1Cademy - بخش ۱۳ - دسته گل از چمن فضایل سخن چیدن و رشته اتمام سبب کتاب بر آن پیچیدن / Section 13 - Gathering a Bouquet from the Meadow of the Virtues of Speech and Winding Around It the Thread That Brings the Books Cause to Completion

Learn Before

Haft Awrang

Poem

بخش ۱۳ - دسته گل از چمن فضایل سخن چیدن و رشته اتمام سبب کتاب بر آن پیچیدن / Section 13 - Gathering a Bouquet from the Meadow of the Virtues of Speech and Winding Around It the Thread That Brings the Book's Cause to Completion

Original content

پس از پیری و عجز و ناتوانی
چو بازش تازه شد عهد جوانی

بجز راه وفا و عشق نسپرد
بر آن زاد و بر آن بود و بر آن مرد

درین نامه سخن رانم ز هر یک
به خامه گوهر افشانم ز هر یک

به هر نقدی کز ایشان خرج سازم
ز حکمت تازه گنجی درج سازم

طمع دارم که گر ناگه شگرفی
بخواند زین محبت نامه حرفی

نتابد نامه سان بر روی من پشت
نساید خامه وش بر حرفم انگشت

به دورادور اگر بیند خطایی
نیارد بر سر من ماجرایی

به قدر وسع در اصلاح کوشد
وگر اصلاح نتواند بپوشد

سخن دیباچه دیوان عشق است
سخت نوباوه بستان عشق است

خرد را کار و باری جز سخن نیست
جهان را یادگاری جز سخن نیست

به عالم هر چه از نوی و کهن زاد
چنین گوید سخندان کز سخن زاد

سخن از کاف و نون دم بر قلم زد
قلم بر صفحه هستی قدم زد

چو شد قاف قلم زان کاف موجود
گشاد از چشمه اش فواره جود

جهان باشان که در بالا و پستند
ز جوشش های آن فواره مستند

چو زان جوشش کند لب نکته رانی
گلی باشد ز گلزار معانی

زند باد نفس دستش به دامان
برون آرد ز گلزارش خرامان

کند ره بر در دروازه گوش
فتد از مقدم او هوش مدهوش

کند خاطر به استقبالش آهنگ
درآرد دل به بر چون غنچه اش تنگ

گهی لب را نشاط خنده آرد
گه از دیده نم اندوه بارد

ازو خندد لب اندوهمندان
و زو گریان شود دلهای خندان

چو این شأن الهی بینم از وی
معاذالله که دامن چینم از وی

بدین می شغل گیری ساخت پیرم
به پیرافشانی اکنون شغل گیرم

دهم از دل برون راز نهان را
بخندانم بگریانم جهان را

کهن شد دولت شیرین و خسرو
به شیرینی نشانم خسرو نو

سرآمد نوبت لیلی و مجنون
کسی دیگر سرآمد سازم اکنون

چو طوطی طبع را سازم شکرخا
ز حسن یوسف و عشق زلیخا

خدا از قصه ها چون احسنش خواند
به احسن وجه ازان خواهم سخن راند

چو باشد شاهد آن وحی منزل
نباشد کذب را امکان مدخل

نگردد خاطر از ناراست خرسند
وگر خود گویی آن را راست مانند

سخن را زیوری چون راستی نیست
جمال مه بجز ناکاستی نیست

ازان صبح نخستین بی فروغ است
که لاف روشنی از وی دروغ است

چو صبح راستین از صدق دم زد
ز خور بر آسمان زرین علم زد

به صنعت گر بیارایی دروغی
نگیرد زان چراغ وی فروغی

چرا دوزی به قد زشت دیبا
چو از دیبا نگردد زشت زیبا

ز دیبا زشت زیبایی نیابد
ولی دیبا سوی زشتی شتابد

رخ گلرنگ را گلگونه باید
کش از گلگونه گلرنگی فزاید

چو گلگونه به روی تیره مالی
نبیند دیده زان جز تیره حالی

ز معشوقان چو یوسف کس نبوده
جمالش از همه خوبان فزوده

ز خوبان هر که را ثانی ندانند
ز اول یوسف ثانیش خوانند

نبود از عاشقان کس چون زلیخا
به عشق از جمله بود افزون زلیخا

ز طفلی تا به پیری عشق ورزید
به شاهی و اسیری عشق ورزید

English translation

After old age, weakness, and infirmity, When the covenant of his youth was renewed, He followed no path except fidelity and love; On that he was born, on that he lived, and on that he died.

In this book I shall speak of each of them, And scatter jewels from my pen concerning each. With every coin of theirs that I expend, I shall set a fresh treasure of wisdom within it.

I hope that if, by chance, some discerning person Reads a letter from this epistle of love, He will not, like a letter, turn his face away from me, Nor, pen-like, place his finger upon my words.

If he sees an error here or there, Let him not raise a quarrel against me. Let him strive to correct it to the extent of his ability, And if he cannot correct it, let him conceal it.

Speech is the preface to the divan of love; Speech is the first fruit of the garden of love. Reason has no occupation or burden except speech; The world has no memorial except speech.

Whatever new or ancient thing arose in the world, The master of speech says that it arose from speech. Speech breathed through kaf and nun upon the Pen, And the Pen stepped onto the page of existence.

When the qaf of the Pen came into being from that kaf, The fountain of generosity surged from its spring. All the inhabitants of the world, high and low, Are intoxicated by the surging of that fountain.

When eloquent lips speak from that surging, A flower appears from the rose garden of meanings. The breeze of breath takes hold of its hem And brings it forth gracefully from its garden.

It makes its way through the gateway of the ear, And at its arrival, the intellect falls senseless. The mind hastens forth to welcome it, And the heart clasps it tightly like a bud to its breast.

At times it brings the joy of laughter to the lips; At times it makes the eyes rain the moisture of sorrow. Through it, the lips of the sorrowful laugh, And through it, laughing hearts begin to weep.

Since I behold this divine dignity in speech, God forbid that I should withdraw my hem from it. My spiritual master first occupied me with scattering wine; Now I occupy myself with scattering pearls.

I shall bring the hidden secret out from the heart; I shall make the world laugh and make it weep. The reign of Shirin and Khosrow has grown old; With sweetness, I shall present a new Khosrow.

The turn of Layli and Majnun has come to an end; Now I shall bring another tale to the fore. I shall make the parrot of my nature feed upon sugar From Joseph's beauty and Zulaikha's love.

Since God has called it the fairest of tales, I wish to recount it in the fairest manner. Since its witness is the revealed Revelation, Falsehood can find no way to enter it.

The mind takes no pleasure in what is untrue, Even if you make it appear to resemble truth. Speech has no ornament like truthfulness; The moon's beauty is nothing but its freedom from defect.

The false dawn is without radiance Because its claim to brightness is a lie. When the true dawn breathed with sincerity, It raised the sun's golden banner over the sky.

Though you adorn a lie with artistry, Its lamp gains no radiance from that. Why sew brocade to fit an ugly form, When brocade cannot make ugliness beautiful?

The ugly gains no beauty from brocade; Instead, the brocade itself inclines toward ugliness. A rose-colored face should have rouge So that its rosy hue may be increased by rouge.

If you apply rouge to a darkened face, The eye will see nothing in it but darkness. Among beloveds, none has been like Joseph; His beauty surpassed that of all the fair.

Whenever they know no equal for one of the beautiful, They call that person a second Joseph after the first. Among lovers, none was like Zulaikha; In love, Zulaikha surpassed them all.

From childhood until old age she practiced love; In queenship and captivity alike, she practiced love.

Updated 2026-07-18

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related