1Cademy - بخش ۲۶ - دیدن زلیخا عزیز مصر را از شکاف خیمه و فریاد برداشتن که این نه آن کس است که من در خواب دیده ام و سالها محنت محبتش کشیده ام / Section 26 - Zulaykha Sees the Aziz of Egypt Through a Gap in the Tent and Cries Out: This Is Not the One Whom I Saw in My Dream and for Whose Love I Have Suffered Years of Affliction

Learn Before

Haft Awrang

Poem

بخش ۲۶ - دیدن زلیخا عزیز مصر را از شکاف خیمه و فریاد برداشتن که این نه آن کس است که من در خواب دیده ام و سالها محنت محبتش کشیده ام / Section 26 - Zulaykha Sees the Aziz of Egypt Through a Gap in the Tent and Cries Out: This Is Not the One Whom I Saw in My Dream and for Whose Love I Have Suffered Years of Affliction

Original content

زلیخا کرد ازان چشمه نگاهی
برآورد از دل غمدیده آهی

که واویلا عجب کاریم افتاد
به سر نابهره دیواریم افتاد

نه آنست اینکه من در خواب دیدم
به جست و جویش این محنت کشیدم

نه آنست این که عقل و هوش من برد
عنان دل به بیهوشیم بسپرد

نه آنست این که گفت از خویش رازم
ز بیهوشی به هوش آورد بازم

دریغا بخت سستم سختی آورد
طلوع اخترم بدبختی آورد

نشاندم نخل خرما خار بردار
فشاندم تخم مهر آزار بردار

برای گنج بردم رنج بسیار
فتاد آخر مرا با اژدها کار

شدم بر بوی گل چیدن به گلشن
سنان خار زد چنگم به دامن

منم آن تشنه در ریگ بیابان
برای آب هر سویی شتابان

زبان از تشنگی بر لب فتاده
لب از تبخاله موج خون گشاده

نماید ناگهان از دور آبم
فتان خیزان به سوی آن شتابم

به جای آب یابم در مغاکی
ز تاب خور درخشان شوره خاکی

منم آن راحله گم کرده در کوه
ز بی زادی به زیر کوه اندوه

شده پا شاخ شاخ از زخم سنگم
نه پای سیر نی رای درنگم

ز ناگه چشم خون آغشته من
خیالی بیند از گمگشته من

گشایم گام سوی او دلیری
بود از بخت من درنده شیری

منم آن بحری کشتی شکسته
برهنه بر سر لوحی نشسته

رباید هر زمان از جای موجم
برد گه تا حضیض و گه بر اوجم

ز ناگه زورقی آید پدیدار
شوم خرم کزو آسان شود کار

چو نزدیک من آید بی درنگی
بود بهر هلاک من نهنگی

چو من در جمله عالم بیدلی نیست
میان بیدلان بی حاصلی نیست

نه دل اکنون به دست من نه دلبر
ازانم سنگ بر دل دست بر سر

خدا را ای فلک بر من ببخشای
به روی من دری از مهر بگشای

اگر ننهی به کف دامان یارم
گرفتار کسی دیگر ندارم

به روسایی مدر پیراهنم را
به دست کس میالا دامنم را

به مقصود دل خود بسته ام عهد
که دارم پاس گنج خود به صد جهد

مسوز از غم من بی دست و پا را
مده بر گنج من دست اژدها را

ازینسان تا به دیری زاریی داشت
ز نوک هر مژه خونباریی داشت

همی نالید از جان و دل چاک
همی مالید روی از درد بر خاک

در آمد مرغ بخشایش به پرواز
سروش غیب دادش ناگه آواز

که ای بیچاره روی از خاک بردار
کزین مشکل تو را آسان شود کار

عزیز مصر مقصود دلت نیست
ولی مقصود بی او حاصلت نیست

ازو خواهی جمال دوست دیدن
و زو خواهی به مقصودت رسیدن

مباد از صحبت وی هیچ بیمت
کزو ماند سلامت قفل سیمت

کلیدش را بود دندانه از موم
بود کار کلید موم معلوم

چه حاجت گوهرت را داشتن پاس
ز نرم آهن نیاید کار الماس

چو از خار ترش دادند سوزن
چه سان گردد به خارا بخیه افکن

چو باشد آستین از دست خالی
نیاید ز آستین خنجر سگالی

زلیخا چون ز غیب این مژده بشنود
به شکرانه سر خود بر زمین سود

زبان از ناله و لب از فغان بست
چو غنچه خوردن خون را میان بست

ز خون خوردن دمی بی غم نمی زد
ز غم می سوخت اما دم نمی زد

به ره می بود چشم انتظارش
که کی این عقده بگشاید ز کارش

کهن چرخ مشعبد حقه بازیست
پی آزار مردم حیله سازیست

به امیدی نهد بر بیدلی بند
برد آخر به نومیدیش پیوند

نماید میوه کامیش از دور
کند خاطر به ناکامیش رنجور

عزیز مصر چون افکند سایه
در آن خیمه زلیخا بود و دایه

عنان بربودش از کف شوق دیدار
به دایه گفت کای دیرینه غمخوار

علاجی کن که یک دیدار بینم
کزین پس صبر را دشوار بینم

نباشد شوق دل هرگز ازان بیش
که همسایه شود یار وفاکیش

چو گیرد آب بر لب تشنه جانی
بسوزد گر نه تر سازد دهانی

زلیخا را چو دایه مضطرب دید
به تدبیرش به گرد خیمه گردید

شکافی زد به صد افسون و نیرنگ
در آن خیمه چو چشم خیمگی تنگ

English translation

Zulaykha looked out through that opening, And from her grief-stricken heart heaved a sigh,

Crying: Alas, what a strange fate has befallen me! An ill-starred wall has collapsed upon my head.

This is not the one whom I saw in my dream, For whose sake I endured this misery of searching.

This is not the one who stole my reason and awareness And surrendered the reins of my heart to unconsciousness.

This is not the one who revealed my secret to me And brought me back from senselessness to consciousness.

Alas, my feeble fortune has brought hardship; The rising of my star has brought misfortune.

I planted a date palm, but it bore thorns; I sowed the seed of love, but it yielded torment.

For the sake of treasure, I endured abundant toil, But in the end I found myself confronting a dragon.

I entered the garden hoping to gather roses, But the spearpoint of a thorn caught my skirt in its claw.

I am that thirsty wanderer in the desert sands, Rushing in every direction in search of water,

My tongue fallen upon my lips from thirst, My fever-blistered lips opening in waves of blood.

Suddenly water appears to me in the distance; Stumbling and rising, I hasten toward it.

Instead of water, I find within a hollow Salt-encrusted earth gleaming beneath the blazing sun.

I am that traveler who has lost her mount in the mountains, Crushed beneath a mountain of sorrow for want of provisions.

My feet are split into branches by wounds from the stones; I have neither the strength to continue nor the will to remain.

Suddenly my blood-drenched eye Sees an image resembling what I have lost.

Boldly I stride toward it, But through my fortune it proves to be a savage lion.

I am that sea traveler whose ship has shattered, Sitting naked upon a plank.

At every moment a wave snatches me from my place, Carrying me now to the depths and now to the crest.

Suddenly a little boat appears; I rejoice, thinking it will make my plight easy.

But when it draws near without delay, It proves to be a whale come to destroy me.

In all the world there is no one as bereft of heart as I; Among the heart-bereft, none is so fruitless.

Now neither my heart is in my hands nor my beloved; Therefore I press a stone to my heart and my hands to my head.

For God's sake, O heavens, have mercy upon me; Open before my face a door of kindness.

If you do not place the beloved's hem within my grasp, Do not make me the captive of anyone else.

Do not tear my garment through disgrace; Do not let anyone's hand defile my skirt.

I have bound myself by a covenant with my heart's desire: With a hundred exertions I shall guard my treasure.

Do not consume helpless me with grief; Do not give the dragon access to my treasure.

Thus she lamented for a long while, Shedding blood from the tip of every eyelash.

She wailed with soul and heart torn apart, And in pain rubbed her face upon the earth.

Then the bird of mercy took flight, And a heavenly messenger suddenly called to her:

O helpless one, raise your face from the dust, For your difficulty will be made easy.

The Aziz of Egypt is not your heart's desire, Yet without him your desire cannot be attained.

Through him you shall behold the beauty of the Friend, And through him you shall reach your goal.

Have no fear at all of his companionship, For through him the lock upon your silver shall remain secure.

The teeth of his key are made of wax; What a waxen key can accomplish is well known.

What need is there to guard your jewel? Soft iron can do nothing to a diamond.

When they have made his needle from a moist thorn, How could it stitch through hard stone?

When the sleeve is empty of a hand, No dagger can devise an assault from within it.

When Zulaykha heard these glad tidings from the unseen, In gratitude she placed her head upon the ground.

She restrained her tongue from lamentation and her lips from crying; Like a bud, she bound herself to swallowing blood.

She did not pass a breath without consuming her heart's blood; She burned with grief, yet uttered no breath.

She remained upon the road with expectant eyes, Wondering when this knot in her affairs would be untied.

The ancient, juggling sphere is a trickster, A contriver of schemes for tormenting humankind.

It binds a heart-bereft one to some hope, Then ultimately joins that hope to despair.

It displays the fruit of fulfillment from afar, Then torments the heart through disappointment.

When the Aziz of Egypt cast his shadow there, Zulaykha and her nurse were inside the tent.

The longing for a glimpse wrested the reins from her hand; She said to the nurse: O longtime companion in sorrow,

Devise some remedy so that I may see him once, For henceforth I find patience difficult.

The heart's longing can never be greater Than when a faithful beloved becomes one's neighbor.

When water reaches the lips of a thirsty soul, It burns him if it does not moisten his mouth.

When the nurse saw Zulaykha so agitated, She circled the tent, devising a stratagem for her.

With a hundred spells and deceptions she made a narrow opening In that tent, like the tight eye of a tentmaker's needle.

Updated 2026-07-18

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related