1Cademy - بخش ۲۸ - دیده نوفل مجنون را در بادیه و بر وی ترحم کردن و وی را وعده دادن که لیلی را برای وی خواستگاری کند و ابا کردن پدر لیلی / Section 28 - Nawfal Seeing Majnun in the Desert and Taking Pity on Him, and Promising Him that He Would Ask for Laylas Hand on His Behalf, and Laylas Father Refusing

Learn Before

Haft Awrang

Poem

بخش ۲۸ - دیده نوفل مجنون را در بادیه و بر وی ترحم کردن و وی را وعده دادن که لیلی را برای وی خواستگاری کند و ابا کردن پدر لیلی / Section 28 - Nawfal Seeing Majnun in the Desert and Taking Pity on Him, and Promising Him that He Would Ask for Layla's Hand on His Behalf, and Layla's Father Refusing

Original content

سوداگر چین این صحیفه
این نافه برون دهد ز نیفه

کان دم که ز گریه چشم مجنون
دور از لیلی نشست در خون

نومیدی دیدن جمالش
گرداند از آنچه بود حالش

ناقه ز حریم حی برون راند
وز خاک قبیله دامن افشاند

شد آهوی دشت و کبک وادی
خارا کن کوه نامرادی

بر هر ضرری صبور می بود
وز هر نفری نفور می بود

کم داشت درین بساط غبرا
جز انس به وحشیان صحرا

شبها که خیال خواب کردی
وز پرده شب نقاب کردی

کردی ز سرین گور بالین
کیمخت گوزن را نهالین

هر صبح که برزدی سر از خواب
وز گریه زدی زمین دشت آب

خونابه ز کاس لاله خوردی
همکاسگی غزاله کردی

یک روز برهنه تن چو خامه
از صفحه ریگ کرده نامه

زانگشت بر آن قلم همی زد
لیلی لیلی رقم همی زد

بر یاد دو زلف مشکفامش
می کرد نظاره دو لامش

می ریخت ز خون دل ته پاش
قطره ز مژه چو نقطه یاش

بر ریگ چو نام او نوشتی
وز رشح جگر به خون سرشتی

از سیل مژه بشستیش پاک
باز از هوس دل هوسناک

آن طرفه رقم ز سر گرفتی
زان وایه خویش برگرفتی

این بود تمام روز کارش
سرمایه عیش روزگارش

ناگاه ز گرد ره رسیدند
جمعی و به گردش آرمیدند

بر کوهه زین همه سواران
در کوه و دره شکارکاران

نوفل نامی در آن میانه
چون مهر یگانه زمانه

از دست کریم یم عطایی
زانگشت کرم گره گشایی

چون مهر به روزها زرافشان
چو چرخ به صبح گوهر افشان

در نظم بلند چون ثریا
در سجع لطایفش مهیا

با نوش لبان به عشقبازی
با تنگدلان به دلنوازی

در معرکه دلاوری شیر
در قطع امور ملک شمشیر

از افسر ملک سربلندیش
وز گنج نوال بهره مندیش

نوفل خود را ز رخش گستاخ
انداخت فرو چو میوه از شاخ

بر خاک نشست پیش رویش
بگشاد زبان به گفت و گویش

آن نام که می نوشت می خواند
وز صاحب نام حرف می راند

دانست نهفته راز او را
معشوقه عشوه ساز او را

وان ماتم و سوگواریش دید
وان گریه زار و زاریش دید

بر حال ویش ترحم آمد
گریان شد و در تکلم آمد

کای تخت نشین خامه ریگ
وی حرف نویس نامه ریگ

این تخم خیال کشتنت چند
وین حرف هوس نوشتنت چند

زین وسوسه خیال باز آی
زین دغدغه محال باز آی

کز وسوسه کار برنیاید
جانان به کنار درنیاید

زین حرف که می کشی به انگشت
کامت ننهد حریف در مشت

زین ریگ که می کنی به خون رنگ
ناری گهری به کف به جز سنگ

یکچند بیا قرین من باش
همخانه و همنشین من باش

برکش ز سر این لباس عوری
تن پوش به خلعت صبوری

نی خواب بود تو را و نی خور
می خسب چو دیگران و می خور

تا بازآیی به آب و رنگت
وز شکل کمان رهد خدنگت

در خور باشی به وصل آن ماه
لایق گردی به یار دلخواه

دیوی تو کنون نه خورد و نه خفت
با حور چگونه سازمت جفت

سوگند به آنکه از خردمند
همواره به نام اوست سوگند

کانچ آوردم کنون به گفتار
گر زانکه کنی به وفق این کار

چندانکه توان بود کنم جهد
تا کام تو خوش کنم بدین شهد

در گردن آن پری شمایل
بازوی تو را کنم حمایل

کاری که ز ساختن بود دور
سازند به زاری و زر و زور

زاری که خلاف سربلندیست
با همچو خودی نه ارجمندیست

هر چند که زر بود ببازم
تا کار تو را چو زر بسازم

ور زانکه به زر نگردد آن راست
غم نیست که زور بازو اینجاست

این عقده که بر رهت فتاده
از نوک سنان کنم گشاده

ور کند بود سر سنانم
از تیغ به مقطعش رسانم

مجنون چو شنید این فسون را
بگذاشت فسانه جنون را

سر در ره هوشمندی آورد
خاطر به خردپسندی آورد

