1Cademy - دفتر اول - بخش ۱۶۴ - خدو انداختن خصم در روی امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه و انداختن امیرالمؤمنین علی شمشیر از دست / Book One - Section 164 - The Adversary Spitting in the Face of the Commander of the Faithful Ali, May God Honor His Face, and the Commander of the Faithful Ali Dropping the Sword from His Hand

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر اول / Masnavi: Book One

Poem

دفتر اول - بخش ۱۶۴ - خدو انداختن خصم در روی امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه و انداختن امیرالمؤمنین علی شمشیر از دست / Book One - Section 164 - The Adversary Spitting in the Face of the Commander of the Faithful Ali, May God Honor His Face, and the Commander of the Faithful Ali Dropping the Sword from His Hand

Original content

از علی آموز اخلاص عمل
شیر حق را دان مطهر از دغل

در غزا بر پهلوانی دست یافت
زود شمشیری بر آورد و شتافت

او خدو انداخت در روی علی
افتخار هر نبی و هر ولی

آن خدو زد بر رخی که روی ماه
سجده آرد پیش او در سجده گاه

در زمان انداخت شمشیر آن علی
کرد او اندر غزااش کاهلی

گشت حیران آن مبارز، زین عمل
وز نمودن عفو و رحمت بی محل

گفت بر من تیغ تیز افراشتی
از چه افکندی مرا بگذاشتی؟

آن چه دیدی بهتر از پیکار من؟
تا شدی تو سست در اشکار من

آن چه دیدی که چنین خشمت نشست
تا چنان برقی نمود و باز جست

آن چه دیدی که مرا زان عکس دید
در دل و جان شعله ای آمد پدید

آن چه دیدی برتر از کون و مکان
که به از جان بود و بخشیدیم جان

در شجاعت شیر ربانیستی
در مروت خود که داند کیستی؟

در مروت، ابر موسیی به تیه
کآمد از وی خوان و نان بی شبیه

ابرها گندم دهد کان را بجهد
پخته و شیرین کند مردم چو شهد

ابر موسی پر رحمت برگشاد
پخته و شیرین بی زحمت بداد

از برای پخته خواران کرم
رحمتش افراخت در عالم علم

تا چهل سال آن وظیفه و آن عطا
کم نشد یک روز زان اهل رجا

تا هم ایشان از خسیسی خاستند
گندنا و تره و خس خواستند

امت احمد که هستید از کرام
تا قیامت هست باقی آن طعام

چون ابیت عند ربی فاش شد
یطعم و یسقی کنایت ز آش شد

هیچ بی تأویل این را درپذیر
تا درآید در گلو چون شهد و شیر

زانک تأویلست وا داد عطا
چونک بیند آن حقیقت را خطا

آن خطا دیدن ز ضعف عقل اوست
عقل کل مغزست و عقل جزو پوست

خویش را تأویل کن نه اخبار را
مغز را بد گوی نه گلزار را

ای علی که جمله عقل و دیده ای
شمه ای واگو از آنچ دیده ای

تیغ حلمت جان ما را چاک کرد
آب علمت خاک ما را پاک کرد

بازگو دانم که این اسرار هوست
زانک بی شمشیر کشتن کار اوست

صانع بی آلت و بی جارحه
واهب این هدیه های رابحه

صد هزاران می چشاند هوش را
که خبر نبود دو چشم و گوش را

باز گو ای باز عرش خوش شکار
تا چه دیدی این زمان از کردگار

چشم تو ادراک غیب آموخته
چشمهای حاضران بردوخته

آن یکی ماهی همی بیند عیان
وان یکی تاریک می بیند جهان

وان یکی سه ماه می بیند بهم
این سه کس بنشسته یک موضع نعم

چشم هر سه باز و گوش هر سه تیز
در تو آویزان و از من در گریز

سحر عین است این عجب لطف خفیست
بر تو نقش گرگ و بر من یوسفیست

عالم ار هجده هزارست و فزون
هر نظر را نیست این هجده زبون

راز بگشا ای علی مرتضی
ای پس سؤ القضا حسن القضا

یا تو واگو آنچ عقلت یافتست
یا بگویم آنچ برمن تافتست

از تو بر من تافت چون داری نهان
می فشانی نور چون مه بی زبان

لیک اگر در گفت آید قرص ماه
شب روان را زودتر آرد به راه

از غلط ایمن شوند و از ذهول
بانگ مه غالب شود بر بانگ غول

ماه بی گفتن چو باشد رهنما
چون بگوید شد ضیا اندر ضیا

چون تو بابی آن مدینهٔ علم را
چون شعاعی آفتاب حلم را

باز باش ای باب بر جویای باب
تا رسد از تو قشور اندر لباب

باز باش ای باب رحمت تا ابد
بارگاه ما له کفوا احد

هر هوا و ذره ای خود منظریست
نا گشاده کی گود کانجا دریست

تا بنگشاید دری را دیدبان
در درون هرگز نجنبد این گمان

چون گشاده شد دری حیران شود
مرغ اومید و طمع پران شود

غافلی ناگه به ویران گنج یافت
سوی هر ویران از آن پس می شتافت

تا ز درویشی نیابی تو گهر
کی گهر جویی ز درویشی دگر

سالها گر ظن دود با پای خویش
نگذرد ز اشکاف بینیهای خویش

تا ببینی نایدت از غیب بو
غیر بینی هیچ می بینی بگو

English translation

