1Cademy - دفتر چهارم - بخش ۱۱۸ - حکایت آن پادشاه‌زاده کی پادشاهی حقیقی به وی روی نمود یَوْمَ یَفِرُّ المَرْءُ مِنْ أَخیهِ وَ أُمِّهِ وَ أَبیهِ نقد وقت او شد پادشاهی این خاک تودهٔ کودک طبعان کی قلعه گیری نام کنند آن کودک کی چیره آید بر سر خاک توده برآید و لاف زندگی قلعه مراست کودکان دیگر بر وی رشک برند کی التُّرابُ رَبیعُ الصِّبْیانِ آن پادشاه‌زاده چو از قید رنگها برست گفت من این خاکهای رنگین را همان خاک دون می‌گویم زر و اطلس و اکسون نمی‌گویم من ازین اکسون رستم یکسون رفتم و آتیناه الحکم صبیا ارشاد حق را مر

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر چهارم / Masnavi: Book Four

Poem

دفتر چهارم - بخش ۱۱۸ - حکایت آن پادشاه‌زاده کی پادشاهی حقیقی به وی روی نمود یَوْمَ یَفِرُّ المَرْءُ مِنْ أَخیهِ وَ أُمِّهِ وَ أَبیهِ نقد وقت او شد پادشاهی این خاک تودهٔ کودک طبعان کی قلعه گیری نام کنند آن کودک کی چیره آید بر سر خاک توده برآید و لاف زندگی قلعه مراست کودکان دیگر بر وی رشک برند کی التُّرابُ رَبیعُ الصِّبْیانِ آن پادشاه‌زاده چو از قید رنگها برست گفت من این خاکهای رنگین را همان خاک دون می‌گویم زر و اطلس و اکسون نمی‌گویم من ازین اکسون رستم یکسون رفتم و آتیناه الحکم صبیا ارشاد حق را مر

Original content

پادشاهی داشت یک برنا پسر
باطن و ظاهر مزین از هنر

خواب دید او کان پسر ناگه بمرد
صافی عالم بر آن شه گشت درد

خشک شد از تاب آتش مشک او
که نماند از تف آتش اشک او

آنچنان پر شد ز دود و درد شاه
که نمی یابید در وی راه آه

خواست مردن قالبش بی کار شد
عمر مانده بود شه بیدار شد

شادیی آمد ز بیداریش پیش
که ندیده بود اندر عمر خویش

که ز شادی خواست هم فانی شدن
بس مطوق آمد این جان و بدن

از دم غم می بمیرد این چراغ
وز دم شادی بمیرد اینت لاغ

در میان این دو مرگ او زنده است
این مطوق شکل جای خنده است

شاه با خود گفت شادی را سبب
آنچنان غم بود از تسبیب رب

ای عجب یک چیز از یک روی مرگ
وان ز یک روی دگر احیا و برگ

آن یکی نسبت بدان حالت هلاک
باز هم آن سوی دیگر امتساک

شادی تن سوی دنیاوی کمال
سوی روز عاقبت نقص و زوال

خنده را در خواب هم تعبیر خوان
گریه گوید با دریغ و اندهان

گریه را در خواب شادی و فرح
هست در تعبیر ای صاحب مرح

شاه اندیشید کین غم خود گذشت
لیک جان از جنس این بدظن گشت

ور رسد خاری چنین اندر قدم
که رود گل یادگاری بایدم

چون فنا را شد سبب بی منتهی
پس کدامین راه را بندیم ما

صد دریچه و در سوی مرگ لدیغ
می کند اندر گشادن ژیغ ژیغ

ژیغ ژیغ تلخ آن درهای مرگ
نشنود گوش حریص از حرص برگ

از سوی تن دردها بانگ درست
وز سوی خصمان جفا بانگ درست

جان سر بر خوان دمی فهرست طب
نار علتها نظر کن ملتهب

زان همه غرها درین خانه رهست
هر دو گامی پر ز کزدمها چهست

باد تندست و چراغم ابتری
زو بگیرانم چراغ دیگری

تا بود کز هر دو یک وافی شود
گر به باد آن یک چراغ از جا رود

هم چو عارف کن تن ناقص چراغ
شمع دل افروخت از بهر فراغ

تا که روزی کین بمیرد ناگهان
پیش چشم خود نهد او شمع جان

او نکرد این فهم پس داد از غرر
شمع فانی را بفانیی دگر

English translation

A king had a young son, Adorned with virtue, both inwardly and outwardly. He dreamed that the son suddenly died; The clear water of the world turned to dregs for that king. His water-skin dried up from the heat of the fire, So that no tear remained from the fire's scorching breath. The king became so filled with smoke and pain That a sigh could find no path within him. He wanted to die; his physical frame became useless; But his lifespan remained, and the king awoke. A joy came to him upon waking Such as he had not seen in his whole life, So that from joy he almost passed away as well! How fettered are this soul and body! From the breath of sorrow this lamp dies, And from the breath of joy it dies—what a jest! Between these two deaths, it is alive; This fettered form is a place for laughter. The king said to himself, 'The cause of joy Was that sorrow, by the Lord's causing. Oh wonder! One thing from one aspect is death, And that same thing from another aspect is revival and provision! That same thing, in relation to one state, is destruction, And yet towards the other side, it is preservation! The joy of the body towards worldly perfection, Towards the Day of the Hereafter is defect and decline. Read the interpretation of laughter in a dream; It says weeping with regret and grief. Weeping in a dream is joy and gladness In interpretation, O master of joy.' The king thought, 'This sorrow itself has passed, But the soul has become suspicious of its kind. If such a thorn pierces the foot, When it goes, I need a memento of the rose. Since the causes of annihilation are infinite, Which path, then, shall we block? A hundred windows and doors towards stinging death Make a creaking sound as they open. The bitter creaking of those doors of death— The greedy ear does not hear it, due to greed for worldly provision. From the body's side, illnesses are the creak of the door, And from enemies' side, cruelty is the creak of the door. O soul, bring your head to read a moment the index of medicine; Look at the flaming fire of maladies. From all those caves there is a path into this house; Every two steps there is a well full of scorpions. The wind is fierce and my lamp is defective; From it I will light another lamp, So that perhaps one of the two may prove faithful, If that one lamp is extinguished by the wind. Like a gnostic, since the body is a defective lamp, He kindled the candle of the heart for the sake of freedom from care; So that on the day when this (body) suddenly dies, He may set the candle of the soul before his eyes.' He (the king) did not understand this; so out of delusion he gave The mortal candle for another mortal thing.

Updated 2026-07-04

Contributors are:

Who are from:

References