1Cademy - دفتر دوم - بخش ۱۰۴ - بیان دعویی که عین آن دعوی گواه صدق خویش است / Book Two - Section 104 - Explanation of a claim which itself is the witness to its own truth

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر دوم / Masnavi: Book Two

Poem

دفتر دوم - بخش ۱۰۴ - بیان دعویی که عین آن دعوی گواه صدق خویش است / Book Two - Section 104 - Explanation of a claim which itself is the witness to its own truth

Original content

گر تو هستی آشنای جان من
نیست دعوی گفت معنی لان من

گر بگویم نیم شب پیش توام
هین مترس از شب که من خویش توام

این دو دعوی پیش تو معنی بود
چون شناسی بانگ خویشاوند خود

پیشی و خویشی دو دعوی بود لیک
هر دو معنی بود پیش فهم نیک

قرب آوازش گواهی می دهد
کین دم از نزدیک یاری می جهد

لذت آواز خویشاوند نیز
شد گوا بر صدق آن خویش عزیز

باز بی الهام احمق کو ز جهل
می نداند بانگ بیگانه ز اهل

پیش او دعوی بود گفتار او
جهل او شد مایهٔ انکار او

پیش زیرک کاندرونش نورهاست
عین این آواز معنی بود راست

یا به تازی گفت یک تازی زبان
که همی دانم زبان تازیان

عین تازی گفتنش معنی بود
گرچه تازی گفتنش دعوی بود

یا نویسد کاتبی بر کاغذی
کاتب و خط خوانم و من امجدی

این نوشته گرچه خود دعوی بود
هم نوشته شاهد معنی بود

یا بگوید صوفیی دیدی تو دوش
در میان خواب سجاده بدوش

من بدم آن وآنچ گفتم خواب در
با تو اندر خواب در شرح نظر

گوش کن چون حلقه اندر گوش کن
آن سخن را پیشوای هوش کن

چون تو را یاد آید آن خواب این سخن
معجز نو باشد و زر کهن

گرچه دعوی می نماید این ولی
جان صاحب واقعه گوید بلی

پس چو حکمت ضالهٔ مؤمن بود
آن ز هر که بشنود موقن بود

چونک خود را پیش او یابد فقط
چون بود شک چون کند او را غلط

تشنه ای را چون بگویی تو شتاب
در قدح آبست بستان زود آب

هیچ گوید تشنه کین دعویست رو
از برم ای مدعی مهجور شو

یا گواه و حجتی بنما که این
جنس آبست و از آن ماء معین

یا به طفل شیر مادر بانگ زد
که بیا من مادرم هان ای ولد

طفل گوید مادرا حجت بیار
تا که با شیرت بگیرم من قرار

در دل هر امتی کز حق مزه ست
روی و آواز پیمبر معجزه ست

چون پیمبر از برون بانگی زند
جان امت در درون سجده کند

زانک جنس بانگ او اندر جهان
از کسی نشنیده باشد گوش جان

آن غریب از ذوق آواز غریب
از زبان حق شنود انی قریب

English translation

If you are acquainted with my soul, then my saying, O knower of my meaning, is no mere claim. If at midnight I say, I am beside you; do not fear the night, for I am your kin, these two claims are meaning for you, since you recognize the voice of your kinsman. Nearness and kinship are two claims, yet before sound understanding both are meaning. The nearness of his voice bears witness that this breath springs from a nearby friend. The delight of the kinsman's voice also becomes witness to the truth of that dear kin. But the foolish one, without inspiration, who through ignorance cannot distinguish a stranger's call from that of his own people, hears the speaker's words only as a claim; his ignorance becomes the basis of his denial. For the discerning one whose inward being has lights, this very voice itself is true meaning. Or if an Arabic-speaker says in Arabic that he knows the language of the Arabs, his very speaking Arabic is the meaning, although his Arabic speech is also a claim. Or if a scribe writes on paper, I am a scribe, a reader of script, and an excellent man, this writing, although itself a claim, is itself a witness to the meaning. Or if a Sufi says, Did you see last night, in sleep, one with a prayer-rug on his shoulder? I was that one; and what I said to you in the dream about interpreting the vision, listen to it; put it like a ring in your ear; make that speech the leader of your understanding. When this speech recalls that dream to you, it is a fresh miracle and ancient gold. Though this appears to be a claim, the soul of the one who experienced the event says yes. So, since wisdom is the believer's lost property, from whomever he hears it, he is certain of it. When he finds his own lost thing before him, how can there be doubt, and how could it mislead him? If you say to a thirsty person, Hurry; there is water in the cup; take the water quickly, would the thirsty one say, This is a claim; go away; leave my side, remote claimant? Or, Show a witness and proof that this is of the genus of water, of that clear running water? Or if a mother calls to her suckling child, Come, I am your mother, O child, would the child say, Mother, bring proof, so that I may take comfort in your milk? In the heart of every community that has a taste from the Real, the face and voice of the prophet are a miracle. When the prophet calls outwardly, the soul of the community prostrates inwardly, for the soul's ear has heard in this world no voice of his kind from anyone else. That stranger, through the taste of the strange voice, hears from the tongue of the Real: Indeed, I am near.

Updated 2026-06-30

Contributors are:

Who are from:

References