logo
How it worksCoursesResearch CommunitiesBenefitsAbout Us
Schedule Demo
Learn Before
Poem

بخش ۵۲ - درآوردن زلیخا یوسف را علیه السلام به خانه هفتم و بذل کردن مجهود در نیل مقصود و گریختن یوسف و ماندن زلیخا در تحیر و تأسف / Section 52 - Zulaykha Bringing Joseph, Peace Be Upon Him, into the Seventh Chamber, Exerting Her Utmost to Attain Her Desire, Joseph Fleeing, and Zulaykha Remaining in Bewilderment and Regret

Original content

سخن پرداز این کاشانه راز
چنین بیرون دهد از پرده آواز

که چون نوبت به هفتم خانه افتاد
زلیخا را ز جان برخاست فریاد

که ای یوسف به چشم من قدم نه
ز رحمت پا درین روشن حرم نه

در آن خرم حرم کردش نشیمن
به زنجیر زرش زد قفل آهن

حریمی یافت از اغیار خالی
ز چشم حاسدان دورش حوالی

درش زآمد شد بیگانه بسته
امید آشنایان زان گسسته

در او جز عاشق و معشوق کس نی
گزند شحنه و آسیب عسس نی

رخ معشوق در پیرایه ناز
دل عاشق سرود شوق پرداز

هوس را عرصه میدان گشاده
طمع را آتش اندر جان فتاده

زلیخا دیده و دل مست جانان
نهاده دست خود در دست جانان

به شیرین نکته های دلپذیرش
خرامان برد تا پای سریرش

به بالای سریر افکند خود را
به آب دیده گفت آن سرو قد را

که ای گلرخ به روی من نظر کن
به چشم لطف سوی من گذر کن

اگر خورشید روی من ببیند
چو ماه از خرمن من خوشه چیند

مرا تا کی درین محنت پسندی
که چشم رحمت از رویم ببندی

بدینسان درد دل بسیار می کرد
به یوسف شوق خویش اظهار می کرد

ولی یوسف نظر با خویش می داشت
ز بیم فتنه سر در پیش می داشت

به فرش خانه سرافکنده در پیش
مصور دید با او صورت خویش

ز دیبا و حریر افکنده بستر
گرفته یکدگر را تنگ در بر

از آن صورت روان صرف نظر کرد
نظرگاه خود از جای دگر کرد

اگر در را اگر دیوار را دید
به هم جفت آن دو گلرخسار را دید

رخ خود در خدای آسمان کرد
به سقف اندر تماشای همان کرد

فزودش میل ازان سوی زلیخا
نظر بگشاد بر روی زلیخا

زلیخا زان نظر شد تازه امید
که تابد بر وی آن تابنده خورشید

به آه و ناله و زاری درآمد
ز چشم و دل به خونباری درآمد

که ای خود کام کام من روا کن
به وصل خویش دردم را دوا کن

منم تشنه تو آب زندگانی
منم کشته تو جان جاودانی

چنانم از تو دور ای گنج نایاب
که باشدکشته بی جان تشنه بی آب

ز داغت سال ها در تاب بودم
ز شوقت بی خور و بی خواب بودم

مرا زین بیشتر در تاب مگذار
چنینم بی خور و بی خواب مگذار

به حق آن خدایی بر تو سوگند
که باشد بر خداوندان خداوند

به این حسن جهانگیری که دادت
به این خوبی که در عارض نهادت

به این نوری که تابد از جبینت
که دارد ماه را رو بر زمینت

به ابروی کمانداری که داری
به سرو خوب رفتاری که داری

به محراب کمان ابروی تو
به قلاب کمند گیسوی تو

به جادو نرگس مردم فریبت
به دیباپوش سرو جامه زیبت

به آن مویی که می گویی میانش
به آن سری که می خوانی دهانش

به مشکین نقطه ات بر روی گلرنگ
به شیرین خنده ات از غنچه تنگ

به آب دیده من ز اشتیاقت
به آه گرمم از سوز فراقت

به حرمانی که زیر کوهم از وی
گرفتار هزار اندوهم از وی

به استیلای عشقت بر وجودم
به استغنایت از بود و نبودم

که بر حال من بیدل ببخشای
ز کار مشکلم این عقده بگشای

به دل عمریست تا داغ تو دارم
هوای بوی از باغ تو دارم

