1Cademy - دفتر چهارم - بخش ۲۲ - قصهٔ هدیه فرستادن بلقیس از شهر سبا سوی سلیمان علیه‌السلام / Book Four - Section 22 - The Tale of Bilqis Sending a Gift from the City of Saba to Solomon, Peace Be Upon Him

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر چهارم / Masnavi: Book Four

Poem

دفتر چهارم - بخش ۲۲ - قصهٔ هدیه فرستادن بلقیس از شهر سبا سوی سلیمان علیه‌السلام / Book Four - Section 22 - The Tale of Bilqis Sending a Gift from the City of Saba to Solomon, Peace Be Upon Him

Original content

هدیهٔ بلقیس چل استر بدست
بار آنها جمله خشت زر بدست

چون به صحرای سلیمانی رسید
فرش آن را جمله زر پخته دید

بر سر زر تا چهل منزل براند
تا که زر را در نظر آبی نماند

بارها گفتند زر را وا بریم
سوی مخزن ما چه بیگار اندریم

عرصه ای کش خاک زر ده دهیست
زر به هدیه بردن آنجا ابلهیست

ای ببرده عقل هدیه تا اله
عقل آنجا کمترست از خاک راه

چون کساد هدیه آنجا شد پدید
شرمساریشان همی واپس کشید

باز گفتند ار کساد و ار روا
چیست بر ما بنده فرمانیم ما

گر زر و گر خاک ما را بردنیست
امر فرمان ده به جا آوردنیست

گر بفرمایند که واپس برید
هم به فرمان تحفه را باز آورید

خنده ش آمد چون سلیمان آن بدید
کز شما من کی طلب کردم ثرید

من نمی گویم مرا هدیه دهید
بلک گفتم لایق هدیه شوید

که مرا از غیب نادر هدیه هاست
که بشر آن را نیارد نیز خواست

می پرستید اختری کو زر کند
رو باو آرید کو اختر کند

می پرستید آفتاب چرخ را
خوار کرده جان عالی نرخ را

آفتاب از امر حق طباخ ماست
ابلهی باشد که گوییم او خداست

آفتابت گر بگیرد چون کنی
آن سیاهی زو تو چون بیرون کنی

نه به درگاه خدا آری صداع
که سیاهی را ببر وا ده شعاع

گر کشندت نیم شب خورشید کو
تا بنالی یا امان خواهی ازو

حادثات اغلب به شب واقع شود
وان زمان معبود تو غایب بود

سوی حق گر راستانه خم شوی
وا رهی از اختران محرم شوی

چون شوی محرم گشایم با تو لب
تا ببینی آفتابی نیم شب

جز روان پاک او را شرق نه
در طلوعش روز و شب را فرق نه

روز آن باشد که او شارق شود
شب نماند شب چو او بارق شود

چون نماید ذره پیش آفتاب
هم چنانست آفتاب اندر لباب

آفتابی را که رخشان می شود
دیده پیشش کند و حیران می شود

هم چو ذره بینیش در نور عرش
پیش نور بی حد موفور عرش

خوار و مسکین بینی او را بی قرار
دیده را قوت شده از کردگار

کیمیایی که ازو یک ماثری
بر دخان افتاد گشت آن اختری

نادر اکسیری که از وی نیم تاب
بر ظلامی زد به گردش آفتاب

بوالعجب میناگری کز یک عمل
بست چندین خاصیت را بر زحل

باقی اخترها و گوهرهای جان
هم برین مقیاس ای طالب بدان

دیدهٔ حسی زبون آفتاب
دیدهٔ ربانیی جو و بیاب

تا زبون گردد به پیش آن نظر
شعشعات آفتاب با شرر

که آن نظر نوری و این ناری بود
نار پیش نور بس تاری بود

English translation

Bilqis's gift was forty mules,\ntheir loads all bricks of gold.\n\nWhen they reached Solomon's plain,\nthey found its ground all paved with refined gold.\n\nThey rode upon gold for forty stages,\nuntil gold held no luster left in their sight.\n\nMany times they said, "Let us take the gold back—\nwhat thankless toil is this we bear toward the treasury?\n\nA realm whose very soil is gold by the village-full:\nto carry gold as a gift there is foolishness."\n\nO you who would carry intellect as a gift to God—\nintellect there is less than the dust of the road.\n\nWhen the worthlessness of their gift became apparent,\nshame drew them back.\n\nThen they said, "Whether worthless or welcome,\nwhat is that to us? We are servants under command.\n\nWhether gold or dust, we must carry what we are given;\nthe commander's command must be carried out.\n\nIf they bid us take it back,\neven so, by command, return the gift."\n\nSolomon laughed when he saw this:\n"When did I ever ask you for tharīd?\n\nI do not say, 'Give me gifts';\nrather I said, 'Become worthy of gifts'—\n\nfor I have rare gifts from the Unseen\nthat humankind cannot even desire.\n\nYou worship a star that produces gold—\nturn toward the One who makes stars.\n\nYou worship the sun of the celestial sphere,\nhaving debased the soul of exalted worth.\n\nThe sun is our cook by God's command;\nit would be folly to say it is God.\n\nIf your sun is eclipsed, what will you do?\nHow will you remove that darkness from it?\n\nWill you not come wailing to God's court:\n'Take away the darkness and give back the radiance'?\n\nIf you are struck down at midnight, where is the sun,\nthat you might lament to it or seek refuge from it?\n\nMost calamities befall at night,\nand at that hour your object of worship is absent.\n\nIf you bow sincerely toward God,\nyou will be freed from the stars and become an intimate.\n\nWhen you become intimate, I will open my lips to you,\nso that you may see a sun at midnight.\n\nIts east is none but the pure soul;\nat its rising, there is no difference between day and night.\n\nDay is when it shines;\nnight does not remain night when it flashes.\n\nAs a mote appears before the sun,\nso is the sun before the Essence.\n\nA sun that shines—\nthe eye is blinded before it and stands bewildered.\n\nLike a mote you see it in the light of the Throne,\nbefore the boundless, abundant light of the Throne.\n\nHumble and wretched you see it, without repose,\nwhile the eye has received strength from the Creator.\n\nAn alchemy of which one trace\nfell upon smoke, and that became a star.\n\nA rare elixir of which half a glow\nstruck a darkness and set the sun in revolution.\n\nA wondrous artistry that, in a single act,\nbound so many properties upon Saturn.\n\nThe rest of the stars and the gems of the soul—\nknow, O seeker, they are by the same measure.\n\nThe sensory eye is overpowered by the sun—\nseek and find a Lordly eye.\n\nSo that before that gaze may be subdued\nthe blazing rays of the sun with its sparks—\n\nfor that vision is of light, and this is of fire;\nfire before light is very dark.

Updated 2026-06-30

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related

Learn After