شد چون دگران رفیق راهش
برداشت قدم به خیمه گاهش

اندام بشست و سر تراشید
خلعت پوشید و عطر پاشید

آن سنبل مشکبار رسته
شد چون گلش از غبار شسته

بربست عمامه را عرب وار
آورد شکوفه سرو او بار

نوفل با او بدیهه گویان
بودی به ره نشاط پویان

هر لحظه بهانه ای نمودی
نو ساز ترانه ای سرودی

بر عرصه دشت باده خوردی
دلجویی او زیاده کردی

گاهی غزل و نسیب خواندی
گاهی سخن از حبیب راندی

یک چند بر این نمط چو بگذشت
مجنون ز گذشته تازه تر گشت

آمد قد او به لطف اول
شد برگ گلش ز خط مجدول

طوطی خطش شکر به منقار
بر نوفل و بزم او شکریار

طاووس رخش ز جلوه کاری
خجلت ده لاله بهاری

دیوانه لطافت پری یافت
تن پرتو روحپروری یافت

آشفتگی از سرش به در شد
بین شیشه شکن که شیشه گر شد

القصه مصورش بیاراست
زان گونه به لیلی اش همی خواست

شکلی همه آرزوی لیلی
بر سنگ زن سبوی لیلی

نوفل شد ازین تفاوت آگاه
دانا دلی اوفکند در راه

تا پی به دیار لیلی آرد
پیش پدرش سخن گزارد

سازد به سخن مسلسل او را
آرد به حضور نوفل او را

آمد پدرش بدان وسیله
همراه سران آن قبیله

نوفل به هزار اهتمامش
بنشاند به صدر احترامش

چون خوان بکشید و سفره بگشاد
نوبت به سخن گزاری افتاد

صد قصه نو و کهن در انداخت
وآخر ز غرض سخن درانداخت

فرمود که قیس نیک پیوند
کامروز بود مرا چو فرزند

برتر باشد ز هر که گویی
موصوف به هر هنر که گویی

خواهم که بدین شرف تو هم نیز
ممتاز کنیش ز اهل تمییز

منظور کنی به منظر خویش
پیوند دهی به گوهر خویش

بنگر که ز مال و زر چه خواهی
چه مال و چه زر ز هر چه خواهی

تا در نظرت به پای ریزم
وانهات به زیر پای ریزم

باشیم من و تو خویش با هم
صافی دل و مهرکیش با هم

آن سخت جواب تلخ گفتار
بگشاد در سخن دگر بار

هر عذر که گفته بود ازین پیش
پیش پدرش ز جانب خویش

گفت آن همه را و بیشتر نیز
افزود بر آن بسی دگر نیز

از بس که به عذر شد سخن کوش
زد سینه نوفل از غضب جوش

شد تیز سخن به سان شمشیر
تهدید ده از زبان شمشیر

کای هرزه درای این بیابان
بر بانگ درای خود شتابان

ترسم که بدین تهی درایی
چون بی شتران ز پا درآیی

خیز و پی پاس حال خود گیر
رنگ شفقت بر آل خود گیر

زان پیش که آورم سپاهی
چون دور زمانه کینه خواهی

نی بحر و چو بحر هیبت انگیز
موجش همه تیر و خنجر تیز

زان موج شوند پای تا فرق
اعیان قبیله ات به خون غرق

آن گوهر ناب را به من ده
صد منت ازان به جان من نه

تا سر به سپهر برفرازم
جشنی به عروسیش بسازم

کایند شب عروسی او
حوران به بساط بوسی او

گفتا پدر عروس کای شاه
برتاب عنان خویش ازین راه

هر چند که ما نه مرد جنگیم
از جنگ نه آنچنان به تنگیم

روزی که زنی تو کوس و نایی
ما نیز زنیم دست و پایی

گر زانکه شویم بر تو فیروز
عیدی باشد خجسته آن روز

از پیچش پنجه تو رستیم
وز رنج شکنجه تو جستیم

وز زانکه تو را ظفر دهد دست
ما را علم ظفر شود پست

چون برق جهم به خانه خویش
پیش گهر یگانه خویش

از تیغ زنم به سینه چاکش
آلوده به خون نهم به خاکش

پوشم تن آن عروس چالاک
در پرده خون و حجله خاک

وآسوده زیم درین غم آباد
از نام عروس و ننگ داماد

در خاک نهفته به نگاری
کافتاده به دست خاکساری

پوشیده به آن گهر به سنگی
کاید به وی از سفال ننگی

نوفل ز سماع قصه نو
چشمی سوی قیس زد که بشنو

قیس هنری هنروری کرد
در معرکه شان دلاوری کرد

بگشاد زبان سحر پرداز
کای بد سخنان ناخوش آواز

بادی که ز نای جهان خیزد
در دیده عقل خاک بیزد

حرفی که نه دانشش نگارد
در نامه سیاه رویی آرد

نوفل نه سخن ز جهل گوید
تا نکته سهو و سهل گوید

مغز است نه پوست هر چه او گفت
نغز است و نکوست هر چه او گفت

از گفته او ورق مپیچید
روی دل ازین سبق مپیچید

آن فیض نسیم نیکخواهیست
نی باد بروت پادشاهیست

حکمت که تراود از دل شاه
عکسی ست ز نور چشمه ماه

زان عکس کسی که دور ماند
در ظلمت شب ز نور ماند

لیلی ست زلال زندگانی
من سوخته ای ز تشنه جانی

گر روی نهد به تشنه ای آب
خاکش بر سر کزان زند تاب

لیلی ست گلی به طرف جویی
من قانع ازان گلم به بویی

دل باد چو لاله باغبان را
کز باد دریغ دارد آن را

