1Cademy - دفتر سوم - بخش ۳۷ - حکایت مارگیر کی اژدهای فسرده را مرده پنداشت در ریسمانهاش پیچید و آورد به بغداد / Book Three - Section 37 - The Tale of the Snake-Catcher Who Thought the Frozen Dragon Was Dead, Wrapped It in His Ropes, and Brought It to Baghdad

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر سوم / Masnavi: Book Three

Poem

دفتر سوم - بخش ۳۷ - حکایت مارگیر کی اژدهای فسرده را مرده پنداشت در ریسمانهاش پیچید و آورد به بغداد / Book Three - Section 37 - The Tale of the Snake-Catcher Who Thought the Frozen Dragon Was Dead, Wrapped It in His Ropes, and Brought It to Baghdad

Original content

یک حکایت بشنو از تاریخ گوی
تا بری زین راز سرپوشیده بوی

مارگیری رفت سوی کوهسار
تا بگیرد او به افسون هاش مار

گر گران و گر شتابنده بود
آنک جوینده ست یابنده بود

در طلب زن دایما تو هر دو دست
که طلب در راه نیکو رهبر ست

لنگ و لوک و خفته شکل و بی ادب
سوی او می غیژ و او را می طلب

گه به گفت و گه به خاموشی و گه
بوی کردن گیر هر سو بوی شه

گفت آن یعقوب با اولاد خویش
جستن یوسف کنید از حد بیش

هر حس خود را درین جستن به جد
هر طرف رانید شکل مستعد

گفت از روح خدا لاتیأسوا
همچو گم کرده پسر رو سو به سو

از ره حس دهان پرسان شوید
گوش را بر چار راه آن نهید

هر کجا بوی خوش آید بو برید
سوی آن سر کاشنای آن سرید

هر کجا لطفی ببینی از کسی
سوی اصل لطف ره یابی عسی

این همه خوش ها ز دریایی ست ژرف
جزو را بگذار و بر کل دار طرف

جنگ های خلق بهر خوبی است
برگ بی برگی نشان طوبی است

خشم های خلق بهر آشتی ست
دام راحت دایما بی راحتی ست

هر زدن بهر نوازش را بود
هر گله از شکر آگه می کند

بوی بر از جزو تا کل ای کریم
بوی بر از ضد تا ضد ای حکیم

جنگ ها می آشتی آرد درست
مارگیر از بهر یاری مار جست

بهر یاری مار جوید آدمی
غم خورد بهر حریف بی غمی

او همی جستی یکی ماری شگرف
گرد کوهستان و در ایام برف

اژدهایی مرده دید آنجا عظیم
که دلش از شکل او شد پر ز بیم

مارگیر اندر زمستان شدید
مار می جست اژدهایی مرده دید

مارگیر از بهر حیرانی خلق
مار گیرد اینت نادانی خلق

آدمی کوهی ست ، چون مفتون شود ؟
کوه اندر مار حیران چون شود ؟

خویشتن نشناخت مسکین آدمی
از فزونی آمد و شد در کمی

خویشتن را آدمی ارزان فروخت
بود اطلس خویش بر دلقی بدوخت

صد هزاران مار و که حیران اوست
او چرا حیران شده ست و مار دوست ؟

مارگیر آن اژدها را برگرفت
سوی بغداد آمد از بهر شگفت

اژدهایی چون ستون خانه ای
می کشیدش از پی دانگانه ای

کاژدهای مرده ای آورده ام
در شکارش من جگرها خورده ام

او همی مرده گمان بردش ولیک
زنده بود و او ندیدش نیک نیک

او ز سرما ها و برف افسرده بود
زنده بود و شکل مرده می نمود

عالم افسرده ست و نام او جماد
جامد افسرده بود ای اوستاد

باش تا خورشید حشر آید عیان
تا ببینی جنبش جسم جهان

چون عصای موسی اینجا مار شد
عقل را از ساکنان اخبار شد

پارهٔ خاک تو را چون مرد ساخت
خاک ها را جملگی شاید شناخت

مرده زین سو اند و زان سو زنده اند
خامش اینجا و آن طرف گوینده اند

چون از آن سوشان فرستد سوی ما
آن عصا گردد سوی ما اژدها

کوهها هم لحن داودی کند
جوهر آهن به کف مومی بود

باد حمال سلیمانی شود
بحر با موسی سخن دانی شود

ماه با احمد اشارت بین شود
نار ابراهیم را نسرین شود

خاک قارون را چو ماری درکشد
استن حنانه آید در رشد

سنگ بر احمد سلامی می کند
کوه یحیی را پیامی می کند

ما سمیعیم و بصیریم و خوشیم
با شما نامحرمان ما خامشیم

چون شما سوی جمادی می روید
محرم جان جمادان چون شوید؟

از جمادی عالم جانها روید
غلغل اجزای عالم بشنوید

فاش تسبیح جمادات آیدت
وسوسه ی تاویلها نربایدت

چون ندارد جان تو قندیل ها
بهر بینش کرده ای تاویل ها

که غرض تسبیح ظاهر کی بود
دعوی دیدن خیال غی بود

بلک مر بیننده را دیدار آن
وقت عبرت می کند تسبیح خوان

پس چو از تسبیح یادت می دهد
آن دلالت همچو گفتن می بود

