1Cademy - دفتر دوم - بخش ۹۶ - بقیهٔ قصهٔ ابراهیم ادهم بر لب آن دریا / Book Two - Section 96 - The Rest of the Story of Ibrahim Adham by That Seashore

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر دوم / Masnavi: Book Two
دفتر دوم - بخش ۹۳ - کرامات ابراهیم ادهم قدس الله سره بر لب دریا / Book Two - Section 93 - The Miracles of Ibrahim Adham, May God Sanctify His Secret, by the Seashore

Poem

دفتر دوم - بخش ۹۶ - بقیهٔ قصهٔ ابراهیم ادهم بر لب آن دریا / Book Two - Section 96 - The Rest of the Story of Ibrahim Adham by That Seashore

Original content

چون نفاذ امر شیخ آن میر دید
ز آمد ماهی شدش وجدی پدید

گفت اه ماهی ز پیران آگهست
شه تنی را کو لعین درگهست

ماهیان از پیر آگه ما بعید
ما شقی زین دولت و ایشان سعید

سجده کرد و رفت گریان و خراب
گشت دیوانه ز عشق فتح باب

پس تو ای ناشسته‌رو در چیستی
در نزاع و در حسد با کیستی

با دم شیری تو بازی می‌کنی
بر ملایک ترک‌تازی می‌کنی

بد چه می‌گویی تو خیر محض را
هین ترفع کم شمر آن خفض را

بد چه باشد مس محتاج مهان
شیخ کی بود کیمیای بی‌کران

مس اگر از کیمیا قابل نبد
کیمیا از مس هرگز مس نشد

بد چه باشد سرکشی آتش‌عمل
شیخ کی بود عین دریای ازل

دایم آتش را بترسانند از آب
آب کی ترسید هرگز ز التهاب

در رخ مه عیب‌بینی می‌کنی
در بهشتی خارچینی می‌کنی

گر بهشت اندر روی تو خارجو
هیچ خار آنجا نیابی غیر تو

می‌بپوشی آفتابی در گلی
رخنه می‌جویی ز بدر کاملی

آفتابی که بتابد در جهان
بهر خفاشی کجا گردد نهان

عیبها از رد پیران عیب شد
غیبها از رشک ایشان غیب شد

باری ار دوری ز خدمت یار باش
در ندامت چابک و بر کار باش

تا از آن راهت نسیمی می‌رسد
آب رحمت را چه بندی از حسد

گرچه دوری دور می‌جنبان تو دم
حیث ما کنتم فولوا وجهکم

چون خری در گل فتد از گام تیز
دم بدم جنبد برای عزم خیز

جای را هموار نکند بهر باش
داند او که نیست آن جای معاش

حس تو از حس خر کمتر بدست
که دل تو زین وحلها بر نجست

در وحل تاویل و رخصت می‌کنی
چون نمی‌خواهی کز آن دل بر کنی

کین روا باشد مرا من مضطرم
حق نگیرد عاجزی را از کرم

خود گرفتستت تو چون کفتار کور
این گرفتن را نبینی از غرور

می‌گوند اینجایگه کفتار نیست
از برون جویید کاندر غار نیست

این همی‌گویند و بندش می‌نهند
او همی‌گوید ز من بی آگهند

گر ز من آگاه بودی این عدو
کی ندا کردی که آن کفتار کو

English translation

When that amir saw the shaykh's command take effect, and saw the fish come, an ecstasy arose in him. He said, "Ah, a fish is aware of the elders, while a kingly body like me is accursed at the Court. The fish know the pir, while we are far away; we are wretched in this fortune, and they are blessed." He prostrated and went away weeping and ruined; he became mad with love because a gate had opened. So you, unwashed-faced one, what are you doing? With whom are you quarreling and envying? You are playing with a lion's tail; you are charging against angels. Why call absolute good evil? Beware: through haughtiness, do not despise that lowliness. What is evil? Copper in need of the great ones. What is the shaykh? Boundless alchemy. If copper were not receptive to alchemy, alchemy would never be harmed by copper. What is evil? Rebelliousness acting like fire. What is the shaykh? The very ocean of pre-eternity. Fire is always frightened by water; when has water ever feared burning? You look for faults in the moon's face; in paradise you gather thorns. If you enter paradise seeking thorns, you will find no thorn there except yourself. You cover a sun with mud; you seek a crack in the perfect full moon. A sun that shines upon the world: how would it become hidden for the sake of a bat? Faults became faults through rejecting the elders; unseen things became unseen through envy of them. In any case, if you are far from service, be a friend; be quick in repentance and at work, so that a breeze from that path may reach you. Why dam the water of mercy with envy? Though you are far, keep making some movement from afar: 'Wherever you are, turn your faces toward it.' When a donkey falls in mud because of its fast step, it stirs moment by moment, resolved to rise. It does not level the place in order to stay; it knows that place is no dwelling. Your sense is less than the donkey's sense, because your heart has not leapt up from these muds. In the mud you make interpretations and seek dispensations, because you do not want to pull your heart from it, saying, 'This is permitted for me; I am compelled; the Truth, in generosity, does not take the helpless to account.' The Truth has indeed seized you, blind as a hyena; from arrogance you do not see this seizure. They say, 'There is no hyena here; search outside, for it is not in the cave.' They say this while setting a snare for it, and it says, 'They know nothing of me. If this enemy knew of me, when would he cry out, Where is that hyena?'"

Updated 2026-05-16

Contributors are: