1Cademy - بخش ۴۶ - رفتن زلیخا به خود پیش یوسف علیه السلام و تضرع نمودن و عذر گفتن یوسف علیه السلام از تحصیل مراد وی / Section 46 - Zulaykha Going in Person before Joseph, Peace Be Upon Him, Pleading with Him, and Joseph, Peace Be Upon Him, Excusing Himself from Fulfilling Her Desire

Learn Before

Haft Awrang

Poem

بخش ۴۶ - رفتن زلیخا به خود پیش یوسف علیه السلام و تضرع نمودن و عذر گفتن یوسف علیه السلام از تحصیل مراد وی / Section 46 - Zulaykha Going in Person before Joseph, Peace Be Upon Him, Pleading with Him, and Joseph, Peace Be Upon Him, Excusing Himself from Fulfilling Her Desire

Original content

چو دایه با زلیخا این خبر گفت
ز گفت او چو زلف خود برآشفت

به رخسار از مژه خون جگر ریخت
ز بادام سیه عناب تر ریخت

خرامان ساخت سرو راستین را
به سر سایه فکند آن نازنین را

بدو گفت ای سر من خاک پایت
سرم خالی مبادا از هوایت

ز مهرت یک سر مویم تهی نیست
سر مویی ز خویشم آگهی نیست

خیال توست جان اندر تن من
کمند توست طوق گردن من

اگر جان است غم پرورده توست
وگر تن جان به لب آورده توست

ز حال دل چه گویم خود که چون است
ز چشم خونفشان یک قطره خون است

چنان در لجه عشق توام غرق
کزو خالی نیم از پای تا فرق

ز من فصاد هر رگ را که کاود
به جای خون غمت بیرون تراود

چو یوسف این سخن بشنید بگریست
زلیخا آه زد کین گریه از چیست

مرا چشمی تو چون خندان نشینم
که چشم خویش را در گریه بینم

چو از مژگان شانی قطره آب
چو آتش افکند در جان من تاب

ز معجزهای حسن توست دانم
که از آب افکنی آتش به جانم

چو یوسف دید ازو اندوه بسیار
شد از لب همچو چشم خود گهربار

بگفت از گریه زانم دل شکسته
که نبود عشق کس بر من خجسته

چو زد عمه به راه مهر من گام
به دزدی در جهانم ساخت بدنام

ز اخوانم پدر چون دوستر داشت
نهال کین من در جانشان کاشت

ز نزدیک پدر دورم فکندند
به خاک مصر معجورم فکندند

شود دل دمبدم خون در بر من
که تا عشقت چه آرد بر سر من

بلی سلطان معشوقان غیور است
ز شرکت ملک معشوقیش دور است

نمی خواهد چه زانجام و چه زآغاز
درین منصب کسی را با خود انباز

به رعنایی چو سروی سرفرازد
چو سایه زیر پایش پست سازد

به زیبایی چو ماهی رخ فروزد
ز برق غیرتش خرمن بسوزد

رسد خور چون به اوج چرخ دوار
به سوی مغربش سازد نگونسار

چو مه را پر برآید قالب از نور
کند رنج محاقش زار و رنجور

زلیخا گفت کای چشم و چراغم
فروغ تو ز مه داده فراغم

نمی گویم که در چشمت عزیزم
کنیزان تو را کمتر کنیزم

نیاید زین کنیز کمترینه
به جز شوق درون و سوز سینه

ز من کز جان فزون می دارمت دوست
گمان دشمنی بردن نه نیکوست

کسی آزار جان خود نخواهد
به هیچ آفت روان خود نکاهد

مرا از تیغ مهرت دل دو نیم است
تو را از کین من چندین چه بیم است

بکن لطفی و از لب کام من ده
زمانی رام شو آرام من ده

بزن یک گام در همراهی من
ببین جاوید دولتخواهی من

جوابش داد یوسف کای خداوند
منم پیشت به بند بندگی بند

برون از بندگی کاری ندارم
به قدر بندگی فرمای کارم

خداوندی مجوی از بنده خویش
بدین لطفم مکن شرمنده خویش

کیم من تا تو را دمساز گردم
درین خوان با عزیز انباز گردم

بباید پادشاه آن بنده را کشت
که زد بر یک نمکدان با وی انگشت

مرا به گر کنی مشغول کاری
که در وی بگذرانم روزگاری

ز خدمتگاریت سر بر نیارم
به صد جهدت حق خدمت گذارم

ز خدمت بندگان آزاد گردند
به منشور عنایت شاد گردند

ز نیکو خدمتان خاطر شود شاد
نگردد بنده بد خدمت آزاد

زلیخا گفت کای فرخنده گوهر
که هستم پیش تو از بنده کمتر

به هر جایی که کاری آیدم پیش
بود آنجا به پا صد کارگر بیش

نه خوش باشد که ایشان را گذارم
به هر کاری تو را در بار دارم

بود پای از برای ره سپردن
نباید دیده را چون پا شمردن

به جای پا چو ره پر خار بینی
اگر دیده نهی آزار بینی

چو یوسف این سخن بشنید ازو گفت
که ای جان و دلت با مهر من جفت

چو صبح از صادقی در مهر رویم
مزن دم جز به وفق آرزویم

مرا چون آرزو خدمتگذاریست
خلاف آن نه رسم دوستداریست

دلی کو مبتلای دوست باشد
مراد او رضای دوست باشد

رضای خود ببازد در رضایش
نهد روی رضا بر خاک پایش

ازان یوسف همی داد این سخن ساز
که تا در صحبت از خدمت رهد باز

ز صحبت داشت بیم فتنه و شور
به خدمت خواست تا گردد ازان دور

خوش آن پنبه که از آتش گریزد
چو نتواند که با آتش ستیزد

English translation

When the nurse gave Zulaykha this report, At her words she grew as disheveled as her own tresses. From her lashes she poured her heart's blood down her face; From black almonds she shed moist jujubes.

She set the upright cypress moving gracefully, And that lovely one cast a shadow over his head. She said to him, O you at whose feet my head is dust, May my head never be empty of longing for you.

Not a single hair of mine is free of love for you; I have not the slightest awareness of myself. Your image is the soul within my body; Your lasso is the collar around my neck.

If I have a soul, it has been nurtured by sorrow for you; And if I have a body, you have brought its soul to its lips. What can I say of my heart's condition and what it is like? It is a drop of blood from a blood-shedding eye.

