## Original content
<div dir="rtl" style="text-align: right; line-height: 2; margin-top: 0.5rem;">

قوله، تعالی: «و عباد الرحمن الذین یمشون علی الأرض هونا و إذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما (۶۳/الفرقان).» 
باید که طالب حق پیوسته بر روش خود می رود و بداند که هر قدمی که می نهد بر چه می نهد آن بر وی است یا از آن وی است؟ اگر بر وی است، استغفار کند و اگر از آن وی است، در آن جد کند تا زیادت شود.
و از داود طائی رضی الله عنه می آید که: روزی دارو خورده بود وی را گفتند: «زمانی بدین صحن سرای اندر شو تا فایدهٔ دارو ظاهر شود.» گفت: «من شرم دارم که به قیامت خدای عز و جل مرا سؤال کند: چرا قدمی چند بر نصیب هوای خود نهادی؟ لقوله، تعالی: وتشهد أرجلهم بما کانوا یکسبون (۶۵/یس).» 
پس درویش باید که به مراقبت و بیداری رود سرافکنده، و به هیچ سو ننگرد جز اندر برابر روی خود و راه و اگر کسی وی را پیش آید خود رادرنکشد مر نگاهداشت جامهٔ خود را که تا بدو باز نیاید؛ که مؤمنان و جامه های ایشان پاک باشند و این خصله جز رعونت و خویشتن پیدا کردنی نباشد؛ و باز اگر آن کس کافر باید یا پلیدی بر وی ظاهر بود، روا بود که خود را از وی نگاه دارد و چون با جماعتی می رود قصد پیش رفتن نکند و زیادت جستن به تکبر و نیز قصد بازپس رفتن نکند و زیادت جستن به تواضع و ازنمودن تواضع به مردمان به معاملتی پرهیز کند؛ که تواضع را چون بدید، عین تکبر شود و نعل کفش را تا بتواند از پلیدها نگاه دارد به روز؛ تا خداوند تعالی به برکات آن، جامهٔ وی را به شب نگاه دارد و باید که چون جماعتی، و یا یک درویش، با کسی باشند اندر راه با کسی نایستند به سخن و ورا انتظار خود نفرمایند و آهسته رود و شتاب نکند؛ که به حریصان ماند و نرم نرم نرود؛ که متکبران ماند و گام تمام نهد.
و در جمله باید که روش طالب پیوسته بدان صفت بود که اگر کسی گوید: «کجا می روی؟» بقطع بتواند گفت: «إنی ذاهب إلی ربی (۹۹/الصافات).» و اگر جز چنین باشد رفتن وی بر وی وبال باشد؛ از آن چه صحت خطوات از صحت خطرات باشد پس هر که اندیشهٔ وی مجتمع باشد مر حق را، اقدام وی متابع اندیشهٔ وی باشد. 
و از بویزید رضی الله عنه روایت آرند که گفت: روش بر درویش نشان غفلت بود؛ که هرچه هست خود اندر دو قدم حاصل آید که یکی بر نصیب های خود نهد و یکی بر فرمان های حق این یک قدم را بردارد و آن دیگر بر جای بدارد و روش طالب علامت قطع مسافت بود و قرب حق به مسافت نیست و چون قرب وی مسافتی نباشد طالب را جز قطع پای ها اندر محل سکون چه وجه باشد؟ و الله اعلم بالصواب.

</div>

## English translation
God Most High says: 'And the servants of the Merciful are those who walk upon the earth in humility, and when the ignorant address them, they say: Peace' (25:63, al-Furqan).

The seeker of the Truth must always go about in his proper manner and know, with every step he sets down, upon what he is setting it: is it against him or is it in his favor? If it is against him, let him seek forgiveness; and if it is in his favor, let him strive in it so that it may increase.

It is related from Dawud al-Ta'i (may God be pleased with him) that one day he had taken medicine, and they said to him: 'Walk about this courtyard for a while so that the benefit of the medicine may appear.' He said: 'I am ashamed that on the Day of Resurrection God (mighty and majestic) might question me: Why did you set several steps for the portion of your own desire? For His words, Most High: And their feet will bear witness to what they used to earn (36:65, Ya-Sin).'

