1Cademy - دفتر اول - بخش ۹۶ - تفسیر ما شاء الله کان / Book One - Section 96

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر اول / Masnavi: Book One

Poem

دفتر اول - بخش ۹۶ - تفسیر ما شاء الله کان / Book One - Section 96 - Commentary on 'Whatever God Wills, Is'

Original content

این همه گفتیم لیک اندر بسیچ
بی عنایات خدا هیچیم هیچ

بی عنایات حق و خاصان حق
گر ملک باشد سیاهستش ورق

ای خدا ای فضل تو حاجت روا
با تو یاد هیچ کس نبود روا

این قدر ارشاد تو بخشیده ای
تا بدین بس عیب ما پوشیده ای

قطرهٔ دانش که بخشیدی ز پیش
متصل گردان به دریاهای خویش

قطرهٔ علمست اندر جان من
وارهانش از هوا وز خاک تن

پیش از آن کین خاکها خسفش کنند
پیش از آن کین بادها نشفش کنند

گرچه چون نشفش کند تو قادری
کش ازیشان وا ستانی وا خری

قطره ای کو در هوا شد یا که ریخت
از خزینهٔ قدرت تو کی گریخت

گر در آید در عدم یا صد عدم
چون بخوانیش او کند از سر قدم

صد هزاران ضد ضد را می کشد
بازشان حکم تو بیرون می کشد

از عدمها سوی هستی هر زمان
هست یا رب کاروان در کاروان

خاصه هر شب جمله افکار و عقول
نیست گردد غرق در بحر نغول

باز وقت صبح آن اللهیان
بر زنند از بحر سر چون ماهیان

در خزان آن صد هزاران شاخ و برگ
از هزیمت رفته در دریای مرگ

زاغ پوشیده سیه چون نوحه گر
در گلستان نوحه کرده بر خضر

باز فرمان آید از سالار ده
مر عدم را کانچ خوردی باز ده

آنچ خوردی وا ده ای مرگ سیاه
از نبات و دارو و برگ و گیاه

ای برادر عقل یکدم با خود آر
دم بدم در تو خزانست و بهار

باغ دل را سبز و تر و تازه بین
پر ز غنچه و ورد و سرو و یاسمین

ز انبهی برگ پنهان گشته شاخ
ز انبهی گل نهان صحرا و کاخ

این سخنهایی که از عقل کلست
بوی آن گلزار و سرو و سنبلست

بوی گل دیدی که آنجا گل نبود
جوش مل دیدی که آنجا مل نبود

بو قلاووزست و رهبر مر ترا
می برد تا خلد و کوثر مر ترا

بو دوای چشم باشد نورساز
شد ز بویی دیدهٔ یعقوب باز

بوی بد مر دیده را تاری کند
بوی یوسف دیده را یاری کند

تو که یوسف نیستی یعقوب باش
همچو او با گریه و آشوب باش

بشنو این پند از حکیم غزنوی
تا بیابی در تن کهنه نوی

ناز را رویی بباید همچو ورد
چون نداری گرد بدخویی مگرد

زشت باشد روی نازیبا و ناز
سخت باشد چشم نابینا و درد

پیش یوسف نازش و خوبی مکن
جز نیاز و آه یعقوبی مکن

معنی مردن ز طوطی بد نیاز
در نیاز و فقر خود را مرده ساز

تا دم عیسی ترا زنده کند
همچو خویشت خوب و فرخنده کند

از بهاران کی شود سرسبز سنگ
خاک شو تا گل نمایی رنگ رنگ

سالها تو سنگ بودی دل خراش
آزمون را یک زمانی خاک باش

English translation

All this we have said, yet in our striving, without God's favors we are nothing, nothing. Without the favors of the Truth and the elect of the Truth, even if one were an angel, his page would be black. O God, O You whose grace fulfills needs, with You it is not fitting to remember anyone else. You have granted this much guidance, and by it You have covered so many of our faults. The drop of knowledge that You bestowed before: join it to Your own seas. There is a drop of knowledge in my soul; free it from desire and from the body's earth, before these earths swallow it down, before these winds dry it away. Though, even if they dry it away, You are able to take it back from them and reclaim it. A drop that went into the air or was spilled: how could it escape Your treasury of power? If it enters nonexistence, or a hundred nonexistences, when You call it, it steps forth again. Hundreds of thousands of opposites pull against their opposites; Your command draws them back out again. From nonexistences toward being, at every moment, O Lord, there are caravans upon caravans. Especially each night, all thoughts and intellects become nothing, drowned in the deep engulfing sea. Again at morning those godly ones raise their heads from the sea like fish. In autumn, those hundreds of thousands of branches and leaves have fled in rout into the sea of death. The crow, dressed in black like a mourner, laments in the garden over the greenery. Again the command comes from the village lord to nonexistence: Give back what you ate. Give back what you ate, O black death: the plants, remedies, leaves, and grasses. O brother, bring reason to yourself for one moment; breath by breath there is autumn and spring within you. See the heart's garden green, moist, and fresh, full of buds, roses, cypress, and jasmine. From the abundance of leaves the branch is hidden; from the abundance of flowers the plain and palace are hidden. These words that come from the Universal Intellect are the scent of that rose-garden, cypress, and hyacinth. You have perceived the scent of a rose where no rose was; you have seen the bubbling of wine where no wine was. Scent is your scout and guide; it carries you toward Paradise and Kawthar. Scent is medicine for the eye, making light; from a scent Jacob's eye was opened. A bad smell darkens the eye; Joseph's scent helps the eye. You who are not Joseph, be Jacob; like him, be with weeping and turmoil. Hear this counsel from the Sage of Ghazna, so that you may find newness in an old body. Coquetry needs a face like a rose; since you do not have it, do not go around with ill temper. Ugly is an unbeautiful face with coquetry; hard is a blind eye with pain. Before Joseph, do not show off charm and beauty; do nothing but Jacob-like need and sighing. The meaning of the parrot's dying was need; in need and poverty make yourself dead, so that Jesus' breath may make you alive and make you fair and blessed like itself. When does a stone become green from spring? Become earth, so that you may display flowers of many colors. For years you were a heart-scratching stone; as a test, be earth for a while.

Updated 2026-06-28

Contributors are:

Who are from:

References