1Cademy - بخش ۲۸ - عمر گذرانیدن زلیخا در مفارقت یوسف علیه السلام و تلهف و تأسف وی بر آن مدی اللیالی و الایام / Section 28 - Zulaykha Spending Her Life in Separation from Joseph, Peace Be Upon Him, and Her Grief and Regret over It throughout the Nights and Days

Learn Before

Haft Awrang

Poem

بخش ۲۸ - عمر گذرانیدن زلیخا در مفارقت یوسف علیه السلام و تلهف و تأسف وی بر آن مدی اللیالی و الایام / Section 28 - Zulaykha Spending Her Life in Separation from Joseph, Peace Be Upon Him, and Her Grief and Regret over It throughout the Nights and Days

Original content

چو دل با دلبری آرام گیرد
ز وصل دیگر کی کام گیرد

کجا پروانه پرد سوی خورشید
چو باشد سوی شمعش روی امید

نهی صد دسته ریحان پیش بلبل
نخواهد خاطرش جز نکهت گل

ز مهر آتش چو در نیلوفر افتد
تماشای مهش کی در خور افتد

چو خواهد تشنه جانی شربت آب
نیفتد سودمندش شکر ناب

زلیخا را در آن فرخنده منزل
همه اسباب حشمت بود حاصل

غلامی بود پیش رو عزیزش
نبود از مال و زر کم هیچ چیزش

پرستاران گلبوی گل اندام
پرستاریش را بی صبر و آرام

کنیزان دل آشوب دلارای
پی خدمتگری ننشسته از پای

غلامان قصب پوش کمربند
ز سر تا پای شیرین چون نی قند

سیه فامانی از عنبر سرشته
ز شهوت پاکدامن چون فرشته

مقیمان حریم پاکبازی
امینان حرم در کارسازی

ز خاتونان مصری همنشینان
به رعنایی و خوبی نازنینان

همه همقامت و همزاد با او
ز ذوق همنشینی شاد با او

زلیخا با همه در صفه بار
که یکسان باشد آنجا یار و اغیار

بساط خرمی افکنده بودی
درون پر خون و لب پر خنده بودی

به ظاهر با همه گفت و شنو داشت
ولی دل جای دیگر در گرو داشت

لبش با خلق در گفتار می بود
ولی جان و دلش با یار می بود

ازان یاریگران در شادی و غم
نبودش با کسی پیوند محکم

به صورت بود با مردم نشسته
به معنی از همه خاطر گسسته

ز وقت صبح تا شب کارش این بود
میان دوستان کردارش این بود

چو شب بر چهره مشکین پرده بستی
چو مه در پرده اش تنها نشستی

خیال دوست را در خلوت راز
نشاندی تا سحر بر مسند ناز

به زانوی ادب بنشستیش پیش
به عرض او رسانیدی غم خویش

ز ناله چنگ محنت ساز کردی
سرود بیخودی آغاز کردی

بدو گفتی که ای مقصود جانم
به مصراز خویشتن دادی نشانم

عزیز مصر گفتی خویش را نام
عزیزی روزیت بادا سرانجام

به فرقم تاج عزت از عزیزیت
به روی آثار دولت از کنیزیت

به مصر امروز مهجور و غریبم
ز اقبال وصالت بی نصیبم

ندانم تا به کی سوزم بدین داغ
چراغ محنت افروزم بدین داغ

بیا و رونق باغ دلم باش
به وصلت مرهم داغ دلم باش

به نومیدی کشید از عشق کارم
سروش غیب کرد امیدوارم

بدان امیدم اکنون زنده مانده
ز دامن گرد نومیدی فشانده

به نوری کز جمالت بر دلم تافت
یقین دانم که آخر خواهمت یافت

ز شوقت گرچه خونبار است چشمم
به سوی شش جهت چار است چشمم

خوشا وقتی که از راهی برآیی
به برج دیده چون ماهی درآیی

چو دیدار تو بینم نیست گردم
بساط هستی خود درنوردم

کنم سر رشته پندار خود گم
شوم از بیخودی در کار خود گم

مرادیگر به جای من نبینی
چو جان آیی به جان من نشینی

نهم یکسو خیال ما و من را
تو را یابم چو جویم خویشتن را

تویی از هر دو عالم آرزویم
تو را چون یافتم از خود چه گویم

سحر کردی بدین گفتار شب را
نبستی زین سخن تا روز لب را

چو باد صبح جستن کردی آغاز
بر آیین دگر دادی سخن ساز

چه گفتی گفتی ای باد سحر خیز
شمیم مشک در جیب سمن بیز

تماشاگاه سرو و سوسن آرای
ز سنبل جعدتر بر روی گل سای

به شاخ از برگ جنبانی جلاجل
شود رقصان درخت پای در گل

به معشوقان بری پیغام عاشق
بدین جنبش دهی آرام عاشق

ز دلداران نوازش نامه آری
کنی غمدیدگان را غمگساری

کس از من در جهان غمدیده تر نیست
ز داغ هجر ماتمدیده تر نیست

دلم بیمار شد دلداریی کن
غمم بسیار شد غمخواریی کن

به عالم هیچ منزلگه نباشد
کت آنجا گاه و بیگه ره نباشد

ز در ور خود بود زآهن درآیی
چو در بندند از روزن درآیی