So the dervish must walk with vigilance and wakefulness, with head lowered, and look nowhere except in front of his own face and the road. And if someone comes toward him, he should not draw himself back to keep his garment from touching him, for the believers and their garments are pure, and such conduct would be nothing but vanity and making oneself conspicuous. But if that person be an unbeliever, or some filth be apparent upon him, then it is permissible for him to keep himself away from him.

And when he walks with a group, let him not intend to go ahead, seeking superiority through pride, nor intend to fall behind, seeking increase through humility; and let him avoid displaying his humility to people as a deliberate act, for when humility is shown off, it becomes the very essence of pride. And let him keep the sol

بخش ۱ - بابُ آدابِهم فی المَشْیِ / Section 1 - The Chapter on Their Manners in Walking (Bab Adabihim fi al-Mashy)

## Original content
<div dir="rtl" style="text-align: right; line-height: 2; margin-top: 0.5rem;">

چون درویشی اقامت اختیار کند بدون سفر، شرط ادب وی آن بود که چون مسافری بدو رسد به حکم حرمت به شادی پیش وی بازآید و وی را به حرمت قبول کند و چنان داند که وی یکی از آن ضیف ابراهیم خلیل است، علیه السلام. از مکرمی با وی آن کند که ابراهیم کرد علیه السلام که بی تکلف آن چه بود وی را پیش آورد؛ چنان که خدای عز و جل گفت: «فجاء بعجل سمین (۲۶/الذاریات).» و نپرسد که از کدام سوی آمدی یا کجا می روی و یا چه نامی مر حکم ادب را. آمدنشان از حق بیند و رفتن به سوی حق بیند و نامشان بندهٔ حق داند آنگاه نگاه کند تا راحت وی اندر خلوت بود یا صحبت؛ اگر اختیار وی خلوت بود، جایی خالی کند و اگر اختیار وی صحبت بود، تکلف صحبت کند به حکم انس و عشرت و چون شب سر به بالین بازنهد باید تا مقیم دستی بر پای وی نهد و اگر بنگذارد و گوید: «عادت ندارم»، اندر نیاویزد تا وی گرانبار نشود ودیگر روز گرمابه بر وی عرضه کند و به گرمابهٔ پاکیزه ترین بردش، و جامهٔ وی را از میزرهای گرمابه نگاه دارد و نگذارد که خادم اجنبی وی را خدمت کند، باید که همجنسی ورا خدمت کند به اعتقادی تا به پاک گردانیدن وی آن کس از همه آفات پاک شود. و باید که تا پشت وی بخارد و زانوها و کف پای و دستش بمالد و بیشتر از این شرط نیست. 
و اگر این مقیم را دسترس آسان باشد که وی را جامهٔ نو سازد، تقصیر نکند و اگر نباشد تکلف نکند همان خرقهٔ وی را نمازی کند تا چون از گرمابه برآید درپوشد. و چون از گرمابه به جای باز آید و روز دیگر شود اگر در آن شهر پیری بود یا جماعتی از ائمهٔ اسلام وی را گوید: «اگر صواب باشد، تا به زیارت ایشان رویم.» اگر اجابت کند صواب و اگر گوید: «رای و دل آن ندارم»، بر وی انکار نکند؛ از آن چه وقت باشد مر طالبان حق را که دل خود هم ندارند ندیدی که چون ابراهیم خواص را رحمة الله علیه گفتند: «از عجایب اسفار خود ما را خبری بگوی.» گفت: عجب تر آن بود که خضر پیغمبر علیه السلام از من صحبت درخواست، دل وی نداشتم و اندر آن ساعت بدون حق نخواستم که کسی را به نزدیک دل من خطر و مقدار باشد که وی را رعایت باید کرد.»
