logo
How it worksCoursesResearch CommunitiesBenefitsAbout Us
Schedule Demo
Learn Before
Poem icon
Poem

دفتر سوم - بخش ۷۹ - عذر گفتن شیخ بهر ناگریستن بر فرزندان / Book Three - Section 79 - The Sheikh's Excuse for Not Weeping Over His Children

متن و ترجمه / Text and Translation

شیخ گفت او را مپندار ای رفیقکه ندارم رحم و مهر و دل شفیق
The Sheikh said: Do not imagine, O friend,
That I lack compassion, love, and a tender heart.
بر همه کفار ما را رحمتستگرچه جان جمله کافر نعمتست
I have compassion even for all unbelievers,
Though the souls of all are ungrateful for blessings.
بر سگانم رحمت و بخشایش استکه چرا از سنگهاشان مالش است
I have mercy and forgiveness even for dogs —
Why must they suffer blows from stones?
آن سگی که می گزد گویم دعاکه ازین خو وا رهانش ای خدا
For the dog that bites I pray:
"Deliver him from this habit, O God."
این سگان را هم در آن اندیشه دارکه نباشند از خلایق سنگسار
Keep these dogs also in that care,
That they not be stoned by the people.
زان بیاورد اولیا را بر زمینتا کندشان رحمة للعالمین
For this reason He brought the saints (awliya) to earth,
To make them a mercy to all the worlds (rahmatan lil-'alamin).
خلق را خواند سوی درگاه خاصحق را خواند که وافر کن خلاص
He calls creation toward the special threshold;
He calls upon the Truth (Haqq): "Grant full salvation."
جهد بنماید ازین سو بهر پندچون نشد گوید خدایا در مبند
He strives from this side for admonition;
When it avails not, he says: "O God, do not close the door."
رحمت جزوی بود مر عام رارحمت کلی بود همام را
Partial mercy is for the common people;
Total mercy belongs to the great.
رحمت جزوش قرین گشته به کلرحمت دریا بود هادی سبل
His partial mercy has joined the whole;
The mercy of the sea is the guide of paths.
رحمت جزوی به کل پیوسته شورحمت کل را تو هادی بین و رو
When partial mercy is joined to the whole,
See the mercy of the totality as guide and proceed.
تا که جزوست او نداند راه بحرهر غدیری را کند ز اشباه بحر
As long as it remains partial, it does not know the way to the sea;
It mistakes every pond for the sea by resemblance.
چون نداند راه یم کی ره بردسوی دریا خلق را چون آورد
When it does not know the way to the ocean, how will it lead?
How will it bring the people to the sea?
متصل گردد به بحر آنگاه اوره برد تا بحر همچون سیل و جو
When it becomes connected to the sea, then it leads
The way to the sea like a torrent and a stream.
ور کند دعوت به تقلیدی بودنه از عیان و وحی تاییدی بود
If it calls others, it is by imitation —
Not a confirmation from direct vision and revelation.
گفت پس چون رحم داری بر همههمچو چوپانی به گرد این رمه
He said: Then since you have mercy on all,
Like a shepherd around this flock —
چون نداری نوحه بر فرزند خویشچونک فصاد اجلشان زد به نیش
Why do you not lament for your own children,
When the lancet of their appointed time (ajal) struck its vein?
چون گواه رحم اشک دیده هاستدیدهٔ تو بی نم و گریه چراست
Since tears of the eyes are the witness of compassion,
Why are your eyes without moisture and weeping?
رو به زن کرد و بگفتش ای عجوزخود نباشد فصل دی همچون تموز
He turned to the woman and said: O old woman,
The winter season is not like summer.
جمله گر مردند ایشان، گر حی اندغایب و پنهان ز چشم دل کی اند
Whether they have all died or are still living,
When are they absent and hidden from the eye of the heart?
من چو بینمشان معین پیش خویشاز چه رو، رو را کنم همچون تو ریش
When I see them clearly before me,
For what reason should I lacerate my face as you do?
گرچه بیرون اند از دور زمانبا من اند و گرد من بازی کنان
Though they are outside the cycle of time,
They are with me and playing around me.
گریه از هجران بود یا از فراقبا عزیزانم وصالست و عناق
Weeping comes from separation or from parting;
With my dear ones I have union and embrace.
خلق اندر خواب می بینندشانمن به بیداری همی بینم عیان
People see them in sleep;
I see them openly in waking.
زین جهان خود را دمی پنهان کنمبرگ حس را از درخت افشان کنم
I hide myself from this world for a moment,
I shake the leaves of sense from the tree.
حس اسیر عقل باشد ای فلانعقل اسیر روح باشد هم بدان
Sense is the prisoner of intellect, O such a one;
Know also that intellect is the prisoner of spirit.
دست بستهٔ عقل را جان باز کردکارهای بسته را هم ساز کرد
The soul freed the bound hands of intellect
And arranged the locked affairs as well.
حسها و اندیشه بر آب صفاهمچو خس بگرفته روی آب را
Senses and thoughts upon the water of purity (safa)
Have covered the surface of the water like chaff.
دست عقل، آن خس به یکسو می بردآب پیدا می شود پیش خرد
The hand of intellect sweeps that chaff to one side;
The water becomes visible before wisdom.
خس بس انبه بود بر جو چون حبابخس چو یکسو رفت پیدا گشت آب
The chaff was very dense on the stream like bubbles;
When the chaff moved aside, the water appeared.
چونک دست عقل نگشاید خداخس فزاید از هوا بر آب ما
When God does not open the hand of intellect,
The chaff multiplies from caprice (hawa) upon our water.
آب را هر دم کند پوشیده اوآن هوا خندان و گریان عقل تو
At every moment it covers the water —
That caprice laughing, and your intellect weeping.
چونک تقوی بست دو دست هواحق گشاید هر دو دست عقل را
When piety (taqwa) binds the two hands of caprice,
The Truth (Haqq) opens both hands of intellect.
پس حواس چیره محکوم تو شدچون خرد سالار و مخدوم تو شد
Then the once-dominant senses become subject to you,
When intellect became your commander and master.
حس را بی خواب، خواب اندر کندتا که غیبیها ز جان سر بر زند
He puts sense to sleep without sleep,
So that hidden things rise up from the soul.
هم به بیداری ببینی خوابهاهم ز گردون برگشاید بابها
In wakefulness too you will see visions,
And from the heavens doors will be opened.

0

1

Poem icon
Updated 2026-08-30

Contributors are:

G
Gemini AI
🏆 6

Who are from:

G
Google
🏆 6

References

Tags

Humanities

Literature

Islam

Religion

Science

Philosophy

Social Science

Persian Literature Prerequisite Course

Related
Learn After