زمانی مرهم داغ دلم شو
به بویی رونق باغ دلم شو

ز قحط هجر تو بس ناتوانم
ببخش از خوان وصلت قوت جانم

ز تو ای نخل تر خرما ز من شیر
مکن در خوان نهادن هیچ تقصیر

مرا زین شیر و خرما قوت جان ده
ز جان دادن درین قحطم امان ده

جوابش داد یوسف کای پریزاد
که ناید با تو کس را از پری یاد

مگیر امروز بر من کار را تنگ
مزن بر شیشه معصومیم سنگ

مکن تر ز آب عصیان دامنم را
مسوز از آتش شهوت تنم را

به آن بیچون که چونها صورت اوست
برونها چون درونها صورت اوست

ز بحر جود او گردون حبابیست
ز برق نور او خورشید تابیست

به پاکانی کز ایشان زاده ام من
بدین پاکیزگی افتاده ام من

ازیشان است روشن گوهر من
وزیشان است رخشان اختر من

که گر امروز دست از من بداری
مرا زین تنگنا بیرون گذاری

به زودی کامگاری بینی از من
هزاران حق گزاری بینی از من

ز لعل جان فزایم کام یابی
به قد دلکشم آرام یابی

مکن تعجیل در تحصیل مقصود
بسا دیرا که خوشتر باشد از زود

گر افتد صید نیکو دیر در دام
به است از زود نانیکو سرانجام

زلیخا گفت کز تشنه مجو تاب
که اندازد به فردا خوردن آب

ز شوقم جان رسیده بر لب امروز
نیارم صبر کردن تا شب امروز

کی آن طاقت مرا آید پدیدار
که با وقت دگر اندازم این کار

ندانم مانعت زین مصلحت چیست
که نتوانی به من یک لحظه خوش زیست

بگفتا مانع من زان دو چیز است
عقاب ایزد و قهر عزیز است

عزیز این کج نهادی گر بداند
به من صد محنت و خواری رساند

برهنه کرده تیغ آنسان که دانی
کشد از من لباس زندگانی

زهی خجلت که چون روز قیامت
که افتد بر زناکاران غرامت

جزای آن جفاکیشان نویسند
مرا سر دفتر ایشان نویسند

زلیخا گفت زان دشمن میندیش
که چون روز طرب بنشیندم پیش

دهم جامی که با جانش ستیزد
ز مستی تا قیامت برنخیزد

تو می گویی خدای من کریم است
همیشه بر گنهکاران رحیم است

مرا از گوهر و زر صد خزینه
درین خلوتسرا باشد دفینه

فدا سازم همه بهر گناهت
که تا باشد ز ایزد عذر خواهت

بگفت آن کس نیم کافتد پسندم
که آید بر کسی دیگر گزندم

خصوصا بر عزیزی کز عزیزی
تو را فرمود بهر من کنیزی

خدای من که نتوان حق گزاریش
به رشوت کی سزد آمرزگاریش

به جان دادن چو مزد از کس نگیرد
در آمرزش کجا رشوت پذیرد

زلیخا گفت کای شاه نکو بخت
که هم تاجت میسر باد و هم تخت

دلم شد تیر محنت را نشانه
ز بس کآری بهانه بر بهانه

بهانه کجروی و حیله سازیست
بهانه نی طریق راست بازیست

معاذالله که راه کج روم من
ز تو این حیله دیگر نشنوم من

عجب بی طاقتم آرام من ده
اگر خواهی واگر نی کام من ده

به گفتن گفتن آمد روز من سر
نگشت از تو مراد من میسر

زبان دربند دیگر زین خرافات
بجنب از جا که فی التأخیر آفات

مرا در خشک نی آتش فتاده ست
تو را با آتش من خوش فتاده ست

مرا این دود و آتش کی کند سود
چو در چشمت نگردد آب ازین دود

ازین آتش چو دودم هست تابی
بیا بر آتشم زن یکدم آبی

زلیخا چون به پایان برد این راز
تعلل کرد دیگر یوسف آغاز

زلیخا گفت کای عبری عبارت
که بردی از سخن وقتم به غارت

مزن بر روی کارم دست رد را
که خواهم کشتن از دست تو خود را

به عشرت دستم اندر گردن آویز
گر نه برمش از خنجر تیز

نیازی دست اگر در گردن من
شود خون منت حالی به گردن

کشم خنجر چو سوسن بر تن خویش
چو گل در خون کشم پیراهن خویش

نهم بر تن ز جان داغ جدایی
ز حجت گفتنت یابم رهایی