لیلی ست به بزم جان چراغی
من دارم ازو به سینه داغی

آن کو نه چراغ من فروزد
یارب که به داغ من بسوزد

لیلی می گفت و آن حسودان
کوران ز حسودی و کبودان

فریاد بر او زدند کای خام
دربند زبان به کام ازین نام

او نیست ز نام او چه حاصل
زین حرف زبان خویش بگسل

هر لحظه مبر به هرزه نامش
وآلوده مکن به گوش عامش

ور زانکه بری زبان داری
تنها نه زبان که جان نداری

خواهیم تو را زبان بریدن
وز کالبد تو جان کشیدن

مجنون چو سماع این سخن کرد
زو قطع امید خویشتن کرد

دانست کزان نهال نوبر
کامیش نمی شود میسر

رو گریه کنان به نوفل آورد
کای مرهم داغ و داروی درد

در خواه ازین ستیزه کاران
تا رسم ستیزه را گذاران

چندانکه به طرف جوی یک بار
مرغی بنهد در آب منقار

بر من در مرحمت گشایند
وز دور رخش به من نمایند

تا یک نظرش ز دور بینم
وانگه به خیال او نشینم

سازم همه عمر زان ذخیره
بهر شب تار و روز تیره

گفت کزین خیال بگذر
زین داعیه محال بگذر

دیدار وی و تو ای رمیده
چون آب است و سگ گزیده

خیز و ره این هوس سپردن
بگذار که دیدن است و مردن

ور هستی ازین حیات دلگیر
در غمکده فراق می میر

مجنون نه به یار خود رسیدن
نی در همه عمر امید دیدن

با نوفل گفت کای ستمگر
ای وعده تو سراب یکسر

رنج از دل من به گفت رفتی
گفتی و نکردی آنچه گفتی

لیکن نه ز توست از من است این
بر هر که نه کور روشن است این

نامقبلیم علم برافراخت
واقبال تو را علم بینداخت

من کی و سرود عیش سازان
من کی و فسون عشوه بازان

چون می نکند فسون مرا به
آشفتگی و جنون مرا به

این گفت و ز جای خویش برخاست
رقصان به نوای خویش برخاست

انداخت شکوفه سان عمامه
چون شاخ خزان رسیده جامه

نومید دلیش رنجه در بر
می زد چو چنار پنجه بر سر

خلقی ز پیش سرشک ریزان
واو خاک به فرق خویش بیزان

خلقی ز پیش به دل زنان سنگ
واو چاک فکن به سینه تنگ

چون آهوی دام جسته بگذشت
زان مردم و رو نهاد در دشت

شد باز چنانکه بود و می رفت
وین زمزمه می سرود و می رفت

لیلی و سریر عشرت و ناز
مجنون و نفیر شوق پرداز

لیلی و عنان به دست دوران
مجنون و به دشت یار گوران

لیلی و به این و آن سبک رو
مجنون و به آهوان تک و دو

لیلی و سکون به کوه وزنان
مجنون و به کوه با گوزنان

لیلی و ترانه گو به هر کس
مجنون و صفیر کوف و کرکس

لیلی و خروش چنگ و خرگاه
مجنون و خراش گرگ و روباه

لیلی و چو مه به قلعه داری
مجنون و به غار غم حصاری

آری هر کس برای کاریست
هر شیر سازی مرغزاریست

دولت به درم خرید نتوان
ایوان به ارم کشید نتوان

آن به که به نیک و بد بسازیم
هر کس به نصیب خود بسازیم

گل نیست ز خار بهره گیریم
با خار زییم تا بمیریم

English translation

The merchant of China of this scroll brings forth this musk-pod from its wrapping:

That at the moment when, from weeping, Majnun's eye, far from Layla, sat down in blood, the despair of seeing her beauty changed his state from what it had been. He drove his she-camel out from the sanctuary of the tribe and shook his skirt free of the clan's dust. He became the gazelle of the plain and the partridge of the valley, the granite-hewer of the mountain of despair. He was patient under every harm, and averse to every person. He had little in this dusty expanse save intimacy with the wild beasts of the desert. On nights when he imagined sleep, and made a veil of the curtain of night, he made a pillow of the haunch of a wild ass, and the hide of a deer his bedding. Every morning he raised his head from sleep, and from weeping watered the ground of the plain. He drank bloody tears from the cup of the tulip, and shared a cup with the gazelle. One day, naked-bodied like a reed pen, he made a letter of the page of sand. With his finger he plied that pen, writing Layla, Layla as an inscription. In memory of her two musk-scented tresses, he gazed at the two lam-letters of her name. From his heart's blood he poured out beneath his feet a drop from his lashes like the dot of the ya. When he had written her name on the sand, and kneaded it in blood from the seepage of his liver, he washed it clean with the flood of his lashes, then again, with his desire-filled, yearning heart, began that wondrous writing anew, drawing it forth from his own longing. This was his whole day's labor, the capital of his life's enjoyment.