این بود تاویل اهل اعتزال
و آن آنکس کو ندارد نور حال

چون ز حس بیرون نیامد آدمی
باشد از تصویر غیبی اعجمی

این سخن پایان ندارد مارگیر
می کشید آن مار را با صد زحیر

تا به بغداد آمد آن هنگامه جو
تا نهد هنگامه ای بر چارسو

بر لب شط مرد هنگامه نهاد
غلغله در شهر بغداد اوفتاد

مارگیری اژدها آورده است
بوالعجب نادر شکاری کرده است

جمع آمد صد هزاران خام ریش
صید او گشته چو او از ابلهیش

منتظر ایشان و هم او منتظر
تا که جمع آیند خلق منتشر

مردم هنگامه افزون تر شود
کدیه و توزیع نیکوتر رود

جمع آمد صد هزاران ژاژخا
حلقه کرده پشت پا بر پشت پا

مرد را از زن خبر نه ز ازدحام
رفته درهم چون قیامت خاص و عام

چون همی حراقه جنبانید او
می کشیدند اهل هنگامه گلو

و اژدها کز زمهریر افسرده بود
زیر صد گونه پلاس و پرده بود

بسته بودش با رسن های غلیظ
احتیاطی کرده بودش آن حفیظ

در درنگ انتظار و اتفاق
تافت بر آن مار خورشید عراق

آفتاب گرمسیر ش گرم کرد
رفت از اعضای او اخلاط سرد

مرده بود و زنده گشت او از شگفت
اژدها بر خویش جنبیدن گرفت

خلق را از جنبش آن مرده مار
گشتشان آن یک تحیر صد هزار

با تحیر نعره ها انگیختند
جملگان از جنبشش بگریختند

می سکست او بند و زان بانگ بلند
هر طرف می رفت چاقاچاق بند

بندها بسکست و بیرون شد ز زیر
اژدهایی زشت غران همچو شیر

در هزیمت بس خلایق کشته شد
از فتاده کشتگان صد پشته شد

مارگیر از ترس بر جا خشک گشت
که چه آوردم من از کهسار و دشت

گرگ را بیدار کرد آن کور میش
رفت نادان سوی عزرائیل خویش

اژدها یک لقمه کرد آن گیج را
سهل باشد خون خوری حجیج را

خویش را بر استنی پیچید و بست
استخوان خورده را در هم شکست

نفست اژدرهاست او کی مرده است ؟
از غم و بی آلتی افسرده است

گر بیابد آلت فرعون، او
که به امر او همی رفت آب جو

آنگه او بنیاد فرعونی کند
راه صد موسی و صد هارون زند

کرمک است آن اژدها از دست فقر
پشه ای گردد ز جاه و مال صقر

اژدها را دار در برف فراق
هین مکش او را به خورشید عراق

تا فسرده می بود آن اژدهات
لقمهٔ اویی چو او یابد نجات

مات کن او را و ایمن شو ز مات
رحم کم کن نیست او ز اهل صلات

کان تف خورشید شهوت برزند
آن خفاش مردریگت پر زند

می کشانش در جهاد و در قتال
مردوار الله یجزیک الوصال

چونک آن مرد اژدها را آورید
در هوای گرم خوش شد آن مرید

لاجرم آن فتنه ها کرد ای عزیز
بیست همچندان که ما گفتیم نیز

تو طمع داری که او را بی جفا
بسته داری در وقار و در وفا

هر خسی را این تمنی کی رسد ؟
موسیی باید که اژدرها کشد

صد هزاران خلق ز اژدرهای او
در هزیمت کشته شد از رای او

English translation

Hear a tale from the teller of histories, so that you may catch the scent of this veiled secret. A snake-catcher went toward the mountains to catch snakes with his spells. Whether slow or hurried, the one who seeks is the one who finds. Always put both hands to the search, for seeking is a good guide on the path. Lame, awkward, seemingly asleep and ill-mannered, crawl toward Him and seek Him. Sometimes with speech, sometimes with silence, and sometimes take up scenting in every direction for the King's scent. Jacob said to his children: seek Joseph beyond all bounds. Drive every sense earnestly in this search in every direction, each in its fitting form. He said, “Do not despair of God's spirit”; like one who has lost a son, go from side to side. On the road of sense, ask with your mouth; set your ear at the four crossroads. Wherever a sweet scent comes, follow the scent toward that head/source, for you belong to that head/source. Wherever you see kindness from anyone, perhaps you will find a road toward the source of kindness. All these pleasant things are from a deep sea; leave the part and keep your gaze on the whole. People's