و البته روا نباشد که مقیم مر مسافر را به سلامگری اهل دنیا برد و یا به ماتم ها و عیادت های ایشان و هر مقیمی را که از مسافران این طمع بود که ایشان را آلت گدایی خود سازد و از این خانه بدان خانه می بردشان، خدمت ناکردن وی مر ایشان را اولی تر از آن که آن ذل بر تن ایشان نهادن و رنج به دل ایشان رسانیدن. 
و مرا که علی بن عثمان الجلابی ام اندر اسفار خود هیچ رنج و مشقت صعب تر از آن نبود که خادمان جاهل و مقیمان بی باک مرا گاهگاه برداشتندی و از خانهٔ این خواجه به خانهٔ آن دهقان می بردندی و من به باطن بر ایشان سنه می خواندمی و به ظاهر مسامحتی می کردمی. و آن چه مقیمان بر من کردندی از بی طریقتی من نذر کردی که اگر وقتی من مقیم گردم با مسافران این نکنم و از صحبت بی ادبان فایده بیش از این نباشد که آن چه تو را خوش نیاید از معاملت ایشان تو آن نکنی.
و باز اگر درویشی مسافر منبسط شود و روزی چند صحبت و بایست دنیا اظهار کند، مقیم را از آن چاره نباشد که وی را به دم بایست وی فرا برد و اگر این مسافر مدعیی بود بی همت، مقیم را نباید که بی همتی کند و متابع وی باشد اندر بایست های محال وی؛ که این طریقت منقطعان است. چون بایست آمد به بازار باید شد به ستد و داد کردن، و یا به درگاه سلطانی به عوانی. وی را با صحبت منقطعان چه کار باشد؟ 
و گویند که جنید رضی الله عنه با اصحاب خود به حکم ریاضتی نشسته بودند. مسافری درآمد. بر نصیب وی تکلفی کردند و طعامی پیش آوردند. وی گفت: «به جز این مرا فلان چیز بایستی.» جنید گفت: «تو را به بازار باید شد که تو مرد اسواقی نه از آن مساجد و صوامع.»
وقتی من از دمشق با دو درویش قصد زیارت ابن العلا کردم و وی به روستای رمله می بود اندر راه با یک دیگر گفتیم: که ما هر یکی را با خویشتن واقعه ای که داریم، اندیشه باید کرد تا آن پیر از باطن ما را خبر دهد و واقعهٔ ما حق شود. من با خود گفتم: «مرا از وی اشعارو مناجات حسین بن منصور باید.» آن دیگری گفت: «مرا دعایی باید تا طحالم بشود.» و آن دیگری گفت: «مرا حلوای صابونی باید.» چون به نزدیک وی رسیدیم فرموده بود تا جزوی نبشته بودند از اشعار و مناجات حسین منصور. پیش من نهاد و دست بر شکم آن درویش مالید طحال از وی بشد و آن دیگری را گفت: «حلوای صابونی غذای عوانان بود، و تو لباس اولیای خدای داری. لباس اولیا با مطالبت عوانان راست نیاید از دو یکی اختیار کن.» 
و درجمله مقیم را جز رعایت آن کس واجب نیاید که او به رعایت حق مشغول بود و تارک حظ خود باشد، و چون ک

بخش ۱ - بابُ آدابِ الإقامة فی الصّحبة / Section 1 - The Chapter on the Manners of Residence in Companionship (Bab Adab al-Iqama fi al-Suhba)