Suddenly, out of the road's dust there arrived a company, and they settled around him, all riders upon their saddle-bows, hunters through mountain and valley. One named Nawfal was among them, like the sun, unique in his age, from whose generous hand flowed a sea of giving, from whose finger of bounty came the untying of knots; like the sun scattering gold by day, like the sphere scattering pearls at dawn; in lofty verse like the Pleiades, ready in the rhymed prose of his subtleties; with the sweet-lipped in love-play, with the grieved of heart in tenderness; in the field of valor a lion, in settling the realm's affairs a sword; from the crown of the realm came his exaltation, from the treasure of bounty his benefit. Nawfal boldly threw himself down from his steed, like fruit from a branch. He sat on the ground before him, and opened his tongue in conversation with him. He read the name that Majnun was writing, and spoke words about the owner of that name. He knew his hidden secret, his coquettish beloved, and he saw that mourning and grief of his, and saw that bitter weeping and lamentation. He felt pity for his condition, became tearful, and began to speak:

O throne-sitter of the reed-pen of sand, O letter-writer of the missive of sand, how long this sowing of the seed of fancy, and how long this writing of the letters of desire? Come back from this delusion of fancy, come back from this impossible anxiety; for from delusion nothing is accomplished, the beloved does not come into your embrace. From these letters you draw with your finger, your companion will not place your desire in your fist. From this sand you dye with blood, you will bring to hand nothing but stone, no gem. Come for a while, be my companion, be my housemate and my associate. Cast off this garment of nakedness, clothe your body in the robe of patience. You have neither sleep nor food; sleep like others, and eat. So that you may return to your freshness and color, and your arrow escape the shape of the bow, and be worthy of union with that moon, and become fit for the beloved of your heart. You are now a demon, neither eating nor sleeping; how can I mate you with a houri? I swear by Him, by whose name the wise forever swear, that what I have now put into words, if you will act in accordance with it, I will strive as much as is possible, to sweeten your desire with this honey. Around the neck of that fairy-featured one I will make your arm a garland. A task that is far from accomplishment they accomplish with pleading, gold, and force. Pleading, which is contrary to dignity, is not honorable with one like yourself. However much gold there is, I will spend it, to set your affair right like gold; and if it is not set right with gold, no matter, for the strength of my arm is here. This knot that has fallen across your path I will open with the point of a spear; and if my spearhead be blunt, I will bring it to its conclusion with the sword.

