1Cademy - بخش ۲۷ - خردنامه فیثاغورس / Section 27 - The Wisdom-Book of Pythagoras (Khiradnama-yi Fithaghurs)

Learn Before

Haft Awrang

Poem

بخش ۲۷ - خردنامه فیثاغورس / Section 27 - The Wisdom-Book of Pythagoras (Khiradnama-yi Fithaghurs)

Original content

چنین است در سفرهای قدیم
ز فیثاغرس آن الهی حکیم

که چون قفل درج سخن باز کرد
جهان را گهر ریز این راز کرد

که ای چون صدف جمله تن گشته گوش
گشا یک نفس گوش حکمت نیوش

خدایی که آغاز هر هستی اوست
بلندی ده قدر هر پستی اوست

ازو شد به ما فتح باب جود
و زو یافت نور آفتاب وجود

ز آلودگی داد جانیت پاک
کزو زندگی دارد این آب و خاک

چنان پاک کامد بدو باز ده
رهش در سرا پرده راز ده

ز آلایش طبع پاکش بشوی
وز آن پس کنش سوی آن پاک روی

سزاوار آن پاک جز پاک نیست
به گردون شدن قوت خاک نیست

چو گشتی شناسای یزدان پاک
کسی گر نه بشناسدت زان چه باک

به قربش توانی رسیدن ولیک
به کردار نیکو نه گفتار نیک

چو کردار همراه گفتار نیست
به گفتار کس را بدو بار نیست

نگهدار خود را ز هر کار زشت
که ناید ز پاکان نیکو سرشت

مشو غره کان را ندانست کس
تو دانستی آن را به تنها و بس

تو را دیده بینا و دل هوشیار
ز خود از همه بیشتر شرم دار

اگر لب گشایی به حکمت گشای
مشو همچو بی حکمتان ژاژخای

و گر نی ز گفتار خاموش باش
پی فهم حکمت همه گوش باش

چو بندد شب تیره مشکین نقاب
ازان پیش کافتی ز پا مست خواب

زمانی چراغ خرد برفروز
ببین در فروغش عمل های روز

که روز تو در نیک و بد چون گذشت
در اشغال روح و جسد چون گذشت

کجا کامت از استقامت فتاد
ز سر حد راه سلامت فتاد

تلافی کن آن را به عجز و نیاز
به آمرزش از ایزد کارساز

کجا پا نیفتادت از ره برون
عنایت به طاعت شدت رهنمون

زیادت کن آن را به شکرآوری
فزایش ده آن را به خدمتگری

اگر هر شب این صورت آری به جای
شوی خاص درگاه قرب خدای

اگر چون شکوفه ز باران غیب
درم های سیمت بروید ز جیب

چو شاخ شکوفه مباش از کرم
که بر خاک و خاشاک ریزی درم

چنان هم مشو ممسک و زرپرست
که چون افتدت تنگه زر به دست

به ضرب طپانچه تو را آن ز کف
نگردد جدا چون جلاجل ز دف

مزی ناخوش و خوش ز نابود و بود
طریق وسط ورز در بخل و جود

هر آن کس که در دوستی راست نیست
بدو دشمنی جز کم و کاست نیست

چو در عقل و دین نیستش روشنی
حذر کن که با وی کنی دشمنی

تهی کن ز اندیشه اش مغز و پوست
نه با خویش دشمن شمارش نه دوست

مکن چون فرومایگان دل گران
ز حاجت روایی حاجتوران

چو باشد دو صد حاجتت با خدای
بر ارباب حاجت مزن پشت پای

درین پر دغا گنبد نیلگون
چو خواهی که کس را کنی آزمون

مشو غره حسن گفتار او
نظر کن که چونست کردار او

بسا کس که گفتار او دلکش است
ولی فعل و خویش همه ناخوش است

چو زاید ز فعلش همه درد و رنج
چه حاصل که دارد زبان سحر سنج

گرفتم که بر خلق شاهی کنی
نشاید ز تو کانچه خواهی کنی

بکن آنچه باید وگر فی المثل
در ارکان جاهت فتد صد خلل

نه از خرده دانیست جان کاستن
به آن گنج و مال جهان خواستن

مخواه آنچه کم داد بی بخت دست
به خست توان پای او سخت بست

به هر جا وزد باد احسان و جود
فرو ریزدش شاخ و برگ وجود

منه دیده بر گرد خوان سپهر
بگردان رخ از گرده ماه و مهر

مکن نیش دندان بر آن لقمه تیز
که ناخورده یک لقمه گویند خیز

مشو چو خسان سخره حرص و آز
به چیزی که امروز داری بساز

مخور غم که فردا چه پیش آیدت
در زرق بر رو که بگشایدت

زهی طفل نادان که در دست نان
بود بهر نان دگر خون فشان

English translation

Thus it is written in the ancient scriptures, from Pythagoras, that divine sage, who, when he unlocked the coffer of speech, showered the world with the jewels of this secret: O you who, like a shell, have become all ear, open for one breath the ear that hearkens to wisdom. The God who is the origin of every being, He who bestows loftiness upon every lowly thing; from Him the door of generosity was opened to us, and from Him the sun of existence took its light. He gave you a soul cleansed of defilement, from which this water and clay draw their life. As pure as it came, so return it pure to Him; grant its passage into the pavilion of the secret. Wash its pure nature clean of contamination, and thereafter send it toward that Pure One. Worthy of that Pure One is none but the pure; dust has