## Original content
<div dir="rtl" style="text-align: right; line-height: 2; margin-top: 0.5rem;">

قوله، عز و جل: «لایسألون الناس إلحافا (۲۷۳/البقره).» 
سؤال به الحاف نکنند و چون کسی از ایشان سؤالی کند منع نکنند؛ لقوله، تعالی: «و اما السائل فلا تنهر (۱۰/الضحی).» و تا توانند سؤال جز از حق تعالی نکنند و غیر وی را در محل سؤال ننهند؛ که سؤال اعراض باشد از حق به غیر حق و چون بنده اعراض کرد بیم آن باشد که ورا اندر محل اعراض بگذارند.
یافتم که یکی گفت از اهل دنیا مر رابعه را رضی الله عنها که: «یا رابعه، چیزی بخواه از من تا مرادت حاصل کنم.» وی گفت: «یا هذا! من شرم دارم که از خالق دنیا دنیا خواهم شرم ندارم که از چون خویشتنی خواهم؟» 
گویندکه: اندر وقت بومسلم مروزی درویشی بیگناه را به تهمت دزدی بگرفتند و به چهار طاق مرو باز داشتند چون شب اندر آمد، بومسلم پیغمبر را علیه السلام به خواب دید که وی را گفت: «یا با مسلم، مرا خداوند به تو فرستاده است که دوستی از دوستان من بی جرمی اندر زندان توست. برخیز و وی را بیرون آر.» بومسلم از خواب بجست و سر و پای برهنه به در زندان دوید و بفرمود تا در بگشادند و آن درویش را بیرون آورد و از وی عذر خواست و گفت: «حاجتی بخواه.» درویش گفت: «ایها الأمیر، کسی که او خداوندی دارد که چنین نیم شبان بومسلم را سر و پا برهنه از بستر گرم برانگیزد و بفرستد تا او را از بلاها برهاند روا باشد که او از دیگری سؤال کند و حاجت خواهد؟» بومسلم گریان گشت و درویش برفت.
و باز گروهی گویند که: روا باشد درویش را که از خلق سؤال کند؛ لقوله، تعالی: «لایسألون الناس إلخافا (۲۷۳/البقره)»، رد می کند از سؤال، اما به وجه الحاف. 
و قوله،علیه السلام: «أطلبوا الحوائج عند حسان الوجوه.»
و مشایخ رضی عنهم به سه علت سؤال کردن روا داشته اند: 
یکی مر فراغت دل را که لابد بود و گفته اند که: ما دو گرده را آن قیمت ننهیم که روز و شب در انتظار آن گذاریم؛ از آن چه هیچ مشغولی چون شغل طعام نیست و از آن بود که چون بایزید مرید شقیق را پرسید از حال شقیق رضی الله عنهم در آن حالت که به زیارت وی آمده بود، مرید گفت: «او از خلق فارغ شده است و بر حکم توکلی نشسته.» بویزید گفت او را که: «چون باز گردی، بگوی او را که: نگر تا خدای را به دو گرده نیازمایی. چون گرسنه گردی دو گرده از همجنس خود بخواه و بارنامهٔ توکل یک سونه تا آن شهر و ولایت از شومی معاملت تو به زمین فرو نشود.»
و دیگر ریاضت نفس را سؤال کرده اند تا ذل آن بکشند و رنج بر دل خود نهند و قیمت خود بدانند که ایشان مر هر کسی را به چه ارزند، و تکبر نکنند ندیدی که چون شبلی به جنید رضی الله عنهما آمد، گفت: «یا بابکر، تو را نخوت آن در سر است که: من پسر حاجب الحجاب خلیفه ام و امیر سامره ازتو هیچ کار نیاید تا به بازار بیرون نشوی و از هر که بینی سؤال نکنی؛ تا قیمت خود بدانی.» چنان کرد. هر روز بازارش سست تر بودی تا سر سال به درجتی رسید که اندر همه بازار بگشت، هیچ کسش هیچ نداد. باز آمد با جنید رضی الله عنهما بگفت. جنید گفت: «یا بابکر، اکنون قیمت خود بدانی؛ که خلق را به هیچ می نیرزی. دل اندر ایشان مبند و ایشان را به هیچ نیز برمگیرد.» و این مر ریاضت را بود نه مر کسب را. 
و از ذوالنون مصری رحمه الله روایت آرند که گفت: من رفیقی داشتم موافق.
خدای عز و جل او را پیش خواست و از محنت دنیا به نعمت عقبی رسید. وی را به خواب دیدم، گفتمش: «خدای تعالی با تو چه کرد؟» گفت: «مرا بیامرزید.» گفتم: «به چه خصلت؟» گفت: «مرا بر پای کرد و گفت: بندهٔ من، بسیار ذل و رنج کشیدی از سفلگان و بخیلان و دست پیش ایشان دراز کردی و اندر آن صبر کردی. تو را بدان بخشیدم.» 
و سدیگر مر حرمت حق را از خلق سؤال کردند. همه املاک دنیا و مال از آن وی دانستند و همه خلقان وکیلان وی دیدند. چیزی که به نصیب نفس ایشان بازگشت از وکیل وی بخواستند و سخن خود با وی بگفتند و اندر شاهد بایست بنده که بر وکیل عرضه کند به حرمت و عزت نزدیک تر باشد از آن که بر خداوند. پس سؤال ایشان از غیر، علامت حضور و اقبال بود به حق نه غیبت و اعراض از حق.
یافتم که یحیی بن معاذ را دختری بود. روزی مر مادر را گفت: «مرا می فلان چیز باید.» مادر گفت: «از خدای بخواه.» گفت: «ای مادر، من شرم دارم که بایست نفسانی خود از حضرت وی بخواهم، و آن چه تو دهی هم از آن وی بود و روزی مقدر من باشد.» 
پس آداب سؤال آن باشد که: اگر مقصود بر آید خرم تر از آن نباشی که برنیاید و خلق را اندر میانه نبینی و از زنان و اصحاب اسواق سؤال نکنی، و راز خود جز با آن نگویی که بر حلالی مال وی موقن باشی و تا توانی کرد سؤال بر نصیب خود نکنی و از آن تجمل و کدخدایی نسازی و مر آن ر