عزیزم پیش تو چون کشته یابد
پی کشتن عنان سوی تو تابد

پس از کشتن به زیر پرده خاک
به تو پیوندد این جان هوسناک

بگفت این و کشید از زیر بستر
چو برگ بید سبزارنگ خنجر

ولی از آتش غم پر تف و تاب
به حلق تشنه برد آن قطره آب

چو یوسف آن بدید از جای برجست
چو زرین یاره بگرفتش سر دست

کزین تندی بیارام ای زلیخا
وز این ره بازکش گام ای زلیخا

ز من خواهی رخ مقصود دیدن
ز وصل من به کام دل رسیدن

زلیخا ماه اوج دلستانی
ز یوسف چون بدید آن مهربانی

گمان زد شد که خواهد کام او داد
به وصل خویشتن آرام او داد

ز دست خود روانی خنجر انداخت
به قصد صلح طرح دیگر انداخت

لب از نوشین دهانش پر شکر کرد
ز ساعد طوق وز ساقش کمر کرد

به پیش ناوکش جان را هدف ساخت
ز شوق گوهرش تن را صدف ساخت

ولی نگشاد یوسف بر هدف شست
پی گوهر صدف را مهر نشکست

دلش می خواست در سفتن به الماس
ولی می داشت حکم عصمتش پاس

زلیخا در تقاضا گرم و یوسف
همی انگیخت اسباب توقف

نهادی بر ازار خویش دستی
یکی عقده گشادی و دو بستی

فتادش چشم ناگه در میانه
به زرکش پرده ای در کنج خانه

سؤالش کرد کان پرده پی چیست
در آن پرده نشسته پردگی کیست

بگفت آن کس که تا من بنده هستم
به رسم بندگانش می پرستم

بتی تن از زر و چشمش ز گوهر
درونش طبله ای پر مشک اذفر

به هر ساعت فتاده پیش اویم
سر طاعت نهاده پیش اویم

درون پرده کردم جایگاهش
که تا نبود به سوی من نگاهش

ز من آیین بی دینی نبیند
درین کارم که می بینی نبیند

چو یوسف این سخن بشنید زد بانگ
کزین دینار نقدم نیست یک دانگ

تو را آید به چشم از مردگان شرم
وز این نازندگان در خاطر آزرم

من از دانای بینا می نترسم
ز قیوم توانا می نترسم

بگفت این و ز میان کار برخاست
وز آن خوش خوابگه بیدار برخاست

الف کرد از دو شاخ لام الف دور
رهاند از گاز سیمین شمع کافور

چو گشت اندر دویدن گام تیزش
گشاد از هر دری راه گریزش

به هر در کامدی بی در گشایی
پریدی قفل جایی پره جایی

اشارت کردنش گویی به انگشت
کلیدی بود بهر فتح در مشت

زلیخا چون بدید آن از عقب جست
به وی در آخرین درگاه پیوست

پی باز آمدن دامن کشیدش
ز سوی پشت پیراهن دریدش

برون رفت از کف آن غم رسیده
به سان غنچه پیراهن دریده

زلیخا زان غرامت جامه زد چاک
چو سایه خویش را انداخت بر خاک

خروشی از دل ناشاد برداشت
ز ناشادی خود فریاد برداشت

که واویلا ز بی اقبالی بخت
که برد از خانه ام آن نازنین رخت

دریغ آن صید کز دامم برون رفت
دریغ آن شهد کز کامم برون رفت

عزیمت کرد روزی عنکبوتی
که بهر خود کند تحصیل قوتی

به جایی دید شهبازی نشسته
ز قید دست شاهان باز رسته

به گرد او تنیدن کرد آغاز
که بندد پر و بالش را ز پرواز

زمانی کار در پیکار او کرد
لعاب خود همه در کار او کرد

چو آن شهباز کرد از وی کناره
نماندش غیر تار چند پاره

منم آن عنکبوت زار رنجور
فتاده از مراد خویشتن دور

رگ جانم گسسته همچو تارش
نگشته مرغ امیدی شکارش

گسسته تارم از هر کار و باری
به دستم نیست جز بگسسته تاری

English translation

The teller of this mansion's secret tale Thus lets his voice emerge from behind the veil:

When the turn came to the seventh chamber, A cry arose from Zulaykha's very soul:

'O Joseph, set your foot upon my eye; Out of mercy, step into this radiant sanctuary.'

