1Cademy - بخش ۵۱ - داستان رسیدن سکندر در سفر دریا به فرشته کوه قاف و طلب نصیحت از وی / Section 51 - The Tale of Alexanders Arrival, During His Sea Voyage, at the Angel of Mount Qaf and His Seeking Counsel from Him

Learn Before

Haft Awrang

Poem

بخش ۵۱ - داستان رسیدن سکندر در سفر دریا به فرشته کوه قاف و طلب نصیحت از وی / Section 51 - The Tale of Alexander's Arrival, During His Sea Voyage, at the Angel of Mount Qaf and His Seeking Counsel from Him

Original content

سکندر شهنشاه اقلیم راز
به اقلیم گیری چو شد سرفراز

سپاهش ز خشکی برآورد گرد
ز خشکی سوی تری آهنگ کرد

چو کشتی لب خویش را خشک یافت
زمام عزیمت سوی بحر تافت

سپه را به ساحل که آرام داد
به تنهاروی پا به دریا نهاد

قد گیر شد آب همچون زمین
نشد خاطر از بیم غرقش غمین

همی رفت بر آب بی ترس و باک
بدانسان که پوینده بر روی خاک

پس از آب شد کوه قافش مطاف
چو طفلان رسید از «الف بی » به «قاف »

قوی پیکری دید بس باشکوه
زده دست ها در کمرگاه کوه

بدو گفت این کوه را نام چیست
تو را نزد این کوه آرام چیست

چه اندیشه در خاطر آورده ای
که دستش چنین در کمر کرده ای

بگفتا که این را بود قاف نام
زمین را کند لنگری صبح و شام

ازان دست ها در کمر دارمش
که جنبیدن از جای نگذارمش

به هر بقعه در عالم آب و گل
ازین کوه یک رگ بود متصل

چو بر بقعه ای خشم گیرد خدای
ازان رگ بجنبانم آن را ز جای

به یک لحظه زیر و زبر سازمش
ز بنیاد هستی براندازمش

بدینسان سخن را چو شد فتح باب
گشادند با هم زبان خطاب

سؤالات مشکل در انداختند
جوابات روشن بپرداختند

به لطف مقالات و حسن سماع
رساندند صحبت به حد وداع

سکندر بدو گفت کای سرفراز
که باشد به رویت در فیض باز

درین راه مپسندم از واپسان
به من زین در باز فیضی رسان

بگو نکته ای چند داناپسند
که در دین و دنیا بود سودمند

ازان پی به گنج معانی برم
به اصحاب خود ارمغانی برم

بگفت ای سکندر درین کهنه کاخ
که رخش امل راست میدان فراخ

به چشم خرد ناظر وقت باش
به حسن عمل حاضر وقت باش

چو شب در رسد یاد فردا مکن
به دل فکر بیهوده را جا مکن

مخور غم که فردا چه پیش آیدم
ز ایام بر دل چه نیش آیدم

ز خوان سپهرم چه روزی شود
کز اسباب دولت فروزی شود

چو زرین علم برکشدم صبحدم
سپر بفکند شاه انجم حشم

مگو چون رسد شب چه سان بگذرد
به سود جهان یا زیان بگذرد

خداوندگاری که شب می برد
چو شب می برد روز می آورد

شب و روز هر یک به تقدیر اوست
گرفتار زنجیر تسخیر اوست

چو خواهد چنان بگذراند شبت
که ناید ز خنده فراهم لبت

وگر خواهد آنسان کند روز تو
که از حد رود گریه و سوز تو

بکن هر چه امروزت آید ز دست
که خواهد اجل دستت از کار بست

بکار آنچه خواهی چه گندم چه جو
که امروز کشت است و فردا درو

مقامات فردوس عنبر سرشت
که باشد نظرگاه اهل بهشت

بود صورت فعل های جمیل
به سوی ریاض جنانشان دلیل

به اسباب گیتی مکن خرمی
که بسیار او راست رو در کمی

به شادی در او غنچه ای کم شکفت
که آخر به صد غصه در خون نخفت

ز آهن دلی بگسل و موم باش
پناه اسیران مظلوم باش

به هر کس ره چرب و نرمی سپر
منه پای چون شمع ازین ره بدر

چو سبزه لطیفی درشتی مکن
چو گل نازکی خارپشتی مکن

غضب را بر آتش زن از حلم آب
مکن در بد و نیک گیتی شتاب

منه پا به ره جز به تدبیر و رای
که افتد به رو قاصد تیزپای

بسا کار کاول نماید صواب
ولیکن چو برداری از وی حجاب

به لوح جبین از شکاف قلم
ز خط خطا بینی او را رقم

English translation

Alexander, the emperor of the realm of mystery, as he rose exalted in conquering the world, his army raised dust from the dry land; from the dry land he set his aim toward the water. When the ship found its own shore gone dry, he turned the reins of resolve toward the sea. Having given his troops rest upon the shore, alone he set foot upon the sea. The water grew firm beneath him like the earth; his heart was not saddened by fear of drowning. He walked upon the water without dread or fear, just as a traveler walks upon the dust. After the water, Mount Qaf became his goal; like children he passed from "alif, bay" to "qaf." He saw a mighty figure, most