بخش ۱ - بابُ ادابهم فی السّؤالِ وترکه / Section 1 - The Chapter on their Manners concerning Asking and its Abandonment (Bab Adabihim fi al-Su'al wa Tarkihi)

Within Hujwiri's Kashf al-Mahjub, *adab* (spiritual manners or courtesy) is defined as the gathering together of all good qualities (*ijtima'-e khisal-e khayr*). The term shares a root with *ma'duba* (a banquet), because at a feast everything needed is assembled in one place; likewise, the person in whom the virtues are assembled is called an *adib*.

Hujwiri distinguishes two senses of the term:

1. **Common (linguistic) usage:** *adab* names mastery of language, morphology (*sarf*), and syntax (*nahw*), so a grammarian is called an *adib*.
2. **The Sufi sense:** *adab* is standing firmly with the praiseworthy actions (*al-wuquf ma'a al-mustahsanat*) — dealing with God courteously in both the inward and the outward. Whoever attains this is a true *adib*, even if he is non-Arab (*a'jami*) in tongue; whoever lacks it is its opposite, however eloquent his speech.

This frames *adab* as an inward spiritual discipline rather than mere outward or linguistic refinement, and serves as the ...

Google

## Original content
<div dir="rtl" style="text-align: right; line-height: 2; margin-top: 0.5rem;">

و به حقیقت بدان که آداب، اجتماع خصال خیر باشد و «مأدبه» را از آن مأدبه خوانند که هرچه بر وی بباید جمله باشد؛ پس «فالذی اجتمع فیه خصال الخیر فهو ادیب.» و اندر مجاری عادت کسی را که علم لغت داند و صرف و نحو او را ادیب خوانند. 
باز به نزدیک این طایفه «الادب هو الوقوف مع المستحسنات، و معناه: ان تعامل الله بالادب سرا و علانیة، و إذا کنت کذلک کنت أدیبا و ان کنت أعجمیا، و إن لم تکن کذلک تکون علی ضده.»
ادب وقوف باشد بر کردارهای ستوده. گفتند: «معنی این چه بود؟» گفت: «آن که با خداوند تعالی معاملت به ادب کنی اندر ظاهر وباطن. و چون معاملتت به ادب آراسته شود، تو ادیب باشی اگرچه زبانت اعجمی باشد.» که عبارت را اندر معاملت قدری زیادت نباشد و اندر همه احوال عاملان بزرگوارتر از قائلان اند. 
و یکی را از مشایخ رضی الله عنه پرسیدند که: «شرط ادب چه چیز است؟» گفت: من اندر بیتی جواب تو بگویم که شنیده ام:
اذا نطقت جاءت بکل ملاحة 
و ان سکتت جاءت بکل ملیح
یعنی ادب آن بود که اگر بگویی گفتارت صدق بود واگر معاملت آری معاملت حق و گفتار صدق اگرچه درشت باشد ملیح بود، و معاملت خوب اگرچه دشوار بود نیکو بود. پس چون بگوید، اندر گفت خود مصیب باد و چون خاموش بود، اندر خاموشی خود محق. 
و فرقی نیکو کرده است شیخ ابونصر سراج رحمة الله علیه صاحب لمع، اندر کتاب خود میان آداب که گفته است:
الناس ف الأدب علی ثلاث طبقات: اما أهل الدنیا فأکثر آدابهم فی الفصاحة و البلاغة و حفظ العلوم و أسمار الملوک و أشعار العرب، و اما أهل الدین فأکثر آدابهم فی ریاضة النفس و تأدیب الجوارح و حفظ الحدود و ترک الشهوات و اما أهل الخصوصیة فأکثر آدابهم فی طهارة القلوب و مراعاة الأسرار و الوفاء بالعهود و حفظ الوقت و قلة الإلتفات إلی الخواطر و حسن الأدب فی مواقف الطلب و أوقات الحضور ومقامات القرب. 
