1Cademy - بخش ۱ - بابُ سماعِ الشّعر و ما یتعلّق به / Section 1 - The Chapter on the Audition of Poetry and What Relates to It (Bab Sama al-Shir wa ma yataallaqu bihi)

Learn Before

کشف المحجوب / Kashf al-Mahjub

Excerpt

بخش ۱ - بابُ سماعِ الشّعر و ما یتعلّق به / Section 1 - The Chapter on the Audition of Poetry and What Relates to It (Bab Sama' al-Shi'r wa ma yata'allaqu bihi)

Original content

در جمله شنیدن شعر مباح است، و پیغامبر صلی الله علیه و سلم شنیده است و صحابه رضوان الله علیهم گفته اند و شنیده.
قال النبی، علیه السلام: «إن من الشعر لحکمة، والحکمة ضالة المؤمن من حیث وجدها فهو أحق بها. از شعر شعری است که بحق حکمت باشد و حکمت ضالهٔ مؤمن بود که از وی غایب است آن که بیابد بدان اولی تر باشد.»

و قوله، علیه السلام: «أصدق کلمة قالتها العرب، قول لبید.» راست و موجزترین کلمه ای که عرب گفته اند قول لبید است که: هرچه جز خداوند است همه باطل است، قال القائل:
ألاکل شیء ماخلا الله باطل

وکل نعیم لامحالة زائل
و روی عمرو بن الشرید عن أبیه رحمةالله علیهما انه قال: «إستنشدنی رسول الله صلی الله علیه و سلم: هل تروی من امیة بن أبی الصلت شیئا. فانشدته مائة قافیة؛ کلما مررت علی بیت قال: هیه. فقال رسول الله صلی الله علیه و سلم کادأن یسلم فی شعره.»

«هیچ روایت کنی از اشعار امیة بن ابی الصلت؟» گفت: بلی صدبیت روایت کردم و اندر آخر هر بیتی که گفتمی، می گفتی: «هیه؛ یعنی دیگر بگوی.» و مانند این روایات بسیار آمده است از وی و از صحابه و عمر گفت، رضی الله عنه.
و مردمان را اندر این غلط ها افتاده است. گروهی گفته اند که: شنیدن جملهٔ اشعار حرام است و روز و شب غیبت مسلمانان می گویند، و گروهی جملهٔ آن را حلال دارند و روز و شب غزل و صفت زلف جانان بشنوند و اندر این بر یک دیگر حجج آرند و مراد من اثبات آن نیست.

اما مشایخ متصوفه رضی الله عنهم را اندر این طریق حجت آن است که از پیغمبر علیه السلام پرسیدند از شعر. وی گفت، صلی الله علیه: «کلام حسنه حسن و قبیحه قبیح.» سخنی است، نیکوی آن نیکوبود و زشت آن زشت؛ یعنی هرچه شنیدن آن حرام است، چون غیبت و بهتان وفواحش و ذم کسی و کلمهٔ کفر به نظم و نثر همه حرام باشد، و هرچه شنیدن آن به نثر حلال است چون حکمت و مواعظ و استدلال اندر آیات خداوند و نظر اندر شواهد حق به نظم هم حلال باشد و درجمله همچنان که نظر اندر جمالی که محل آفت بود و بسودن آن محظور حرام، شنیدن صفت آن بدان وجه حرام بود و آن که این را مطلق حلال گوید، نظم و بسودن را حلال باید داشت، آنگاه آن زندقه باشد و آن که گوید: «من اندر چشم و رخ و خد و زلف و خال حق می شنوم و آن می طلبم؛ از آن چه چشم و گوش محل ومنبع علم اند» واجب کند که این با دیگری می گوید: «من می ببساوم مر آن شخص را که آن یکی شنیدن صفت آن می روا دارد» و گوید که: «اندر آن حق می طلبم.» که حاستی از حاستی اولی تر نباشد مر ادراک معنی را. آنگاه کلیت شریعت باطل شود؛ قوله، علیه السلام: «العینان تزنیان»، حکم این برخیزد و ملامت از بسودن نامحرمان منقطع شود و حدود شرعی ساقط گردد و این ضلالت بود.
و چون جهلهٔ مستصوف مر مستغرقان مستمعان را دیدند که می سماع کردند به حال، پنداشتند که به نفس می کنند. چون ایشان را بدیدند گفتند: «حلال است واگر نیستی ایشان نکنندی.» بدان تقلید کردند، ظاهر برگرفتند و حقیقت بگذاشتند تا خود هلاک شدند و قومی جهال دیگر را هلاک کردند و این از آفات زمانه است و به جای خود شرح دهم به تمامی، ان شاء الله عز وجل.

