1Cademy - دفتر اول - بخش ۱۲۱ - در بیان آنک موسی و فرعون هر دو مسخر مشیت‌اند چنانک زهر و پازهر و ظلمات و نور و مناجات کردن فرعون بخلوت تا ناموس نشکند / Book One - Section 121 - In explanation that Moses and Pharaoh are both subjugated to the Divine Will, just as poison and antidote, and darkness and light; and Pharaohs praying in secret so that his reputation is not broken

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر اول / Masnavi: Book One

Poem

دفتر اول - بخش ۱۲۱ - در بیان آنک موسی و فرعون هر دو مسخر مشیت‌اند چنانک زهر و پازهر و ظلمات و نور و مناجات کردن فرعون بخلوت تا ناموس نشکند / Book One - Section 121 - In explanation that Moses and Pharaoh are both subjugated to the Divine Will, just as poison and antidote, and darkness and light; and Pharaoh's praying in secret so that his reputation is not broken

Original content

موسی و فرعون معنی را رهی
ظاهر آن ره دارد و این بی رهی

روز موسی پیش حق نالان شده
نیمشب فرعون هم گریان بده

کین چه غلست ای خدا بر گردنم
ورنه غل باشد کی گوید من منم

زانک موسی را منور کرده ای
مر مرا زان هم مکدر کرده ای

زانک موسی را تو مه رو کرده ای
ماه جانم را سیه رو کرده ای

بهتر از ماهی نبود استاره ام
چون خسوف آمد چه باشد چاره ام

نوبتم گر رب و سلطان می زنند
مه گرفت و خلق پنگان می زنند

می زنند آن طاس و غوغا می کنند
ماه را زان زخمه رسوا می کنند

من که فرعونم ز خلق ای وای من
زخم طاس آن ربی الاعلای من

خواجه تاشانیم اما تیشه ات
می شکافد شاخ را در بیشه ات

باز شاخی را موصل می کند
شاخ دیگر را معطل می کند

شاخ را بر تیشه دستی هست نی
هیچ شاخ از دست تیشه جست نی

حق آن قدرت که آن تیشه تراست
از کرم کن این کژیها را تو راست

باز با خود گفته فرعون ای عجب
من نه در یا ربناام جمله شب

در نهان خاکی و موزون می شوم
چون به موسی می رسم چون می شوم

رنگ زر قلب ده تو می شود
پیش آتش چون سیه رو می شود

نه که قلب و قالبم در حکم اوست
لحظه ای مغزم کند یک لحظه پوست

سبز گردم چونک گوید کشت باش
زرد گردم چونک گوید زشت باش

لحظه ای ماهم کند یک دم سیاه
خود چه باشد غیر این کار اله

پیش چوگانهای حکم کن فکان
می دویم اندر مکان و لامکان

چونک بی رنگی اسیر رنگ شد
موسیی با موسیی در جنگ شد

چون به بی رنگی رسی کان داشتی
موسی و فرعون دارند آشتی

گر ترا آید برین نکته سئوال
رنگ کی خالی بود از قیل و قال

این عجب کین رنگ از بی رنگ خاست
رنگ با بی رنگ چون در جنگ خاست

اصل روغن ز آب افزون می شود
عاقبت با آب ضد چون میشود

چونک روغن را ز آب اسرشته اند
آب با روغن چرا ضد گشته اند

چون گل از خارست و خار از گل چرا
هر دو در جنگند و اندر ماجرا

یا نه جنگست این برای حکمتست
همچو جنگ خر فروشان صنعتست

یا نه اینست و نه آن حیرانیست
گنج باید جست این ویرانیست

آنچ تو گنجش توهم می کنی
زان توهم گنج را گم می کنی

چون عمارت دان تو وهم و رایها
گنج نبود در عمارت جایها

در عمارت هستی و جنگی بود
نیست را از هستها ننگی بود

نه که هست از نیستی فریاد کرد
بلک نیست آن هست را واداد کرد

تو مگو که من گریزانم ز نیست
بلک او از تو گریزانست بیست

ظاهرا می خواندت او سوی خود
وز درون می راندت با چوب رد

نعلهای بازگونه ست ای سلیم
نفرت فرعون می دان از کلیم

English translation

Moses and Pharaoh are servants of Reality; outwardly, that one has the path and this one is pathless. By day Moses became lamenting before God; at midnight Pharaoh too was weeping: “What is this shackle, O God, around my neck? If there were no shackle, who would say, ‘I, I’? Because You have made Moses luminous, You have also made me darkened by that. Because You have made Moses moon-faced, You have made the moon of my soul black-faced. My star was not less than the moon; when eclipse came, what remedy have I? Though they beat the ceremonial drum of my lordship and sovereignty, the moon is eclipsed and the people beat their basins. They beat those bowls and raise a clamor; by those blows they disgrace the moon. I, who am Pharaoh before the people, woe to me: the blow of the basin is my ‘I am your highest lord.’ We are fellow-servants, yet Your axe splits a branch in Your forest. Again it grafts one branch and leaves another branch useless. The branch has no hand against the axe; no branch has escaped the axe’s hand. By the right of that power, since that axe is Yours, straighten these crookednesses by Your grace.” Then Pharaoh said to himself, “How strange: am I not all night in the cry ‘O our Lord’? In secret I become humble and balanced; when I reach Moses, what do I become? The color of layered counterfeit gold shows itself; before the fire, how black-faced it becomes. Are not my heart and my form under His command? One moment He makes me kernel, another moment husk. I become green when He says, ‘Be a sown field’; I become yellow when He says, ‘Be ugly.’ One moment He makes me a moon, one breath later black. What else is divine action but this? Before the polo-sticks of the command ‘Be, and it is,’ we run in place and placelessness. When colorlessness became captive to color, a Moses came into war with a Moses. When you reach the colorlessness that you had, Moses and Pharaoh are at peace. If a question comes to you about this point: when has color ever been free of dispute and talk? This is the wonder: this color arose from colorlessness; how did color arise in war with colorlessness? The origin of oil comes forth from water; in the end, why does it become opposed to water? Since oil has been compounded from water, why have water and oil become opposed? Since the rose is from the thorn and the thorn from the rose, why are both at war and in contention? Or this is not war, but is for wisdom’s sake, like the staged quarrel that is the craft of donkey-sellers. Or it is neither this nor that: it is bewilderment. A treasure must be sought; this is a ruin. What you imagine to be the treasure, through that imagining you lose the treasure. Know your imaginings and opinions as built structures; the treasure is not in built-up places. In the building there is selfhood and struggle; nonexistence is ashamed before existents. No: it is not that being cries out from nonexistence; rather, nonexistence rejects that being. Do not say, ‘I am fleeing from nonexistence’; rather, it is fleeing from you twenty times more. Outwardly it calls you toward itself, but inwardly it drives you away with the stick of rejection. The horseshoes are reversed, O sound-hearted one; understand Pharaoh’s aversion to Kalim from this.

Updated 2026-06-30

Contributors are:

Who are from:

References