not the strength to rise to the heavens. Once you have become knower of the pure God, if another does not know you, what fear in that? You can attain nearness to Him, but by good deeds, not by fair speech. When deeds do not accompany words, by words alone none gains admittance to Him. Guard yourself from every ugly act, for such does not issue from the pure of noble nature. Be not deceived, thinking none has known your deed; you yourself have known it, alone and complete. You have a seeing eye and a vigilant heart— be more ashamed before yourself than before all others. If you open your lips, open them to wisdom; be not, like the unwise, a babbler of nonsense. And if not, be silent from all speech; to grasp wisdom, be all ear. When the dark night draws its musky veil, before you collapse, drunk with sleep, for a while kindle the lamp of reason, and in its glow examine the deeds of the day: how your day passed in good and ill, how it passed in the concerns of soul and body. Where your aim slipped from uprightness, and fell from the border of the road of safety, make amends for it with humility and pleading, seeking forgiveness from the God who orders all affairs. Where your foot did not stray from the path, where grace led you toward obedience, increase it with the offering of thanks, and augment it with service. If every night you perform this practice, you will become intimate at the court of nearness to God. If, like a blossom from the rain of the Unseen, coins of silver sprout from your purse, be not, like the blossoming bough, so lavish that you scatter your coin upon dust and refuse; yet be not so miserly and gold-worshipping that, when a purse of gold falls into your hand, even by the blow of a slap it will not part from your grip, as bells from the tambourine. Live neither in wretchedness nor in excess, between want and plenty; practice the middle way in stinginess and generosity. Whoever is not true in friendship, his enmity is nothing but loss and lack. Since there is no light in his reason and faith, beware of making him your enemy. Empty your mind and being of thought of him; reckon him neither friend nor foe to yourself. Do not, like the base, be heavy of heart in fulfilling the needs of the needy. When you yourself have two hundred needs before God, turn not your back upon those who have needs. In this treacherous, azure dome, when you wish to test someone, be not deceived by the beauty of his speech; look rather at what his deeds are. Many a one whose speech is charming, yet whose acts and character are wholly foul. When from his deeds are born only pain and grief, what profit that he wields a magic-weighing tongue? Grant that you rule as king over the people— it does not befit you to do whatever you desire. Do what you must, even if, for example, a hundred breaches fall in the pillars of your rank. It is no part of subtle wisdom to waste the soul, to seek that treasure and wealth of the world. Do not crave what fortune has meanly withheld; by meanness one may bind his foot fast. Wherever the wind of benevolence and bounty blows, it sheds the branch and leaf of existence. Fix not your eye upon the platter of the heavens; turn your face from the loaf of moon and sun. Do not sharpen your teeth upon that morsel which, before one mouthful is eaten, they bid you rise. Be not, like the base, the plaything of greed and avarice; content yourself with what you have today. Grieve not over what tomorrow may bring you; do not fall into hypocrisy that it may open before you. Well said: what an ignorant child, who with bread in hand sheds blood for the sake of yet another loaf.

Updated 2026-07-19

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related