1Cademy - بخش ۱۸ - وزیدن نسیم سحری بر زلیخا و نرگس خوابناکش را گشادن و از خیال شبانه غنچه وار خون به دل فرو خوردن و مهر بر لب نهادن / Section 18 - The Dawn Breeze Blows upon Zulaikha and Opens Her Sleepy Narcissus Eyes; Tormented by the Nightly Vision, She Swallows Her Hearts Blood Like a Bud and Seals Her Lips

Learn Before

Haft Awrang

Poem

بخش ۱۸ - وزیدن نسیم سحری بر زلیخا و نرگس خوابناکش را گشادن و از خیال شبانه غنچه وار خون به دل فرو خوردن و مهر بر لب نهادن / Section 18 - The Dawn Breeze Blows upon Zulaikha and Opens Her Sleepy Narcissus Eyes; Tormented by the Nightly Vision, She Swallows Her Heart's Blood Like a Bud and Seals Her Lips

Original content

سحر چون زاغ شب پرواز برداشت
خروس صبحگاه آواز برداشت

عنادل لحن دلکش بر کشیدند
لحاف غنچه ازگل درکشیدند

سمن از آب شبنم روی خود شست
بنفشه جعد عنبر بوی خود شست

زلیخا همچنان در خواب نوشین
دلش را روی در محراب دوشین

نبود آن خواب خوش بیهوشیی بود
ز سودای شبش مدهوشیی بود

کنیزان روی بر پایش نهادند
پرستاران به دستش بوسه دادند

نقاب از لاله سیراب بگشاد
خمارآلود چشم از خواب بگشاد

گریبان مطلع خورشید و مه کرد
ز مطلع سر زده هر سو نگه کرد

ندید از گلرخ دوشین نشانی
چو غنچه شد فرو در خود زمانی

بر آن شد کز غم آن سرو چالاک
گریبان همچو گل بر تن زند چاک

ولی شرم از کسان بگرفت دستش
به دامان صبوری پای بستش

نهان می داشت رازش در دل تنگ
چو کان لعل لعل اندر دل سنگ

فرو می خورد چون غنچه به دل خون
نمی داد از درون یک شمه بیرون

لب او با کنیزان در حکایت
دل او زان حکایت در شکایت

دهانش با رفیقان در شکرخند
دلش چون نیشکر در صد گره بند

زبانش با حریفان در فسانه
به دل از داغ عشقش صد زبانه

نظر بر صورت اغیار می داشت
ولی پیوسته دل با یار می داشت

عنان دل به دستش خود کجا بود
که هر جا بود با آن دلربا بود

دلی کز عشق در کام نهنگ است
ز جست و جوی کامش پای لنگ است

برون از یار خود کامی ندارد
درونش با کس آرامی ندارد

اگر گوید سخن با یار گوید
وگر جوید مراد از یار جوید

هزاران بار جانش بر لب آمد
که تا آن روز محنت را شب آمد

شب آمد سازگار عشقبازان
شب آمد رازدار عشقبازان

ازان بر روزشان شب اختیار است
که آن یک پرده در دین پرده دار است

چو شب شد روی در دیوار غم کرد
به زاری پشت خود چون چنگ خم کرد

ز تار اشک بست اوتار بر چنگ
به دل پردازی خود ساخت آهنگ

ز ناله نغمه جانکاه برداشت
به زیر و بم فغان و آه برداشت

خیال یار پیش دیده بنشاند
هم از دیده هم از لب گوهر افشاند

که ای پاکیزه گوهر از چه کانی
که از تو دارم این گوهر فشانی

دلم بردی و نام خود نگفتی
نشانی از مقام خود نگفتی

نمی دانم که نامت از که پرسم
کجا آیم مقامت از که پرسم

اگر شاهی تو را آخر چه نام است
وگر ماهی تو را منزل کدام است

مبادا هیچ کس چون من گرفتار
که نی دل دارم اندر بر نه دلدار

خیالت دیدم و بربود خوابم
گشاد از دیده و دل خون نابم

کنون دارم من بیخواب مانده
دلی از آتشت در تاب مانده

چه باشد گر زنی آبم بر آتش
نباشی همچو آتش گرم و سرکش

گلی بودم ز گلزار جوانی
تر و تازه چو آب زندگانی

نه بر سر هرگزم بادی وزیده
نه در پا هرگزم خار خلیده

به یک عشوه مرا بر باد دادی
هزارم خار در بستر نهادی

تنی نازک تر از گلبرگ صد بار
چه سان خواب آیدم بر بستر خار

همه شب تا سحرگه کارش این بود
شکایت با خیال یارش این بود

چو شب بگذشت دفع هر گمان را
بشست از گریه چشم خونفشان را

لبش تر بود از خون خوردن شب
کلوخ خشک را مالیده بر لب

به بالین رونق از گلبرگ تر داد
به بستر جان ز سرو سیمبر داد

شب و روزش بدین آیین گذشتی
سر مویی ازین آیین نگشتی

English translation

At dawn, when the raven of night took flight, The cock of morning raised its cry.

The nightingales lifted their heart-enticing songs; The roses pulled the buds' coverlets away.

The jasmine washed its face with dew; The violet washed its amber-scented curls.

Zulaikha still lay in sweet sleep, Her heart turned toward the sanctuary of the night before.

That pleasant sleep was no true sleep, but senselessness; The passion of her night had left her dazed.

The maidservants placed their faces at her feet; Her attendants kissed her hand.