She seated him within that joyous sanctuary And fastened an iron lock upon its golden chain.

She found a private precinct empty of strangers, Its surroundings far from the eyes of the envious.

Its door was closed to the coming and going of outsiders, And the hopes of acquaintances were severed from it.

Within were none but lover and beloved, With no harm from constable or injury from watchman.

The beloved's face was adorned with coyness; The lover's heart sang melodies of longing.

Desire found the field before it opened wide, And expectation kindled fire within the soul.

Zulaykha, eyes and heart intoxicated by her beloved, Placed her hand within her beloved's hand.

With sweet and heart-delighting words, She led him gracefully to the foot of her throne.

She cast herself upon the lofty throne And, with tearful eyes, addressed that cypress-tall one:

'O rose-faced one, look upon my face; Turn the eye of kindness toward me.

If the sun should behold my face, Like the moon it would glean ears from my harvest.

How long will you consent to leave me in this anguish, Closing the eye of mercy to my face?'

Thus she spoke at length of her heart's pain And disclosed her longing to Joseph.

But Joseph kept his gaze upon himself; Fearing temptation, he held his head bowed.

Looking down at the carpet before him, He saw his own image portrayed there beside hers.

Upon a bedspread of brocade and silk, The two were clasped tightly in each other's arms.

He immediately turned his gaze away from that image And directed his sight toward another place.

Whether he looked at the door or at the wall, He saw those two rose-faced figures paired together.

He turned his face toward the God of heaven, But on the ceiling he beheld the same spectacle.

His inclination toward Zulaykha thereby increased; He opened his eyes and looked upon her face.

From that glance Zulaykha's hope was renewed, For that radiant sun now shone upon her.

She began to sigh, lament, and plead; From eye and heart she poured forth blood:

'O you who fulfill your own desire, fulfill mine; Through union with yourself, cure my pain.

I am thirsty, and you are the water of life; I am slain, and you are everlasting life.

I am so distant from you, O treasure beyond finding, As one slain is without life and one thirsty without water.

For years I have writhed beneath your brand; From longing for you, I have neither eaten nor slept.

Do not leave me writhing any longer; Do not leave me thus without food or sleep.

I adjure you by that God Who is the Lord of all lords;

By this world-conquering beauty He has given you, By this loveliness He has placed upon your cheek;

By this light that shines from your brow And makes the moon bow its face to the earth before you;

By the bow-bearing eyebrows you possess, By your fair, cypress-like gait;

By the prayer niche formed by the bow of your brow, By the hook of your lasso-like tresses;

By your bewitching narcissus eyes that deceive mankind, By your silk-robed, garment-adorned cypress form;

By that hair which you call your waist, By that mystery which you call your mouth;

By your musky beauty spot upon your rose-colored face, By your sweet smile from that tight bud;

By the tears of my eyes shed in longing for you, By my burning sighs from the agony of separation;

By the deprivation beneath whose mountain I lie, Through which I am captive to a thousand sorrows;

By the dominion of your love over my being, By your indifference to whether I exist or do not;

Have mercy upon my lovelorn state And untie this knot from my difficult affair.

For a lifetime I have borne your brand within my heart; I yearn for a fragrance from your garden.

For one moment, become balm for my wounded heart; With one fragrance, restore my heart's garden.

The famine of separation from you has made me helpless; From the banquet of your union, grant my soul sustenance.

From you, O fresh date palm, the dates; from me, the milk; Do not fail to set anything upon the table.

With this milk and these dates, give sustenance to my soul; Save me from dying in this famine.'

Joseph answered her, 'O fairy-born one, Beside you, no one would even remember a fairy.

Do not press this matter harshly upon me today; Do not cast a stone against the glass of my innocence.

Do not wet my hem with the water of disobedience; Do not burn my body in the fire of lust.

By the Formless One who gives form to all forms, Whose image all outward and inward things reflect;

From the ocean of whose generosity the heavens are a bubble, And from the lightning of whose light the sun is but a gleam;

By the pure ones from whom I was born And through whom I attained this purity;

From them comes the brightness of my essence, And from them comes my shining star:

If today you will withdraw your hand from me And release me from this narrow strait,

You will soon see fulfillment from me And witness a thousand acts of gratitude.

You will attain desire from my life-giving ruby lips And find repose in my heart-enticing stature.

