1Cademy - دفتر سوم - بخش ۱۰۵ - رفتن هر دو خصم نزد داود علیه السلام / Book Three - Section 105 - The going of both adversaries to David, peace be upon him

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر سوم / Masnavi: Book Three
دفتر سوم - بخش ۱۰۴ - باز شرح کردن حکایت آن طالب روزی حلال بی کسب و رنج در عهد داود علیه السلام و مستجاب شدن دعای او / Book Three - Section 104 - Retelling the tale of that seeker of lawful sustenance without earning and toil in the time of David, peace be upon him, and the answering of his prayer

Poem

دفتر سوم - بخش ۱۰۵ - رفتن هر دو خصم نزد داود علیه السلام / Book Three - Section 105 - The going of both adversaries to David, peace be upon him

Original content

می کشیدش تا به داود نبی
که بیا ای ظالم گیج غبی

حجت بارد رها کن ای دغا
عقل در تن آور و با خویش آ

این چه می گویی دعا چه بود مخند
بر سر و و ریش من و خویش ای لوند

گفت من با حق دعاها کرده ام
اندرین لابه بسی خون خورده ام

من یقین دارم دعا شد مستجاب
سر بزن بر سنگ ای منکرخطاب

گفت گرد آیید هین یا مسلمین
ژاژ بینید و فشار این مهین

ای مسلمانان، دعا مال مرا
چون از آن او کند بهر خدا

گر چنین بودی همه عالم بدین
یک دعا املاک بردندی بکین

گر چنین بودی گدایان ضریر
محتشم گشته بدندی و امیر

روز و شب اندر دعااند و ثنا
لابه گویان که تو ده مان ای خدا

تا تو ندهی هیچ کس ندهد یقین
ای گشاینده تو بگشا بند این

مکسب کوران بود لابه و دعا
جز لب نانی نیابند از عطا

خلق گفتند این مسلمان راست گوست
وین فروشندهٔ دعاها ظلم جوست

این دعا کی باشد از اسباب ملک
کی کشید این را شریعت خود بسلک

بیع و بخشش یا وصیت یا عطا
یا ز جنس این شود ملکی تورا

در کدامین دفترست این شرع نو
گاو را تو باز ده یا حبس رو

او به سوی آسمان می کرد رو
واقعهٔ ما را نداند غیر تو

در دل من آن دعا انداختی
صد امید اندر دلم افراختی

من نمی کردم گزافه آن دعا
همچو یوسف دیده بودم خوابها

دید یوسف آفتاب و اختران
پیش او سجده کنان چون چاکران

اعتمادش بود بر خواب درست
در چه و زندان جز آن را می نجست

ز اعتماد او نبودش هیچ غم
از غلامی وز ملام و بیش و کم

اعتمادی داشت او بر خواب خویش
که چو شمعی می فروزیدش ز پیش

چون در افکندند یوسف را به چاه
بانگ آمد سمع او را از اله

که تو روزی شه شوی ای پهلوان
تا بمالی این جفا در رویشان

قایل این بانگ ناید در نظر
لیک دل بشناخت قایل را ز اثر

قوتی و راحتی و مسندی
در میان جان فتادش زان ندا

چاه شد بر وی بدان بانگ جلیل
گلشن و بزمی چو آتش بر خلیل

هر جفا که بعد از آنش می رسید
او بدان قوت به شادی می کشید

همچنانک ذوق آن بانگ الست
در دل هر مؤمنی تا حشر هست

تا نباشد در بلاشان اعتراض
نه ز امر و نهی حقشان انقباض

لقمهٔ حکمی که تلخی می نهد
گلشکر آن را گوارش می دهد

گلشکر آن را که نبود مستند
لقمه را ز انکار او قی می کند

هر که خوابی دید از روز الست
مست باشد در ره طاعات مست

می کشد چون اشتر مست این جوال
بی فتور و بی گمان و بی ملال

کفک تصدیقش به گرد پوز او
شد گواه مستی و دلسوز او

اشتر از قوت چو شیر نر شده
زیر ثقل بار اندک خور شده

ز آرزوی ناقه صد فاقه برو
می نماید کوه پیشش تار مو

در الست آنکو چنین خوابی ندید
اندرین دنیا نشد بنده و مرید

ور بشد اندر تردد صد دله
یک زمان شکرستش و سالی گله

پای پیش و پای پس در راه دین
می نهد با صد تردد بی یقین

وام دار شرح اینم نک گرو
ور شتابستت ز الم نشرح شنو

چون ندارد شرح این معنی کران
خر به سوی مدعی گاو ران

گفت کورم خواند زین جرم آن دغا
بس بلیسانه قیاسست ای خدا

من دعا کورانه کی می کرده ام
جز به خالق کدیه کی آورده ام

کور از خلقان طمع دارد ز جهل
من ز تو، کز تست هر دشوار سهل

آن یکی کورم ز کوران بشمرید
او نیاز جان و اخلاصم ندید

کوری عشقست این کوری من
حب یعمی و یصمست ای حسن

کورم از غیر خدا بینا بدو
مقتضای عشق این باشد نکو

تو که بینایی ز کورانم مدار
دایرم برگرد لطفت ای مدار

آنچنانک یوسف صدیق را
خواب بنمودی و گشتش متکا

مر مرا لطف تو هم خوابی نمود
آن دعای بی حدم بازی نبود

می نداند خلق اسرار مرا
ژاژ می دانند گفتار مرا

حقشان است و کی داند راز غیب
غیر علام سر و ستار عیب

خصم گفتش رو به من کن حق بگو
رو چه سوی آسمان کردی عمو

شید می آری غلط می افکنی
لاف عشق و لاف قربت می زنی

با کدامین روی چون دل مرده ای
روی سوی آسمانها کرده ای

غلغلی در شهر افتاده ازین
آن مسلمان می نهد رو بر زمین

کای خدا این بنده را رسوا مکن
گر بدم هم سر من پیدا مکن

تو همی دانی و شبهای دراز
که همی خواندم تورا با صد نیاز

پیش خلق این را اگر خود قدر نیست
پیش تو همچون چراغ روشنیست

English translation

He dragged him to David the Prophet: "Come, O bewildered, witless wrongdoer; leave off this cold argument, O cheat, bring reason back into your body and come to yourself. What are you saying? What is prayer? Do not mock my head and beard, nor your own, O rogue."

He said, "I have made prayers to the Real; in this pleading I have swallowed much blood. I am certain the prayer was answered; go beat your head against a stone, O denier of the address."

