logo
How it worksCoursesResearch CommunitiesBenefitsAbout Us
Schedule Demo
Learn Before
Poem

دفتر دوم - بخش ۶۱ - وصیت کردن پیغامبر علیه السلام مر آن بیمار را و دعا آموزانیدنش / Book Two - Section 61 - The Prophet (Peace Be Upon Him) Advising That Sick Man and Teaching Him a Prayer

Original content

گفت پیغامبر مر آن بیمار را
این بگو کای سهل‌کن دشوار را

آتنا فی دار دنیانا حسن
آتنا فی دار عقبانا حسن

راه را بر ما چو بستان کن لطیف
منزل ما خود تو باشی ای شریف

مؤمنان در حشر گویند ای ملک
نی که دوزخ بود راه مشترک

مؤمن و کافر برو یابد گذار
ما ندیدیم اندرین ره دود و نار

نک بهشت و بارگاه آمنی
پس کجا بود آن گذرگاه دنی

پس ملک گوید که آن روضهٔ خضر
که فلان جا دیده‌اید اندر گذر

دوزخ آن بود و سیاستگاه سخت
بر شما شد باغ و بستان و درخت

چون شما این نفس دوزخ‌خوی را
آتشی گبر فتنه‌جوی را

جهدها کردید و او شد پر صفا
نار را کشتید از بهر خدا

آتش شهوت که شعله می‌زدی
سبزهٔ تقوی شد و نور هدی

آتش خشم از شما هم حلم شد
ظلمت جهل از شما هم علم شد

آتش حرص از شما ایثار شد
و آن حسد چون خار بد گلزار شد

چون شما این جمله آتشهای خویش
بهر حق کشتید جمله پیش پیش

نفس ناری را چو باغی ساختید
اندرو تخم وفا انداختید

بلبلان ذکر و تسبیح اندرو
خوش سرایان در چمن بر طرف جو

داعی حق را اجابت کرده‌اید
در جحیم نفس آب آورده‌اید

دوزخ ما نیز در حق شما
سبزه گشت و گلشن و برگ و نوا

چیست احسان را مکافات ای پسر
لطف و احسان و ثواب معتبر

نی شما گفتید ما قربانییم
پیش اوصاف بقا ما فانییم

ما اگر قلاش و گر دیوانه‌ایم
مست آن ساقی و آن پیمانه‌ایم

بر خط و فرمان او سر می‌نهیم
جان شیرین را گروگان می‌دهیم

تا خیال دوست در اسرار ماست
چاکری و جانسپاری کار ماست

هر کجا شمع بلا افروختند
صد هزاران جان عاشق سوختند

عاشقانی کز درون خانه‌اند
شمع روی یار را پروانه‌اند

ای دل آنجا رو که با تو روشنند
وز بلاها مر ترا چون جوشنند

بر جنایاتت مواسا می‌کنند
در میان جان ترا جا می‌کنند

زان میان جان ترا جا می‌کنند
تا ترا پر باده چون جا می‌کنند

در میان جان ایشان خانه گیر
در فلک خانه کن ای بدر منیر

چون عطارد دفتر دل وا کنند
تا که بر تو سرها پیدا کنند

پیش خویشان باش چون آواره‌ای
بر مه کامل زن ار مه پاره‌ای

جزو را از کل خود پرهیز چیست
با مخالف این همه آمیز چیست

جنس را بین نوع گشته در روش
غیبها بین عین گشته در رهش

تا چو زن عشوه خری ای بی‌خرد
از دروغ و عشوه کی یابی مدد

چاپلوس و لفظ شیرین و فریب
می‌ستانی می‌نهی چون زن به جیب

مر ترا دشنام و سیلی شهان
بهتر آید از ثنای گمرهان

صفع شاهان خور مخور شهد خسان
تا کسی گردی ز اقبال کسان

زانک ازیشان خلعت و دولت رسد
در پناه روح جان گردد جسد

هر کجا بینی برهنه و بی‌نوا
دان که او بگریختست از اوستا

تا چنان گردد که می‌خواهد دلش
آن دل کور بد بی‌حاصلش

گر چنان گشتی که استا خواستی
خویش را و خویش را آراستی

هر که از استا گریزد در جهان
او ز دولت می‌گریزد این بدان

پیشه‌ای آموختی در کسب تن
چنگ اندر پیشهٔ دینی بزن

در جهان پوشیده گشتی و غنی
چون برون آیی ازینجا چون کنی

پیشه‌ای آموز کاندر آخرت
اندر آید دخل کسب مغفرت

آن جهان شهریست پر بازار و کسب
تا نپنداری که کسب اینجاست حسب

حق تعالی گفت کین کسب جهان
پیش آن کسبست لعب کودکان

همچو آن طفلی که بر طفلی تند
شکل صحبت‌کن مساسی می‌کند

کودکان سازند در بازی دکان
سود نبود جز که تعبیر زمان

شب شود در خانه آید گرسنه
کودکان رفته بمانده یک تنه

این جهان بازی‌گهست و مرگ شب
باز گردی کیسه خالی پر تعب

کسب دین عشقست و جذب اندرون
قابلیت نور حق را ای حرون

کسب فانی خواهدت این نفس خس
چند کسب خس کنی بگذار بس

نفس خس گر جویدت کسب شریف
حیله و مکری بود آن را ردیف

English translation

The Prophet said to that sick man: "Say this: O You who make the difficult easy,

give us good in the dwelling of our world; give us good in the dwelling of our hereafter.

Make the road for us gentle as a garden; You Yourself be our station, O noble One.

The believers at the resurrection will say, 'O angel, was Hell not the common road?

Believer and unbeliever alike passed over it; we saw no smoke or fire on this road.

Here are Paradise and the court of security; where, then, was that base passageway?'

Then the angel will say, 'That green meadow which you saw at such-and-such a place on the way

was Hell and the harsh place of punishment; for you it became garden, orchard, and trees.

Because you strove against this Hell-natured self, this fire of unbelief and mischief,

and it became pure; you quenched the fire for God's sake.

The fire of lust that blazed became the verdure of piety and the light of guidance.

