1Cademy - دفتر پنجم - بخش ۶۹ - بیان آنک مخلوقی کی ترا ازو ظلمی رسد به حقیقت او هم‌چون آلتیست عارف آن بود کی بحق رجوع کند نه به آلت و اگر به آلت رجوع کند به ظاهر نه از جهل کند بلک برای مصلحتی چنانک ابایزید قدس الله سره گفت کی چندین سالست کی من با مخلوق سخن نگفته‌ام و از مخلوق سخن نشنیده‌ام ولیکن خلق چنین پندارند کی با ایشان سخن می‌گویم و ازیشان می‌شنوم زیرا ایشان مخاطب اکبر را نمی‌بینند کی ایشان چون صدااند او را نسبت به حال من التفات مستمع عاقل به صدا نباشد چنانک مثل است معروف قال الجدار للوتد لم تشقنی قال

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر پنجم / Masnavi: Book Five

Poem

دفتر پنجم - بخش ۶۹ - بیان آنک مخلوقی کی ترا ازو ظلمی رسد به حقیقت او هم‌چون آلتیست عارف آن بود کی بحق رجوع کند نه به آلت و اگر به آلت رجوع کند به ظاهر نه از جهل کند بلک برای مصلحتی چنانک ابایزید قدس الله سره گفت کی چندین سالست کی من با مخلوق سخن نگفته‌ام و از مخلوق سخن نشنیده‌ام ولیکن خلق چنین پندارند کی با ایشان سخن می‌گویم و ازیشان می‌شنوم زیرا ایشان مخاطب اکبر را نمی‌بینند کی ایشان چون صدااند او را نسبت به حال من التفات مستمع عاقل به صدا نباشد چنانک مثل است معروف قال الجدار للوتد لم تشقنی قال

Original content

احمقانه از سنان رحمت مجو
زان شهی جو کان بود در دست او

با سنان و تیغ لابه چون کنی
کو اسیر آمد به دست آن سنی

او به صنعت آزرست و من صنم
آلتی کو سازدم من آن شوم

گر مرا ساغر کند ساغر شوم
ور مرا خنجر کند خنجر شوم

گر مرا چشمه کند آبی دهم
ور مرا آتش کند تابی دهم

گر مرا باران کند خرمن دهم
ور مرا ناوک کند در تن جهم

گر مرا ماری کند زهر افکنم
ور مرا یاری کند خدمت کنم

من چو کلکم در میان اصبعین
نیستم در صف طاعت بین بین

خاک را مشغول کرد او در سخن
یک کفی بربود از آن خاک کهن

ساحرانه در ربود از خاکدان
خاک مشغول سخن چون بی خودان

برد تا حق تربت بی رای را
تا به مکتب آن گریزان پای را

گفت یزدان که به علم روشنم
که تو را جلاد این خلقان کنم

گفت یا رب دشمنم گیرند خلق
چون فشارم خلق را در مرگ حلق

تو روا داری خداوند سنی
که مرا مبغوض و دشمن رو کنی

گفت اسبابی پدید آرم عیان
از تب و قولنج و سرسام و سنان

که بگردانم نظرشان را ز تو
در مرض ها و سبب های سه تو

گفت یا رب بندگان هستند نیز
که سبب ها را بدرند ای عزیز

چشمشان باشد گذاره از سبب
در گذشته از حجب از فضل رب

سرمه توحید از کحال حال
یافته رسته ز علت و اعتلال

ننگرند اندر تب و قولنج و سل
راه ندهند این سببها را به دل

زانک هر یک زین مرضها را دواست
چون دوا نپذیرد آن فعل قضاست

هر مرض دارد دوا می دان یقین
چون دوای رنج سرما پوستین

چون خدا خواهد که مردی بفسرد
سردی از صد پوستین هم بگذرد

در وجودش لرزه ای بنهد که آن
نه به جامه به شود نه از آشیان

چون قضا آید طبیب ابله شود
وان دوا در نفع هم گمره شود

کی شود محجوب ادراک بصیر
زین سببهای حجاب گول گیر

اصل بیند دیده چون اکمل بود
فرع بیند چونک مرد احول بود

English translation

Do not foolishly seek mercy from the spearhead, Seek it from that King in whose hand it is. Why do you entreat the spear and the sword? For it is a captive in the hand of that Sublime One. In craftsmanship He is Azar (the idol-maker) and I am the idol; Whatever instrument He makes of me, I become that. If He makes me a goblet, I become a goblet; And if He makes me a dagger, I become a dagger. If He makes me a spring, I give water; And if He makes me a fire, I give heat. If He makes me rain, I produce a harvest; And if He makes me an arrow, I fly into a body. If He makes me a snake, I eject venom; And if He makes me a friend, I serve. I am like a reed pen between two fingers, I am not hesitant or intermediate in the line of obedience. He occupied the dust in speaking, He took up a handful of that ancient dust. He snatched it from the dust-heap like a magician, The dust became occupied in speaking, like those beside themselves. He brought that opinionless dust to God, To bring that runaway-foot to school. God said: 'By My luminous knowledge, I shall make you the executioner of these people.' He said: 'O Lord, the people will hold me as an enemy, When I squeeze the throats of people in death. Do You deem it proper, O Sublime Lord, That You should make me hated and adversarial?' He said: 'I will manifest physical causes, Of fever, colic, delirium, and spears, So that I may turn their gaze away from you, Onto diseases and three-fold causes.' He said: 'O Lord, there are also servants, Who tear through causes, O Dear One. Their eyes pass straight through the cause, Having transcended the veils by the grace of the Lord. Having obtained the collyrium of monotheism from the oculist of spiritual state, They are delivered from illness and infirmity. They do not look at fever, colic, and tuberculosis, They do not let these causes into their hearts. For there is a remedy for each of these illnesses, Yet when the remedy is ineffective, that is the action of Divine Decree.' 'Every disease has a remedy, know this for certain, Just as the remedy for the pain of cold is a fur coat. But when God wishes a man to freeze, The cold will penetrate through even a hundred fur coats.' He will place a shivering in his being such that It will be cured neither by garments nor by shelter. When Divine Decree comes, the physician becomes foolish, And the medicine loses its way in being beneficial. How should the perception of the clear-sighted one be veiled By these causes which are veils for fools? The eye sees the Origin when it is perfect, It sees only the branch when a man is cross-eyed.

Updated 2026-07-04

Contributors are:

Who are from:

References