She unveiled the richly watered tulip of her face And opened sleep-drugged eyes from slumber.

She made her collar the rising place of sun and moon; Rising from that horizon, she looked in every direction.

She saw no trace of the rosy-cheeked one of the night before And, like a bud, withdrew into herself for a while.

She resolved, from grief for that graceful cypress, To tear her collar upon her body like a rose.

But shame before the others seized her hand, And patience bound her feet within its skirt.

She concealed her secret within her constricted heart, As a mine conceals ruby within stone.

Like a bud, she swallowed her heart's blood And let not the slightest scent of her inward state escape.

Her lips conversed with the maidservants, While her heart complained of that conversation.

Her mouth smiled sweetly among her companions, While her heart, like sugarcane, was bound in a hundred knots.

Her tongue told tales among her intimates, While a hundred flames rose in her heart from love's brand.

Her eyes rested upon the forms of strangers, But her heart remained forever with the beloved.

How could the reins of her heart be in her own hand, When wherever it was, it was with that heart-stealer?

A heart caught in love's leviathan jaws Is lame-footed in pursuing its own desire.

Apart from its beloved, it seeks no pleasure; Within, it finds repose with no one else.

If it speaks, it speaks with the beloved; If it seeks its desire, it seeks it from the beloved.

A thousand times her soul rose to her lips Before the day of affliction turned to night.

Night came, the ally of lovers; Night came, the keeper of lovers' secrets.

They prefer night to their day Because, in the lovers' faith, night guards the veil.

When night fell, she turned her face toward the wall of sorrow And bent her back in lamentation like a harp.

From threads of tears she strung the harp, And began the melody of revealing her heart.

She raised a soul-rending tune from her lament, Sounding cries and sighs in low and high notes.

She seated the beloved's image before her eyes And scattered pearls from both her eyes and lips:

O pure jewel, from what mine are you, That because of you I scatter these jewels?

You stole my heart but did not tell me your name; You gave no sign of where you dwell.

I do not know whom to ask your name, Where to come, or whom to ask for your abode.

If you are a king, what then is your name? And if you are a moon, which station is your home?

May no one ever be afflicted as I am, For I have neither heart within my breast nor beloved beside me.

I saw your image, and it carried off my sleep; It released pure blood from my eyes and heart.

Now I remain sleepless, My heart writhing in the fire you kindled.

What would it cost you to cast water upon my fire And not remain, like fire, so hot and unruly?

I was a flower from the garden of youth, Fresh and verdant as the water of life.

Never had any wind blown upon my head, Nor had any thorn ever pierced my foot.

With a single coy glance you cast me to the wind And laid a thousand thorns in my bed.

How can a body a hundred times more delicate than a rose petal Find sleep upon a bed of thorns?

All night until dawn, this was her occupation: Complaining to the image of her beloved.

When night had passed, to avert every suspicion, She washed her blood-weeping eyes from their tears.

Her lips were moist from swallowing blood all night; She rubbed dry clay upon them.

She restored freshness to her pillow with a moist rose petal And gave life to her bed with her silver-bodied cypress form.

Her nights and days passed in this fashion; Not by a hair did she depart from this way.

Updated 2026-07-17

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related