Learn sincerity of action from Ali; know the Lion of God to be purified from deceit. In battle he got the upper hand over a champion; he quickly drew a sword and rushed on. That man spat in Ali's face, the pride of every prophet and every saint. That spit struck a face before which the face of the moon would prostrate in the place of prostration. At that moment Ali threw down the sword and showed slackness in fighting him. The combatant was bewildered by this act, and by the display of pardon and mercy at so unsuitable a time. He said, "You had raised a sharp sword against me; why did you throw it down and spare me? What did you see that was better than fighting me, so that you grew slack in hunting me? What did you see that made your anger subside, after it flashed like lightning and sprang back? What did you see, from the reflection of which a flame appeared in my heart and soul? What did you see beyond being and place, that was better than life, so that you gave me life? In courage you are a lion of the Lord; in generosity, who indeed knows what you are? In generosity you are Moses' cloud in the wilderness, from which came a peerless table and bread. Clouds give wheat, which people then cook with effort and make sweet as honey. Moses' cloud opened full of mercy and gave cooked and sweet food without effort. For the sake of those who eat cooked bounty, His mercy raised a banner in the world. For forty years that provision and gift did not diminish for one day for that people of hope, until they themselves rose up out of baseness and asked for leeks, herbs, and greens. O community of Ahmad, you who are among the noble, that food remains until the Resurrection. When 'I spend the night with my Lord' was disclosed, 'He feeds me and gives me drink' became an allusion to soup/food. Accept this without interpretation at all, so that it may enter your throat like honey and milk. For interpretation is returning the gift, when it sees that reality as error. Seeing it as error comes from the weakness of one's intellect: Universal Intellect is the kernel, and partial intellect is the husk. Interpret yourself, not the reports; blame the kernel, not the rose garden. O Ali, you who are wholly intellect and sight, tell a trace of what you have seen. The sword of your forbearance has split our soul; the water of your knowledge has purified our clay. Tell it again; I know these secrets are of Hu, for killing without a sword is His work: the Maker without instrument or limb, giver of these profitable gifts, who makes consciousness taste hundreds of thousands of things of which the two eyes and ears had no news. Tell again, O falcon of the Throne, fine hunter, what you saw just now from the Creator. Your eye has learned perception of the unseen; the eyes of those present are sewn shut. One person plainly sees one moon, another sees the world dark, and another sees three moons together; yes, these three people are sitting in one place. The eyes of all three are open and the ears of all three sharp; they cling to you and flee from me. This is a magic of the eye; this is a wondrous hidden grace: to you the image is a wolf, to me it is Joseph. If the worlds are eighteen thousand and more, not all these eighteen are subdued to every gaze. Open the secret, O Ali Murtada, O good decree after evil decree. Either tell what your intellect has found, or I will tell what has shone upon me. It shone upon me from you; why keep it hidden? You scatter light like the moon without a tongue. But if the moon's disk were to come into speech, it would bring night travelers to the road sooner. They would be safe from error and heedlessness; the moon's call would overpower the ghoul's call. When the moon is a guide without speaking, when it speaks it becomes light upon light. Since you are the gate of that city of knowledge, since you are a ray of the sun of forbearance, be open, O gate, to the seeker of the gate, so that through you husks may reach the kernel. Be open forever, O gate of mercy, the court of 'He has no equal.' Every desire and every particle is itself a lookout point; if it is unopened, how could anyone say, 'There is a door there'? Until a doorkeeper opens a door, such a thought never stirs within. When a door has been opened, one is amazed; the bird of hope and longing takes flight. A heedless person suddenly found treasure in a ruin; afterward he rushed toward every ruin. Until you find a jewel in poverty, how would you seek a jewel from another poverty? If conjecture runs for years on its own feet, it will not pass beyond the clefts of its own nose. Until you see, no scent comes to you from the unseen; you see only otherness: tell me, do you see anything else?

Updated 2026-06-30

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related

Learn After