logo
How it worksCoursesResearch CommunitiesBenefitsAbout Us
Schedule Demo
Learn Before
Poem

دفتر سوم - بخش ۹۳ - مخفی بودن آن درختان از چشم خلق / Book Three - Section 93 - The Hiddenness of Those Trees from the Eyes of the People

Original content

این عجب تر که بریشان می گذشت
صد هزاران خلق از صحرا و دشت

ز آرزوی سایه جان می باختند
از گلیمی سایه بان می ساختند

سایهٔ آن را نمی دیدند هیچ
صد تفو بر دیده های پیچ پیچ

ختم کرده قهر حق بر دیده ها
که نبیند ماه را بیند سها

ذره ای را بیند و خورشید نه
لیک از لطف و کرم نومید نه

کاروانها بی نوا وین میوه ها
پخته می ریزد چه سحرست ای خدا

سیب پوسیده همی چیدند خلق
درهم افتاده به یغما خشک حلق

گفته هر برگ و شکوفه آن غصون
دم بدم یا لیت قوم یعلمون

بانگ می آمد ز سوی هر درخت
سوی ما آیید خلق شوربخت

بانگ می آمد ز غیرت بر شجر
چشمشان بستیم کلا لا وزر

گر کسی می گفتشان کین سو روید
تا ازین اشجار مستسعد شوید

جمله می گفتند کین مسکین مست
از قضاء الله دیوانه شدست

مغز این مسکین ز سودای دراز
وز ریاضت گشت فاسد چون پیاز

او عجب می ماند یا رب حال چیست
خلق را این پرده و اضلال چیست

خلق گوناگون با صد رای و عقل
یک قدم آن سو نمی آرند نقل

عاقلان و زیرکانشان ز اتفاق
گشته منکر زین چنین باغی و عاق

یا منم دیوانه و خیره شده
دیو چیزی مر مرا بر سر زده

چشم می مالم به هر لحظه که من
خواب می بینم خیال اندر زمن

خواب چه بود بر درختان می روم
میوه هاشان می خورم چون نگروم

باز چون من بنگرم در منکران
که همی گیرند زین بستان کران

با کمال احتیاج و افتقار
ز آرزوی نیم غوره جانسپار

ز اشتیاق و حرص یک برگ درخت
می زنند این بی نوایان آه سخت

در هزیمت زین درخت و زین ثمار
این خلایق صد هزار اندر هزار

باز می گویم عجب من بی خودم
دست در شاخ خیالی در زدم

حتی اذا ما استیاس الرسل بگو
تا بظنوا انهم قد کذبوا

این قرائت خوان که تخفیف کذب
این بود که خویش بیند محتجب

در گمان افتاد جان انبیا
ز اتفاق منکری اشقیا

جائهم بعد التشکک نصرنا
ترکشان گو بر درخت جان بر آ

می خور و می ده بدان کش روزیست
هر دم و هر لحظه سحرآموزیست

خلق گویان ای عجب این بانگ چیست
چونک صحرا از درخت و بر تهیست

گیج گشتیم از دم سوداییان
که به نزدیک شما باغست و خوان

چشم می مالیم اینجا باغ نیست
یا بیابانیست یا مشکل رهیست

ای عجب چندین دراز این گفت و گو
چون بود بیهوده ور خود هست کو

من همی گویم چو ایشان ای عجب
این چنین مهری چرا زد صنع رب

زین تنازعها محمد در عجب
در تعجب نیز مانده بولهب

زین عجب تا آن عجب فرقیست ژرف
تا چه خواهد کرد سلطان شگرف

ای دقوقی تیزتر ران هین خموش
چند گویی چند چون قحطست گوش

English translation

More wondrous still: over them there passed hundreds of thousands of people from desert and plain. Longing for shade, they were losing their lives; they made canopies out of coarse blankets. They did not see its shade at all: a hundred spits upon those twisted, crooked eyes. God's wrath had sealed their eyes, so that one sees Suha but does not see the moon. One sees a mote and not the sun; yet do not despair of His grace and generosity. Caravans were destitute, while these ripe fruits were falling: what magic is this, O God? People were picking rotten apples, fallen together in plunder, dry-throated. Every leaf and blossom of those boughs kept saying, breath by breath, “Would that my people knew.” A cry came from every tree: “Come toward us, O ill-fated people.” A cry came from jealousy upon the trees: “We have closed their eyes; no, no refuge.” If someone said to them, “Go this way, so that you may be blessed by these trees,” they all said, “This poor man is drunk; by God's decree he has gone mad. This poor man's brain, from long melancholy and from ascetic discipline, has gone rotten like an onion.” He remained amazed: “Lord, what is this state? What is this veil and misleading of the people? People of every kind, with a hundred opinions and intellects, do not move one step in that direction. Their wise and clever ones, by agreement, have become deniers of such a garden and disobedient toward it. Or am I mad and bewildered? Has a demon struck something upon my head? I rub my eyes every moment, wondering whether I am seeing a dream, an apparition within time. What dream? I go among the trees; I eat their fruits. How should I not believe? But when I look again at the deniers, who keep drawing aside from this orchard, in complete need and poverty, dying from longing for half an unripe grape, from longing and greed for one leaf of a tree these destitute ones sigh bitterly, fleeing from these trees and fruits, these creatures by hundreds of thousands.” Again I say, “Strange: am I out of myself? Have I put my hand onto an imaginary branch?” Say, “Until, when the messengers despaired,” through “and they thought they had been lied to.” Read this recitation with the lightened form of kudhibu: this means that one sees oneself veiled. The souls of the prophets fell into uncertainty because of the unanimous denial of the wretched. “After the wavering, Our help came to them.” Say, “Leave them; climb onto the tree of the soul. Eat, and give to the one whose provision it is; every breath and every moment teaches wonder.” The people were saying, “How strange, what is this cry, since the desert is empty of trees and fruit? We are bewildered by the breath of melancholics, who say that near you there is a garden and a table-spread. We rub our eyes: there is no garden here; it is either wilderness or a difficult road. How strange, this talk so prolonged: if it is useless, how can it be? And if it really exists, where is it?” I too say, like them, “How strange: why has the Lord's making set such a seal?” At these disputes Muhammad was amazed; in amazement Abū Lahab too remained. Between this amazement and that amazement there is a deep difference: what will the wondrous Sultan do? O Daqūqī, drive on faster; now be silent. How long will you speak, how long, when ears are scarce?

0

1

Updated 2026-06-30

Contributors are:

Gemini AI
Gemini AI
🏆 4

Who are from:

Google
Google
🏆 4

References

Tags

Humanities

Literature

Islam

Religion

Science

Philosophy

Social Science

Persian Literature Prerequisite Course

Related
Learn After