1Cademy - دفتر اول - بخش ۱ - سرآغاز / Book One - Section 1

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر اول / Masnavi: Book One

Poem

دفتر اول - بخش ۱ - سرآغاز / Book One - Section 1 - Prologue

Original content

بشنو این نی چون شکایت می کند
از جدایی ها حکایت می کند

کز نیستان تا مرا ببریده اند
در نفیرم مرد و زن نالیده اند

سینه خواهم شرحه شرحه از فراق
تا بگویم شرح درد اشتیاق

هر کسی کو دور ماند از اصل خویش
باز جوید روزگار وصل خویش

من به هر جمعیتی نالان شدم
جفت بدحالان و خوش حالان شدم

هر کسی از ظن خود شد یار من
از درون من نجست اسرار من

سر من از نالهٔ من دور نیست
لیک چشم و گوش را آن نور نیست

تن ز جان و جان ز تن مستور نیست
لیک کس را دید جان دستور نیست

آتش است این بانگ نای و نیست باد
هر که این آتش ندارد نیست باد

آتش عشق است کاندر نی فتاد
جوشش عشق است کاندر می فتاد

نی حریف هر که از یاری برید
پرده هایش پرده های ما درید

همچو نی زهری و تریاقی که دید؟
همچو نی دمساز و مشتاقی که دید؟

نی حدیث راه پر خون می کند
قصه های عشق مجنون می کند

محرم این هوش جز بی هوش نیست
مر زبان را مشتری جز گوش نیست

در غم ما روزها بیگاه شد
روزها با سوزها همراه شد

روزها گر رفت، گو «رو، باک نیست»
تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست

هر که جز ماهی ز آبش سیر شد
هر که بی روزی ست، روزش دیر شد

در نیابد حال پخته هیچ خام
پس سخن کوتاه باید والسلام

بند بگسل، باش آزاد، ای پسر!
چند باشی بند سیم و بند زر

گر بریزی بحر را در کوزه ای
چند گنجد قسمت یک روزه ای

کوزه ٔ چشم حریصان پر نشد
تا صدف قانع نشد پر در نشد

هر که را جامه ز عشقی چاک شد
او ز حرص و عیب، کلی پاک شد

شاد باش ای عشق خوش سودای ما
ای طبیب جمله علت های ما

ای دوای نخوت و ناموس ما
ای تو افلاطون و جالینوس ما

جسم خاک از عشق بر افلاک شد
کوه در رقص آمد و چالاک شد

عشق جان طور آمد عاشقا!
طور مست و «خر موسیٰ‏ صعقا»

با لب دمساز خود گر جفتمی
همچو نی من گفتنی ها گفتمی

هر که او از هم زبانی شد جدا
بی زبان شد گر چه دارد صد نوا

چون که گل رفت و گلستان درگذشت
نشنوی زآن پس ز بلبل سرگذشت

جمله معشوق است و عاشق پرده ای
زنده معشوق است و عاشق مرده ای

چون نباشد عشق را پروای او
او چو مرغی ماند بی پر وای او

من چگونه هوش دارم پیش و پس
چون نباشد نور یارم پیش و پس؟

عشق خواهد کاین سخن بیرون بود
آینه غماز نبود، چون بود

آینه ت دانی چرا غماز نیست؟
زآن که زنگار از رخش ممتاز نیست

English translation

Listen to this reed, how it complains, telling the tale of separations. Since they cut me from the reed-bed, men and women have lamented in my cry. I want a breast torn piece by piece by separation, so that I may tell the explanation of longing's pain. Whoever has remained far from his own origin seeks again the time of his union. I wailed in every gathering; I became companion to the ill-fated and the glad. Everyone became my friend from his own supposition; no one sought my secrets from within me. My secret is not far from my lament, but eye and ear do not have that light. Body is not hidden from soul, nor soul from body, but no one is permitted to see the soul. This sound of the reed is fire, not wind; whoever lacks this fire, may he be nothing. It is the fire of love that fell into the reed; it is the ferment of love that fell into the wine. The reed is companion to everyone cut off from a friend; its melodies have torn away our veils. Who has seen a poison and antidote like the reed? Who has seen a confidant and yearning companion like the reed? The reed tells of the blood-filled path; it tells the tales of Majnun's love. No one is intimate with this consciousness except the unconscious; the tongue has no buyer except the ear. In our sorrow the days became untimely; the days went along with burnings. If the days have gone, say: go, there is no fear; remain, you for whom there is none so pure. Everyone but the fish becomes sated with its water; whoever is without daily provision finds his day long. No raw person understands the state of the cooked; so speech must be brief, and peace. Break the bond; be free, O son. How long will you be bound by silver and gold? If you pour the sea into a jar, how much will it hold? A single day's portion. The jar of the greedy eye was never filled; until the shell became content, it was not filled with pearls. Whoever's garment was torn by love became wholly purified of greed and fault. Be joyful, O love, our sweet madness, O physician of all our ailments. O remedy for our pride and reputation, O our Plato and Galen. The earthen body through love rose to the heavens; the mountain began to dance and became nimble. Love became the soul of Sinai, O lover; Sinai became drunk, and Moses fell thunderstruck. If I were joined with a lip attuned to mine, like the reed I would tell what is to be told. Whoever is separated from one who speaks the same tongue becomes speechless, though he has a hundred voices. When the rose has gone and the rose-garden has passed, after that you will not hear the nightingale's story. The Beloved is all, and the lover is a veil; the Beloved is living, and the lover is a dead thing. When love has no care for him, he remains like a wingless bird, alas for him. How can I have awareness before and behind when my Beloved's light is not before and behind? Love wants this speech to come forth; if the mirror were not an informer, how would it be? Do you know why your mirror does not inform? Because rust has not been cleared from its face.

Updated 2026-06-28

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related

Learn After