When Majnun heard this incantation, he abandoned the tale of madness. He brought his head onto the path of sense, and turned his mind to what reason approves. Like the others he became his road-companion, and set his step toward his encampment. He washed his body and shaved his head, put on a robe and sprinkled perfume. That grown, musk-raining hyacinth of hair became like a rose washed clean of dust. He bound his turban in the Arab fashion, and his cypress-stature brought forth blossom and fruit. Nawfal, improvising verse with him, would travel the road, seeking joy. Every moment he made some pretext, and sang a newly-composed song. On the expanse of the plain he drank wine, and increased his consoling of him. Sometimes he recited a ghazal and love-prelude, sometimes he spoke of the beloved. When some time had passed in this manner, Majnun grew fresher than before. His stature returned to its first grace, his rose-petal cheek was ruled with down. The parrot of his down, sugar in its beak, a sugar-companion to Nawfal and his gathering; the peacock of his cheek, in its display, put the spring tulip to shame. The madman found the delicacy of a fairy, his body found the radiance of soul-nurture. Distraction departed from his head— behold, the glass-breaker became a glass-maker! In short, the painter of fate so adorned him that it sought him out for Layla, a form that was all the desire of Layla, dashing Layla's jug upon the stone.

Nawfal became aware of this change, and sent a wise-hearted one upon the road, to make his way to Layla's land, and present the matter before her father, to win him over with connected discourse, and bring him into Nawfal's presence. Her father came by that means, together with the chiefs of that tribe. Nawfal, with a thousand attentions, seated him in the place of honor. When he had laid the table and spread the cloth, the turn came to speak the matter. He raised a hundred tales, new and old, and at last broached the intended subject. He said: Qays, of goodly lineage, who today is to me like a son, is higher than anyone you might name, described by every virtue you might name. I wish that, with this honor, you too would distinguish him among people of discernment, would regard him with your favor, and join him to your own jewel. See what you desire of goods and gold— whatever goods, whatever gold, whatever you desire— that I may pour it before your sight, at your feet, and lay it out beneath your feet. That you and I may be kin together, pure of heart and loving together.

That hard one, bitter of speech in reply, opened his words once more. Every excuse he had spoken before, before Majnun's father, on his own part, he said all of them, and more besides, and added much else to them. So hard did he labor at excuses in his speech that Nawfal's breast boiled up with wrath. His speech grew keen as a sword, threatening with the tongue of a sword:

O idle babbler of this wilderness, hastening at the sound of your own bell, I fear that with this empty jangling you will collapse like a caravan bereft of camels. Rise, and take heed to guard your own state; take on the color of compassion for your kin, before I bring an army, vengeance-seeking like the turning of fate— not a sea, yet awe-inspiring as a sea, its waves all arrows and sharp daggers; by that wave, from foot to crown, the nobles of your tribe will be drowned in blood. Give that pure jewel to me, and lay a hundred obligations upon my soul, that I may raise my head to the sky, and hold a feast for her wedding, so that, on her wedding night, the houris come to kiss her carpet.

The bride's father said: O prince, turn your rein away from this path. Though we are not men of war, we are not so distressed by war. On the day you beat drum and reed-pipe, we too will strike out with hand and foot. If we should be victorious over you, that day will be a blessed feast: we escape the twisting of your claw, and flee the torment of your rack. And if victory should fall to your hand, and our banner of triumph be brought low, like lightning I will leap to my own house, before my one and only jewel; with the sword I will cleave her breast, and lay her, stained with blood, in the dust. I will clothe the body of that nimble bride in the veil of blood and the bridal-chamber of dust, and live at ease in this abode of sorrow, free of the name of bride and the shame of a son-in-law. Better to hide in the dust a beauty who has fallen into the hand of abjection, better to cover that jewel with a stone, than that disgrace should come to it from base clay.

Nawfal, at hearing this new tale, cast an eye toward Qays: Listen! Qays showed a skillful mastery, and displayed valor in their arena. He opened his magic-weaving tongue: O ill-spoken one of unpleasant voice, the wind that rises from the reed of the world sifts dust into the eye of reason. A word that knowledge does not inscribe brings black-facedness into the letter. Nawfal does not speak from ignorance, that he should utter a point of error and carelessness. It is kernel, not husk, whatever he said; it is fine and it is good, whatever he said. Do not turn the page away from his speech, do not turn your heart's face from this lesson. That is the grace of the breeze of goodwill, not the wind of the pride of kingship. The wisdom that flows forth from... [the source text is truncated here]

Updated 2026-07-19

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related