wars are for the sake of goodness; the leaf of leaflessness is a sign of Tuba. People's angers are for the sake of reconciliation; the trap of ease is always unease. Every blow is for caressing; every complaint points to gratitude. Smell your way from part to whole, noble one; smell your way from opposite to opposite, wise one. Wars bring reconciliation rightly; the snake-catcher sought the snake for the sake of aid. For the sake of aid a person seeks a snake; he suffers grief for the sake of a carefree companion. He was seeking a remarkable snake around the mountains in days of snow. He saw there a huge dead-looking dragon whose form filled his heart with fear. In severe winter the snake-catcher was seeking snakes and saw a dead-looking dragon. The snake-catcher catches snakes to astonish people; behold the ignorance of people. A human being is a mountain; when he is enchanted, how can the mountain be bewildered by a snake? Poor man did not know himself; he came from abundance and became diminished. Man sold himself cheaply: he was satin, yet patched himself onto a tattered cloak. Hundreds of thousands of snakes and mountains are astonished at him; why has he become astonished and snake-loving? The snake-catcher took up that dragon and came toward Baghdad for spectacle. A dragon like the pillar of a house: he dragged it for the sake of a small coin. “I have brought a dead dragon; I suffered greatly in hunting it.” He supposed it dead, but it was alive, and he had not looked at it carefully. It was numbed by cold and snow; it was alive but showed the form of the dead. The world is numbed, and its name is inanimate matter; the solid is the frozen, O master. Wait until the sun of resurrection appears, so that you may see the motion of the world's body. Just as Moses' staff became a snake here, intellect received news from those thought to be still. Since a piece of earth was made into man for you, all earths deserve to be known. They are dead on this side and alive on that side; silent here and speaking there. When He sends them from that side toward us, that staff becomes a dragon for us. The mountains too make Davidic melody; the substance of iron was wax in his hand. The wind became Solomon's porter; the sea became one who knew speech with Moses. The moon became one who saw Ahmad's sign; fire became a bed of eglantine for Abraham. The earth drew Korah in like a snake; the moaning pillar came to growth. A stone salutes Ahmad; a mountain sends Yahya a message. We are hearing and seeing and happy; with you outsiders we are silent. Since you go toward lifelessness, how will you become intimate with the souls of lifeless things? Go from lifelessness to the world of souls; hear the clamor of the world's particles. The glorification of inanimate things will become manifest to you; the whisper of interpretations will not rob you. Because your soul lacks lamps, you have made interpretations for the sake of seeing, saying: “When could the intended glorification be outward? The claim of seeing is a fantasy of error.” Rather, for the seer, the vision of it at the moment of admonition makes him recite glorification. So when it reminds you of glorification, that indication is like speaking. This is the interpretation of the people of i'tizal, and of one who lacks the light of spiritual state. Since