ببخشا بر چو من بی راه و رویی
بکن از جانب من جست و جویی

درآ در دار ملک شهریاران
برآ بر تختگاه تاجداران

به هر شهری خبر پرس از مه من
به هر تختی نشان جو از شه من

گذار افکن به هر باغ و بهاری
قدم نه بر لب هر جویباری

بود بر طرف جویی زین تک و پوی
به چشم آید تو را آن سرو دلجوی

به صحرای ختن نه از کرم گام
به صورتخانه چین گیر آرام

تماشا کن ز روی او مثالی
به دام آور به بوی او غزالی

چو گیرد رای رفتن زین دیارت
به هر کوه و دری کافتد گذارت

اگر پیش آیدت کبک خرامان
به یاد او بزن دستش به دامان

وگر بینی به راهی کاروانی
در او سالار گشته دلستانی

به چشم من ببین آن دلستان را
بدین کشور رسان آن کاروان را

بود کان دلستان را چون ببینم
گلی از گلبن امید چینم

ز وقت صبح تا خورشید تابان
به جولانگاه روز آمد شتابان

دلی پر درد و چشم خونفشان داشت
به باد صبحدم این داستان داشت

چو شد خورشید شمع مجلس روز
زلیخا همچو خور شد مجلس افروز

پرستاران به پیشش صف کشیدند
رفیقان با جمالش آرمیدند

به آن صافی دلان پاک سینه
بجای آورد رسم و راه دینه

به هر روز و شبی این بود حالش
بدین آیین گذشتی ماه و سالش

چو در خانه دل او تنگ گشتی
به عزم گشت تیزآهنگ گشتی

گهی با داغ سینه ز آه و ناله
به دشت افراختی خیمه چو لاله

ازان گلرخ به لاله راز گفتی
ز داغ دل سخن ها باز گفتی

گهی چون سیل هر وادی به تعجیل
شدی با دیده گریان سوی نیل

نهادی در میان با او غم خویش
زدی بر نیل دلق ماتم خویش

به سر می برد ازینسان روزگاری
به ره می داشت چشم انتظاری

که یارش از کدامین ره برآید
چو خور طالع شود چون مه برآید

بیا جامی که همت برگماریم
ز کنعان ماه کنعان را بیاریم

زلیخا با دلی امیدوار است
نظر بر شاهراه انتظار است

ز حد بگذشت درد انتظارش
دوا بخشی کنیم از وصل یارش

English translation

When the heart finds rest with one beloved, How can it desire union with another? How could the moth fly toward the sun While its hope remains turned toward its candle? Place a hundred bouquets of basil before the nightingale; Its heart will desire nothing but the fragrance of the rose. When the fire of love falls upon the water lily, How could gazing at the moon befit it? When a thirsty soul desires a draught of water, Pure sugar will bring it no benefit.

In that auspicious dwelling, Zulaykha Possessed every instrument of splendor. Her dear one was a foremost servant, And she lacked nothing in wealth or gold. Rose-scented, rose-bodied attendants, Restless and impatient to serve her; Heart-stealing, heart-adorning maidservants, Never sitting down in their service; Belted servants clothed in fine linen, Sweet from head to foot like sugarcane; Dark-skinned ones, fashioned as though from amber, Chaste from lust like angels; Residents of the sanctuary of pure devotion, Trusted guardians of the harem, skilled in every task; And ladies of Egypt as her companions, Charming in elegance and beauty. All were of her stature and her age, Delighted by the pleasure of her company.

Zulaykha sat with everyone in the reception hall, Where friend and stranger appeared alike. She spread out the carpet of merriment, Her heart filled with blood, her lips filled with laughter. Outwardly she conversed with everyone, But her heart was pledged elsewhere. Her lips spoke with the people, But her soul and heart remained with the beloved. Among those companions in joy and sorrow, She formed no firm bond with anyone. In form she sat among the people; In meaning, her mind was severed from them all. From morning until night this was her occupation, And such was her conduct among her friends.

When night drew its musky veil across its face, She sat alone behind the curtain like the moon. In the privacy of mystery, she seated the beloved's image Upon the throne of grace until dawn. She sat before him upon the knees of reverence And presented her sorrow to him. With lamentation she tuned the harp of affliction And began the song of self-forgetfulness.

She said to him: O purpose of my soul, You revealed a sign of yourself to me in Egypt. You called yourself the Aziz of Egypt; May dearness be your destiny in the end. Through your dearness, the crown of honor rests upon my head; Through serving you, signs of fortune shine upon my face. Today in Egypt I am forsaken and a stranger, Deprived of the good fortune of union with you. I do not know how long I must burn with this wound, How long I must kindle the lamp of sorrow with this wound. Come and be the splendor of my heart's garden; Through union with you, be the balm for my heart's wound. Love had driven my affairs toward despair, But a voice from the unseen gave me hope. Through that hope I have remained alive until now And shaken the dust of despair from my hem. By the light that shone from your beauty upon my heart, I know with certainty that at last I shall find you. Although my eyes shed blood from longing for you, They watch toward all six directions with fourfold vigilance. Blessed the moment when you emerge from some road And enter the tower of my sight like the moon. When I behold your face, I shall become nothing; I shall roll up the carpet of my own existence. I shall lose the thread of my delusion And, through selflessness, lose myself in my own affair. You will see no other self remaining in my place; You will come like the soul and dwell within my soul. I shall cast aside the fancy of us and me; When I seek myself, I shall find you. You are my desire from both worlds; Once I have found you, what can I say of myself?

With such speech she turned night into dawn, And did not close her lips from these words until day. When the morning breeze began its quest, She fashioned her speech in another manner. She would say: O dawn-rising breeze, You who scatter the scent of musk into jasmine's breast, Who adorn the promenades of cypress and lily, And brush hyacinth curls across the face of the rose; You stir bell-like leaves upon the branches, And the tree, its feet fixed in clay, begins to dance. You carry the lover's message to beloveds And through this movement bring the lover repose. You bring letters of tenderness from sweethearts And comfort those afflicted by sorrow. No one in the world suffers more grief than I; No one mourns more deeply from the wound of separation. My heart is ill; show me tenderness. My sorrow has grown great; share my grief. There is no dwelling place in the world To which you do not find a path, early and late. Even if its door were made of iron, you would enter through it; When they close the door, you enter through the window. Have mercy upon one as helpless and directionless as I; Undertake a search on my behalf. Enter the royal abodes of sovereigns; Ascend the throne rooms of the crowned. In every city ask for news of my moon; At every throne seek a sign of my king. Pass through every garden and springtime meadow; Set foot beside every stream. Perhaps, beside some stream in all this striving, That heart-enticing cypress will appear before your eyes. Out of kindness, step into the plain of Khutan; Rest in the picture galleries of China. Look there for an image resembling his face; By his scent, catch a gazelle in your snare. When you resolve to depart from that land, Wherever your passage leads through mountain or valley, If a gracefully strutting partridge comes before you, In memory of him, reach out and seize its hem. And if you see a caravan upon the road Led by a heart-stealing commander, Look upon that heart-stealer with my eyes And bring that caravan into this country. Perhaps, when I behold that heart-stealer, I shall pluck a flower from the rosebush of hope.

From morning until the radiant sun Sped into the arena of day, She kept a heart full of pain and blood-shedding eyes And told this tale to the dawn breeze. When the sun became the candle of day's assembly, Zulaykha, like the sun, illuminated the gathering. The attendants formed ranks before her, And her companions found repose in her beauty. Toward those pure-hearted, clear-breasted companions, She observed the customary rites and ways of yesterday. This was her condition every day and night; In this fashion her months and years passed.

Whenever the house of her heart grew confined, She swiftly resolved to wander abroad. At times, bearing the wound in her breast with sighs and laments, She pitched a tent like a tulip in the plain. To the tulip she spoke secrets of that rose-faced one And recounted tales of her heart's wound. At times, rushing like a flood through every valley, She went toward the Nile with weeping eyes. She confided her sorrow to it And cast her mourning cloak upon the Nile.

Thus she passed a span of her life, Keeping her eyes expectantly upon the road, Wondering from which path her beloved would emerge, Rising like the radiant sun and appearing like the moon. Come, Jami, let us bend our resolve And bring the moon of Canaan here from Canaan. Zulaykha waits with a hopeful heart, Her gaze fixed upon the highway of expectation. The pain of her waiting has exceeded all bounds; Let us grant the cure of union with her beloved.

Updated 2026-07-18

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related