He said, "Gather around, now, O Muslims; look at the drivel and pressure of this base fellow. O Muslims, how can prayer make my property belong to him, for God's sake? If that were so, everyone in the world, through this, would take estates by one prayer, spitefully. If that were so, blind beggars would have become grandees and princes. Day and night they are in prayer and praise, pleading, 'Give to us, O God; until You give, no one gives, surely. O Opener, open this bond.' The livelihood of the blind is pleading and prayer; from the gift they receive nothing but a morsel of bread."

The people said, "This Muslim is truthful, and this seller of prayers seeks injustice. How could this prayer be among the causes of ownership? When has the Law itself drawn this into its order? By sale, gift, bequest, donation, or something of that kind, property becomes yours. In which register is this new law? Give back the cow, or go to prison."

He turned his face toward the sky: "No one but You knows our affair. You cast that prayer into my heart; You raised a hundred hopes in my heart. I did not make that prayer idly; like Joseph, I had seen dreams. Joseph saw the sun and stars prostrating before him like servants. His trust was in the true dream; in the well and prison he sought nothing but that. Because of his trust he had no grief from slavery, blame, or anything more or less. He trusted his dream so that it shone before him like a candle. When they cast Joseph into the well, a cry from God came to his hearing: 'One day you will become king, O hero, so that you may rub this cruelty in their faces.' The speaker of this cry does not appear to sight, but the heart knew the speaker by the effect. A strength, comfort, and seat of honor fell into the midst of his soul from that call. Through that majestic cry the well became for him a rose garden and feast, as the fire was for Abraham the Friend. Every cruelty that reached him after that he bore joyfully through that strength.

So too the taste of the call 'Am I not?' remains in every believer's heart until the Resurrection, so that in affliction they have no objection, nor any constriction at God's command and prohibition. A morsel of wisdom that places bitterness there: sugar-rose preserves make it digestible. One who has no support for that sugar-rose vomits the morsel through denial. Whoever saw a dream from the day of Alast is drunk on the path of obedience, drunk. He carries this saddlebag like a rutting camel, without weakness, doubt, or weariness. The froth of his affirmation around his muzzle has become witness to his drunkenness and heart-burning. The camel, from strength, has become like a male lion; under the weight of the load he eats little. From desire for the she-camel, a hundred fasts come upon him; a mountain appears before him as a hair. Whoever did not see such a dream at Alast did not become a servant and disciple in this world; and if he did, he remains wavering, of a hundred minds: one moment gratitude, a year complaint. He sets one foot forward and one foot back on the path of religion, with a hundred hesitations, without certainty.

I am in debt for the explanation of this; see, I am pledged; and if you are in haste, listen to 'Have We not expanded' for the pain. Since the explanation of this meaning has no shore, drive the donkey back toward the claimant of the cow.

He said, "That cheat called me blind for this offense; it is a very Iblis-like analogy, O God. When have I prayed blindly? When have I begged from anyone but the Creator? The blind man, from ignorance, hopes from creatures; I hope from You, from whom every hard thing is easy. That man counted me among the blind; he did not see my soul's need and sincerity. This blindness of mine is love's blindness; love blinds and deafens, O fair one. I am blind to other-than-God, seeing by Him; this is love's proper demand, and good. You who see, do not count me among the blind; I turn around Your grace, O axis. Just as You showed Joseph the truthful a dream and it became his support, Your grace also showed me a dream; my boundless prayer was not play. The people do not know my secrets; they take my words for drivel. They are right: who knows the secret of the unseen except the Knower of secrets and Veiler of faults?"

The adversary said to him, "Turn your face to me and speak truth. Why have you turned your face toward the sky, uncle? You are producing fraud and casting error; you boast of love and boast of nearness. With what face, dead-hearted as you are, have you turned your face toward the heavens?"

A commotion over this fell through the city. That Muslim placed his face on the ground: "O God, do not disgrace this servant; even if I am bad, do not reveal my secret. You know, and the long nights know, that I called You with a hundred needs. If before the people this has no worth, before You it is like a bright lamp."

Updated 2026-06-30

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related

Learn After