man has not gone beyond sense, he is a foreigner to unseen forms. This discourse has no end; the snake-catcher was dragging the snake with a hundred groans until he came to Baghdad, that seeker of spectacle, to set up a show at the crossroads. The man set up a show on the riverbank; an uproar fell through Baghdad. “A snake-catcher has brought a dragon; he has made a wondrous, rare catch.” Hundreds of thousands of raw-bearded fools gathered, made his prey, as he was, by their foolishness. They waited, and he too waited, until the scattered people gathered. The larger the show-crowd became, the better the begging and distribution would go. Hundreds of thousands of babblers gathered, making a ring, foot behind foot. In the crowd no man had news of woman; common and elite were pressed together like resurrection. While he kept shaking the brazier, the show people craned their necks. And the dragon, numbed by bitter cold, was under a hundred kinds of felt and covering. He had bound it with thick ropes; that cautious man had taken precautions. During the delay of waiting and circumstance, the sun of Iraq shone on the snake. The warm-climed sun warmed it; the cold humors left its limbs. It had seemed dead and became alive, astonishingly; the dragon began to move by itself. From the movement of that dead-looking snake, their one astonishment became a hundred thousand. In astonishment they raised cries; all fled from its movement. It broke its bonds, and from that loud sound the bonds went crack-crack in every direction. It broke the bonds and came out from beneath, an ugly dragon roaring like a lion. In the rout many people were killed; from the fallen and slain there were a hundred heaps. The snake-catcher froze in place from fear: “What have I brought from mountain and plain?” That blind sheep awakened the wolf; the fool went toward his own Azrael. The dragon made one mouthful of that dazed man; blood-drinking is easy for Hajjaj. It coiled around a pillar and fastened itself, and crushed the bones of the one it had eaten. Your nafs is a dragon; when has it died? It is numbed by grief and lack of means. If it finds the instruments of Pharaoh, at whose command the river water flowed, then it will lay a Pharaoh-like foundation and block the road of a hundred Moseses and a hundred Aarons. That dragon is a little worm in poverty's hand; from rank and wealth a gnat becomes a falcon. Keep the dragon in the snow of separation; beware, do not drag it to the sun of Iraq. So long as that dragon of yours remains frozen; when it finds release, you are its morsel. Checkmate it and be safe from checkmate; have little mercy, for it is not of the people of prayer. For when the heat of the sun of lust strikes, that carrion-eating bat of yours spreads its wings. Drag it into jihad and battle; manfully, may God reward you with union. When that man brought the dragon into the warm air, that eager disciple/creature revived. Inevitably it made those disorders, dear one, twenty times more than we have said. You expect to keep it bound without severity, in dignity and faithfulness? When does such a wish belong to every low fellow? A Moses is needed to kill dragons. Hundreds of thousands of people, because of his dragon, were killed in flight by its design.

Updated 2026-06-30

Contributors are:

Who are from:

References