majestic, with its hands set upon the mountain's waist. He said to him: what is the name of this mountain, and what peace do you find beside it? What thought have you brought into your mind, that you have thus placed your hands upon its waist? He answered: this one bears the name Qaf; it anchors the earth morning and evening. I keep my hands upon its waist for this, that I may not let it stir from its place. To every region in the world of water and clay a single vein runs connected from this mountain. When God grows wrathful with some region, I move it from its place by that vein. In a single moment I turn it upside down; I cast it out from the foundation of existence. When the door of speech was thus opened, they loosed their tongues in address to one another. They posed difficult questions, and offered up clear answers. By the grace of discourse and the beauty of hearing, they brought the conversation to the point of farewell. Alexander said to him: O exalted one, you upon whose face the door of grace is open, do not count me among the laggards on this road; send me some grace from this door. Speak a few points pleasing to the wise, that may be useful in faith and in the world, that by them I may carry off to the treasury of meanings, and bring a gift to my companions. He said: O Alexander, in this ancient palace, where the steed of desire has a broad field, be a watcher of the moment with the eye of wisdom; be present in the moment through goodness of deed. When night arrives, do not think of tomorrow; give no place in your heart to useless worry. Do not grieve over what tomorrow may bring me, what sting the days may bring upon my heart, what portion may come to me from the table of the sky, by which the means of fortune may be kindled. When the golden banner is raised at dawn, the king of the stars casts down his shield; do not say: when night comes, how will it pass, will it pass to the world's gain or loss? The Lord who takes the night away, as He takes the night, brings the day. Night and day, each is by His decree, captive in the chains of His mastery. If He wills, He so passes your night that your lips do not draw together from laughter; and if He wills, He so makes your day that your weeping and burning pass all bounds. Do whatever your hand can do today, for death will one day bind your hand from work. Sow whatever you wish, be it wheat or barley, for today is the sowing and tomorrow the harvest. The stations of amber-scented Paradise, which are the vista of the people of Heaven, are the very form of beautiful deeds, a guide leading them toward the gardens of Paradise. Do not rejoice in the goods of the world, for much of it is on the way to decline. Scarcely a bud blossomed in its joy that did not at last sleep in blood with a hundred sorrows. Break away from iron-heartedness and be as wax; be a refuge for the oppressed captives. Tread the path of gentleness and tenderness toward everyone; do not set your foot, like a candle, outside this road. Like fresh grass be delicate, do not be harsh; like the rose be tender, do not be a hedgehog. Strike anger's fire with the water of forbearance; do not hasten in the good and evil of the world. Do not set foot on the road except with prudence and counsel, for the swift-footed messenger falls on his face. Many a task that at first seems right, yet when you draw the veil away from it, on the tablet of the brow, from the cleft of the pen, you will see it marked with the line of error.

Updated 2026-07-19

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related