مردمان اندر ادب سه قسمت اند: یکی اهل دنیا که ادب به نزدیک ایشان فصاحت و بلاغت و حفظ علوم و سمرهای ملوک و اشعار عرب است و دیگر اهل دین که ادب به نزدیک ایشان ریاضت نفس و تأدیب جوارح و نگاهداشت حدود و ترک شهوات است و سدیگر اهل خصوصیت اند که ادب به نزدیک ایشان طهارت دل بود و مراعات سر و وفا کردن عهد و نگاه داشتن وقت و کمتر نگریستن به خواطر پراکنده و نیکو کرداری اندر محل طلب و وقت حضور و مقام قرب.
و این سخنی جامع است و تفصیل این در کتاب پراکنده بیاید، ان شاء الله عز و جل.

</div>

## English translation
Know in truth that adab (manners) is the gathering together of good qualities, and a banquet (ma'duba) is called ma'duba because everything one might need is gathered together in it; thus, 'the one in whom good qualities are gathered together is an adib (a man of refinement).' And in common usage, one who knows the science of lexicon, morphology, and syntax is called an adib.

But among this group (the Sufis): 'Adab is standing firm with praiseworthy things, and its meaning is that you deal with God with adab, secretly and openly; and if you are so, you are an adib even if you are a non-Arab (a'jami), and if you are not so, you are its opposite.'

Adab is standing firm upon praiseworthy deeds. They asked: 'What is the meaning of this?' He said: 'It is that you deal with God Most High with adab, outwardly and inwardly. And when your dealing is adorned with adab, you are an adib even though your tongue be non-Arab.' For eloquence of expression adds nothing of worth in [spiritual] dealing, and in all states those who act are more honored than those who merely speak.

One of the masters, may God be pleased with him, was asked: 'What is the condition of adab?' He said: 'I will answer you in a verse that I have heard:
When she speaks, she comes forth with every grace,
and when she is silent, she comes forth with all that is comely.'

That is, adab is that if you speak, your speech is truthful, and if you act, your action is right; and truthful speech, even though it be harsh, is comely, and good action, even though it be difficult, is beautiful. So when he speaks, let him be correct in his speech, and when he is silent, let him be right in his silence.

And Shaykh Abu Nasr al-Sarraj, may God's mercy be upon him, the author of [Kitab] al-Luma', has made a f

بخش ۲ - فصل / Section 2 - Chapter

Root URL: https://ganjoor.net/
Source URL: https://ganjoor.net/

This Reference node represents the source used by the Literature-to-1Cademy migration agent.

Learn Before

Related

Learn After