1Cademy - دفتر سوم - بخش ۹۶ - پیش رفتن دقوقی رحمة الله علیه به امامت / Book Three - Section 96 - Daquqi, may God have mercy upon him, stepping forward to lead the prayer

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر سوم / Masnavi: Book Three

Poem

دفتر سوم - بخش ۹۶ - پیش رفتن دقوقی رحمة الله علیه به امامت / Book Three - Section 96 - Daquqi, may God have mercy upon him, stepping forward to lead the prayer

Original content

این سخن پایان ندارد تیز دو
هین نماز آمد دقوقی پیش رو

ای یگانه هین دوگانه بر گزار
تا مزین گردد از تو روزگار

ای امام چشم روشن در صلا
چشم روشن باید ایدر پیشوا

در شریعت هست مکروه ای کیا
در امامت پیش کردن کور را

گرچه حافظ باشد و چست و فقیه
چشم روشن به وگر باشد سفیه

کور را پرهیز نبود از قذر
چشم باشد اصل پرهیز و حذر

او پلیدی را نبیند در عبور
هیچ مؤمن را مبادا چشم کور

کور ظاهر در نجاسهٔ ظاهرست
کور باطن در نجاسات سرست

این نجاسهٔ ظاهر از آبی رود
آن نجاسهٔ باطن افزون می شود

جز به آب چشم نتوان شستن آن
چون نجاسات بواطن شد عیان

چون نجس خواندست کافر را خدا
آن نجاست نیست بر ظاهر ورا

ظاهر کافر ملوث نیست زین
آن نجاست هست در اخلاق و دین

این نجاست بویش آید بیست گام
و آن نجاست بویش از ری تا به شام

بلک بویش آسمانها بر رود
بر دماغ حور و رضوان بر شود

اینچ می گویم به قدر فهم تست
مردم اندر حسرت فهم درست

فهم آبست و وجود تن سبو
چون سبو بشکست ریزد آب ازو

این سبو را پنج سوراخست ژرف
اندرو نه آب ماند خود نه برف

امر غضوا غضة ابصارکم
هم شنیدی راست ننهادی تو سم

از دهانت نطق فهمت را برد
گوش چون ریگست فهمت را خورد

همچنین سوراخهای دیگرت
می کشاند آب فهم مضمرت

گر ز دریا آب را بیرون کنی
بی عوض آن بحر را هامون کنی

بیگهست ار نه بگویم حال را
مدخل اعواض را و ابدال را

کان عوضها و آن بدلها بحر را
از کجا آید ز بعد خرجها

صد هزاران جانور زو می خورند
ابرها هم از برونش می برند

باز دریا آن عوضها می کشد
از کجا دانند اصحاب رشد

قصه ها آغاز کردیم از شتاب
ماند بی مخلص درون این کتاب

ای ضیاء الحق حسام الدین راد
که فلک و ارکان چو تو شاهی نزاد

تو به نادر آمدی در جان و دل
ای دل و جان از قدوم تو خجل

چند کردم مدح قوم ما مضی
قصد من زانها تو بودی ز اقتضا

خانهٔ خود را شناسد خود دعا
تو بنام هر که خواهی کن ثنا

بهر کتمان مدیح از نا محل
حق نهادست این حکایات و مثل

گرچه آن مدح از تو هم آمد خجل
لیک بپذیرد خدا جهد المقل

حق پذیرد کسره ای دارد معاف
کز دو دیدهٔ کور دو قطره کفاف

مرغ و ماهی داند آن ابهام را
که ستودم مجمل این خوش نام را

تا برو آه حسودان کم وزد
تا خیالش را به دندان کم گزد

خود خیالش را کجا یابد حسود
در وثاق موش طوطی کی غنود

آن خیال او بود از احتیال
موی ابروی ویست آن نه هلال

مدح تو گویم برون از پنج و هفت
بر نویس اکنون دقوقی پیش رفت

English translation

This discourse has no end; hurry on. Look, the prayer has come: Daquqi, step forward. O unique one, come, perform the two-unit prayer [dogane], so that the age may be adorned by you. O bright-eyed imam at the call to prayer, a bright-eyed leader is required here. In the Sharia, O noble one, it is disliked to put a blind man forward as imam, even if he be a memorizer, agile, and a jurist; a bright-eyed one is better, even if he be a fool. The blind man has no protection from filth; the eye is the root of protection and caution. He does not see impurity in passing; may no believer have a blind eye. The outwardly blind is in outward impurity; the inwardly blind is in the impurities of the secret. This outward impurity goes away with water; that inward impurity increases. It cannot be washed except with the water of the eye [tears], once the impurities of the inner parts have become manifest. Since God has called the infidel "impure," that impurity is not on his outward form. The infidel's outward form is not polluted by this; that impurity is in character and religion. The smell of this impurity comes twenty paces; the smell of that impurity comes from Rayy to Syria. Nay, its smell rises to the heavens and reaches the nostrils of the houris and Ridwan. This which I say is according to the measure of your understanding; people are in longing for right understanding. Understanding is water, and the body's existence is a jug; when the jug breaks, the water spills from it. This jug has five deep holes; in it neither water nor snow remains. You also heard the command "Lower your gazes," yet you did not set your hoof [step] straight. Speech carries off understanding from your mouth; the ear, like sand, swallows your understanding. Likewise your other holes draw away the water of your hidden understanding. If you take water out of the sea without compensation, you make that sea a desert. It is late, or else I would speak of the "compensations" and "substitutes"—how those compensations and substitutes reach the sea after its expenditures. Hundreds of thousands of creatures eat from it; the clouds also carry it away outwardly. Yet the sea draws back those compensations; how? Let the people of right guidance know. We began tales in haste; they remained without a way out in this book. O Radiance of the Truth [Dhiya al-Haqq] Husam al-Din, the noble one, whom the heavens and elements have not birthed the like of as a king. You came as a rarity in soul and heart; O heart and soul, ashamed at your arrival. Many times I praised the people of the past; my intent in them was you, by necessity. Prayer knows its own house; offer praise in whatever name you wish. To conceal praise from the unworthy, God has set down these stories and parables. Although that praise was also ashamed before you, God accepts the effort of one who has little. God accepts the fragments and pardons; two drops from two blind eyes are enough. Bird and fish know that ambiguity—that I praised this well-named one only in general terms—so that the sighs of the envious strike him less, and they bite his image less with their teeth. Where could the envious find his image? When did a parrot sleep in a mouse's chamber? That image of theirs comes from trickery; it is a hair of his eyebrow, not the crescent moon. I will praise you beyond five and seven; now write: Daquqi stepped forward.

Updated 2026-06-30

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related

Learn After