The fire of anger in you became forbearance; the darkness of ignorance in you became knowledge.

The fire of greed in you became self-giving, and envy, which was a thorn, became a rose-garden.

Since you first quenched all these fires of your own for the sake of the Real,

you made the fiery self into a garden and sowed in it the seed of fidelity.

Within it, nightingales of remembrance and glorification sing sweetly in the meadow beside the stream.

You answered the caller of the Real; you brought water into the Hell of the self.

Our Hell too, with respect to you, became verdure, rose-garden, leaves, and song.

What is the recompense of beneficence, my son? Grace, beneficence, and worthy reward.

Did you not say, We are sacrifices; before the attributes of abiding, we are passing away?

Whether we are rogues or mad, we are drunk on that cupbearer and that cup.

We lay our heads on his written order and command; we give our sweet life as pledge.

As long as the beloved's image is in our inmost secrets, service and surrendering life are our work.

Wherever they kindle the candle of trial, hundreds of thousands of lovers' lives are burned.

The lovers who are within the house are moths to the candle of the Friend's face.

O heart, go where they are bright with you and are like armor for you against trials.

They make allowance for your offenses; they give you a place in the midst of their soul.

They give you a place in the midst of their soul so that, like a cup, they fill you with wine.

Take up a home in the midst of their souls; make your home in the heavens, O radiant full moon.

Like Mercury, they open the book of the heart so that secrets may become clear to you.

Be among your own kin, even if you are a wanderer; if you are a moon-fragment, strike toward the full moon.

Why should the part avoid its own whole? Why so much mixing with the opposite?

See genus become species on the path; see hidden things become manifest on its way.

How long will you buy coquettish allure, witless one? When will lies and coquetry help you?

Flattery, sweet words, and deceit: you take them and put them in your pocket like a woman.

For you, the abuse and slaps of kings are better than the praise of the misguided.

Receive the slaps of kings; do not eat the honey of the base, so that by the fortune of worthy people you may become someone.

For from them come robe of honor and fortune; in the shelter of spirit, the body becomes soul.

Wherever you see someone naked and destitute, know that he has fled from the master,

so that he may become as his heart desires, that blind, bad, fruitless heart.

Had he become as the master wished, he would have adorned himself and his own self.

Whoever flees from the master in this world flees from fortune; know this.

You have learned a craft for earning the body's livelihood; take hold of a craft of religion.

You became clothed and wealthy in this world; when you come out from here, what will you do?

Learn a craft that in the hereafter will bring in the income of the earning of forgiveness.

That world is a city full of market and trade; do not suppose that trade is only here.

God Most High said that the trade of this world, compared with that trade, is children's play,

like a child who runs at another child and makes a play-form of intercourse and touching.

Children make shops in play; there is no profit except the spending of time.

Night comes; he comes home hungry; the children have gone and he remains alone.

This world is a playground and death is night; you return with an empty purse, full of fatigue.

The trade of religion is love and inward attraction: receptivity to the light of God, O obstinate one.

This base self wants for you perishable gain; how long will you earn baseness? Leave it; enough.

If the base self seeks noble trade for you, deception and trickery will be alongside it."

0

1

Updated 2026-06-25

Contributors are:

G
Gemini AI
🏆 4

Who are from:

G
Google
🏆 4

References

Tags

Humanities

Literature

Islam

Religion

Science

Philosophy

Social Science

Persian Literature Prerequisite Course

Related
Learn After