I am so deeply drowned in the abyss of love for you That not one part of me, from foot to crown, is free of it. Whichever vein of mine the bloodletter should open, Your sorrow would flow out in place of blood.

When Joseph heard these words, he wept. Zulaykha sighed and asked, Why are you weeping? Since you are my eye, how can I sit smiling When I see my own eye filled with tears?

When you scatter a drop of water from your lashes, It casts the torment of fire into my soul. I know it is among the miracles of your beauty That with water you cast fire into my soul.

When Joseph saw her immense sorrow, His lips, like his eyes, began to scatter pearls. He said, My heart is broken with weeping Because no one's love for me has brought good fortune.

When my aunt set foot upon the path of loving me, She made me infamous throughout the world for theft. When my brothers saw that my father loved me more, It planted the sapling of rancor in their souls.

They cast me far away from my father And flung me, forsaken, upon the soil of Egypt. The heart within my breast continually turns to blood As I wonder what your love will bring upon my head.

Indeed, the sovereign of beloveds is jealous; The realm of being the Beloved admits no partnership. Whether at the end or at the beginning, he does not wish Anyone to share this station with him.

When he raises a cypress proudly in loveliness, He lays it low beneath his feet like a shadow. When he makes a moon shine with beauty, He burns its harvest with the lightning of his jealousy.

When the sun reaches the summit of the turning sphere, He sends it headlong toward the west. When the moon's form becomes filled with light, He makes it wretched and afflicted by the pain of waning.

Zulaykha said, O light and lamp of my eyes, Your radiance has freed me from any need of the moon. I do not claim that I am precious in your eyes; I am less than the least of your maidservants.

Nothing comes from this lowliest maidservant Except inward longing and the burning of her breast. Since I love you more dearly than my own soul, It is not right to suspect me of enmity.

No one wishes harm upon her own soul, Nor diminishes her spirit through any affliction. My heart has been cleft in two by the sword of your love; Why, then, do you fear my hostility so greatly?

Show me kindness and grant my desire from your lips; Yield to me awhile and give me peace. Take a single step in companionship with me, And behold my everlasting devotion to your fortune.

Joseph answered her, O mistress, Before you I am bound, limb by limb, in servitude. I have no occupation beyond serving you; Command me work befitting a servant.

Do not seek mastery from your own servant; Do not shame me with such a favor. Who am I that I should become your intimate companion And share the same table with the Aziz?

A king must put to death the servant Who reaches with him into the same saltcellar. It would be better if you occupied me with some task By which I might pass my days.

I would never lift my head from serving you; With a hundred efforts I would fulfill the duty I owe you. Through service, servants become free And rejoice in a charter of favor.

The heart is gladdened by those who serve well; A servant who serves badly is not set free. Zulaykha said, O auspicious jewel, Before whom I count myself lower than a servant,

Wherever some task arises for me, More than a hundred workers already stand ready there. It would not be fitting to leave them aside And burden you with every task.

The foot exists for traversing the road; One must not reckon the eye as though it were a foot. If you see a thorn-filled road in place of a path, You will suffer harm if you set your eye upon it.

When Joseph heard these words from her, he said, O you whose soul and heart are joined to love for me, If you are sincere in loving my face, like the dawn, Speak only in accordance with my desire.

Since my desire is to render service, To oppose it is not the custom of loving friendship. A heart afflicted with love for a friend Makes the friend's satisfaction its own desire.

It surrenders its own wish for the friend's contentment And lays the face of submission upon the dust at the friend's feet. Joseph fashioned this discourse for that reason: So that, through service, he might remain free of companionship.

He feared the temptation and turmoil of intimate company; Through service he wished to keep far from it. Blessed is the cotton that flees from fire When it cannot contend against the flames.

Updated 2026-07-18

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related