Do not hurry to obtain your desire; Many a delay proves sweeter than haste.

If worthy prey falls late into the snare, That is better than a swift but unhappy end.'

Zulaykha said, 'Do not ask endurance of the thirsty, Telling them to postpone drinking water until tomorrow.

Today my soul has reached my lips from longing; I cannot endure even until tonight.

How could such strength ever appear in me That I should put this matter off until another time?

I do not know what prevents you from this expedient, So that you cannot live happily with me for one moment.'

He said, 'Two things prevent me from it: God's punishment and the wrath of the Aziz.

If the Aziz learns of this wrongdoing, He will inflict a hundred afflictions and humiliations upon me.

Drawing his sword bare, as you know, He will strip from me the garment of life.

What shame there will be on Resurrection Day, When the penalty descends upon adulterers!

When they record the punishment of those faithless people, They will place my name at the head of their register.'

Zulaykha said, 'Do not fear that enemy; When he sits before me on a day of revelry,

I shall give him a cup that contends with his life, So that, from drunkenness, he will not rise until Resurrection.

You say that my God is generous And always merciful toward sinners.

I have a hundred treasuries of jewels and gold Buried within this private palace.

I shall sacrifice them all for your sin, So that they may plead your excuse before God.'

He said, 'I am not one who would approve That harm should come to another person,

Especially to an Aziz who, out of esteem, Commanded you to serve me like a handmaid.

My God, whose rights one can never fully repay— How could it be fitting to seek His forgiveness by bribery?

Since He takes no payment from anyone for giving life, How could He accept a bribe when granting pardon?'

Zulaykha said, 'O king of fortunate destiny, May both crown and throne be granted to you.

My heart has become the target of affliction's arrow From your offering excuse upon excuse.

An excuse is crookedness and fabrication; Excuses are not the path of honest dealing.

God forbid that I should take a crooked path; I will hear no more of this device from you.

How astonishingly impatient I am—give me repose; Whether you wish it or not, grant me my desire.

My day has ended in ceaseless talking, Yet my wish has not been attained through you.

Restrain your tongue from any more of this nonsense; Rise from your place, for danger lies in delay.

Fire has fallen into my dry reed; Yet you seem pleased by my burning.

How can this smoke and fire benefit me When its smoke brings no water to your eyes?

Since this fire makes me writhe like smoke, Come, cast water upon my fire for one moment.'

When Zulaykha brought this secret plea to its end, Joseph began another evasion.

Zulaykha said, 'O Hebrew in your speech, You have plundered my time with words.

Do not reject my undertaking, For I intend to kill myself because of you.

In delight, cast your arm around my neck; Otherwise, I shall sever it with a sharp dagger.

If the arm of desire does not encircle my neck, The responsibility for my blood will immediately be upon your neck.

Like a lily, I shall draw a dagger across my body; Like a rose, I shall steep my garment in blood.

I shall place separation's brand upon my body at the cost of life And gain release from your arguments.

When my Aziz finds me slain before you, He will turn his reins toward you to kill you.

After the killing, beneath the veil of earth, This desire-ridden soul will be joined to you.'

She said this and drew from beneath the bed A green dagger trembling like a willow leaf.

Filled with the heat and turmoil of sorrow's fire, She brought that drop of water toward her thirsty throat.

When Joseph saw it, he sprang from his place And grasped the top of her wrist like a golden bracelet:

'Restrain yourself from this violence, O Zulaykha; Draw back your step from this path, O Zulaykha.

You wish to behold the face of your desire through me And attain your heart's wish through union with me.'

When Zulaykha, the moon at the zenith of heart-stealing beauty, Saw such tenderness from Joseph,

She imagined that he would grant her desire And, through union with himself, give her repose.

At once she dropped the dagger from her hand And devised another plan for reconciliation.

She filled her lips from her sweet mouth with sugar; From her arms she made a collar and from her legs a belt.

Before his arrow she made her soul a target; From longing for his pearl, she made her body a shell.

But Joseph did not release an arrow toward the target; Seeking the pearl, he did not break the seal of the shell.

His heart desired to pierce it with the diamond, But he kept watch over the command of his chastity.

Zulaykha was ardent in demanding, and Joseph Continued...

0

1

Updated 2026-07-18

Contributors are:

G
Gemini AI
🏆 2

Who are from:

G
Google
🏆 2

References

Tags

Humanities

Literature

Persian Literature Prerequisite Course

Related