English translation

In sum, listening to poetry is permissible; the Prophet (peace be upon him) listened to it, and the Companions (may Allah be pleased with them) composed and listened to it.

The Prophet (peace be upon him) said: 'Indeed, among poetry there is wisdom, and wisdom is the lost property of the believer; wherever he finds it, he has the best right to it.' Among poetry there is poetry that is truly wisdom, and wisdom is the believer's lost property that is absent from him; whoever finds it has the greater right to it.

And his saying (peace be upon him): 'The truest word the Arabs have spoken is the saying of Labid.' The truest and most concise word the Arabs have spoken is the saying of Labid: everything other than God is vain. The poet said: Lo, everything apart from God is vain, and every bliss will inevitably vanish.

And Amr ibn al-Sharid related from his father (may Allah have mercy on them both) that he said: 'The Messenger of Allah (peace be upon him) asked me to recite: Do you relate anything of Umayya ibn Abi al-Salt? So I recited to him a hundred rhymes; every time I passed over a verse he said: More! (hih). And the Messenger of Allah (peace be upon him) said: He nearly became a Muslim in his poetry.' 'Do you relate anything of the poems of Umayya ibn Abi al-Salt?' He said: Yes, I recited a hundred verses, and at the end of each verse I recited, he would say: 'Hih—that is, recite more.' And many such reports have come from him and from the Companions, and Umar too said this (may Allah be pleased with him).

And people have fallen into errors regarding this. One group has said that listening to all poetry is forbidden, while day and night they utter backbiting of the Muslims; and another group holds all of it lawful, and day and night listen to love-lyrics and descriptions of the beloved's tresses; and they bring proofs against one another in this, and my aim is not to establish either position.

But the proof of the Sufi masters (may Allah be pleased with them) in this matter is that they asked the Prophet (peace be upon him) about poetry. He said (peace be upon him): 'It is speech; its good is good and its bad is bad.' That is, it is a form of speech: the good of it is good and the ugly of it is ugly. This means that whatever is forbidden to hear—such as backbiting, slander, obscenities, the disparagement of someone, and words of unbelief—is forbidden whether in verse or prose; and whatever is lawful to hear in prose—such as wisdom, admonitions, reasoning upon the signs of God, and contemplation of the evidences of the Truth—is also lawful in verse.

And in sum, just as gazing upon a beauty that is a site of temptation, and touching it, is a forbidden and prohibited act, so listening to the description of it in that manner is forbidden. Whoever declares this absolutely lawful must also hold gazing and touching to be lawful, and that would then be heresy (zandaqa). And whoever says: 'In the eye, cheek, face, tress, and mole I hear the Truth and seek it, since the eye and ear are the seat and source of knowledge,' makes it obligatory for another to say: 'I touch that person'—just as the first permits listening to the description of it—and to say: 'In it I seek the Truth,' for no one sense is more entitled than another to the perception of meaning. Then the whole of the Sacred Law would be nullified; his saying (peace be upon him), 'The two eyes commit fornication,' would be abolished, the blame for touching those who are forbidden (non-mahram) would cease, the legal punishments would fall away, and this is misguidance.

And when the ignorant pretenders to Sufism saw the absorbed listeners performing audition (sama') through their spiritual state, they supposed that they did it through the lower soul (nafs). Seeing them, they said: 'It is lawful, for were it not, they would not do it.' So they imitated them, taking up the outward form and abandoning the reality, until they themselves perished and destroyed a group of other ignorant people. This is among the afflictions of the age, and I shall explain it fully in its proper place, God willing, the Mighty and Majestic.

Updated 2026-07-20

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related