1Cademy - حکایت محمود و ایاز / The Tale of Mahmud and Ayaz

Learn Before

منطق‌الطیر / The Conference of the Birds

Poem

حکایت محمود و ایاز / The Tale of Mahmud and Ayaz

Original content

چون ایاز از چشم بد رنجور شد
عافیت از چشم سلطان دور شد

ناتوان بر بستر زاری فتاد
در بلا و رنج و بیماری فتاد

چون خبر آمد به محمود از ایاس
خادمی را خواند شاه حق شناس

گفت: می رو تا به نزدیک ایاز
پس بدو گوی: ای ز شه افتاده باز

دور از روی تو، زآن دورم ز تو
کز غم رنج تو رنجورم ز تو

تا که رنجوری تو، فکرت می کنم
تا تو رنجوری، ندانم یا منم

گر تنم دور اوفتاد از هم نفس
جان مشتاقم بدو نزدیک و بس

مانده ام مشتاق جانی از تو من
نیستم غایب زمانی از تو من

چشم بد بدکاری بسیار کرد
نازنینی را چو تو بیمار کرد

این بگفت و گفت؛ در ره زود رو
همچو آتش آی و همچون دود رو

پس مکن در ره توقف زینهار
همچو آب از برق می رو برق وار

گر کنی در راه یک ساعت درنگ
ما دو عالم بر تو گردانیم تنگ

خادم سرگشته در راه ایستاد
تا به نزدیک ایاز آمد چو باد

دید سلطان را نشسته پیش او
مضطرب شد عقل دوراندیش او

لرزه بر اندام خادم اوفتاد
گوییا در رنج دائم اوفتاد

گفت، با شه چون توان آویختن؟
این زمان خونم بخواهد ریختن

خورد سوگندان که در ره هیچ جای
نه باستادم، نه بنشستم ز پای

من ندانم ذره ای تا پادشاه
پیش از من چون رسید این جایگاه

شه اگر دارد اگر نه باورم
گر درین تقصیر کردم، کافرم

شاه گفتش: نیستی محرم درین
کی بری تو راه ای خادم درین؟

من رهی دزدیده دارم سوی او
زآنک نشکیبم دمی بی روی او

هر زمان زآن ره بدو آیم نهان
تا خبر نبود کسی را در جهان

راه دزدیده میان ما بسی ست
رازها در ضمن جان ما بسی ست

از برون گر چه خبر خواهم ازو
در درون پرده آگاهم ازو

راز اگر می پوشم از بیرونیان
در درون با اوست جانم در میان

چون همه مرغان شنودند این سخن
نیک پی بردند اسرار کهن

جمله با سیمرغ نسبت یافتند
لاجرم در سیر رغبت یافتند

زین سخن یک سر به ره باز آمدند
جمله هم درد و هم آواز آمدند

زو بپرسیدند: کای استاد کار
چون دهیم آخر درین ره داد کار؟

زآنک نبود در چنین عالی مقام
از ضعیفان این روش هرگز تمام

English translation

When Ayaz became ill from the evil eye, Well-being departed from the Sultan's eye. Weak and weeping, he fell upon his bed, He fell into affliction, pain, and illness. When news of Ayaz reached Mahmud, The truth-recognizing king summoned a servant. He said: 'Go to Ayaz, Then tell him: 'O you who are separated from the king, Far from your face, I am distant from you because I am sickened by the sorrow of your pain. As long as you are ill, I think of you; While you are ill, I do not know if it is you or me. Even if my body has fallen far from my soulmate, My yearning soul is close to him and that is all. I have remained a soul yearning for you; I am not absent from you for a moment. The evil eye has done much wickedness, Making a delicate one like you ill.' He said this and said: 'Go quickly on the way, Come like fire and go like smoke. Beware, do not stop on the way, Go like lightning, like water from lightning. If you delay on the way for a single hour, We shall make the two worlds narrow for you.' The bewildered servant set out on the way, Until he came to Ayaz like the wind. He saw the Sultan sitting before him, His far-seeing mind became agitated. Trembling fell upon the servant's limbs, As if he fell into eternal suffering. He said, 'How can one contend with the king? At this moment, he will shed my blood.' He swore oaths: 'Nowhere on the way Did I stand, nor did I sit down to rest. I do not know an atom's worth how the king Reached this place before me. Whether the king believes me or not, If I was negligent in this, I am an infidel.' The king said to him: 'You are not a confidant in this; How could you find the way in this, O servant? I have a hidden path to him, Because I cannot bear a moment without his face. Every moment I come to him secretly by that path, So that no one in the world may know. There are many hidden paths between us, There are many secrets within our souls. Although outwardly I seek news of him, Within the veil, I am aware of him. If I conceal the secret from outsiders, Inside, my soul is engaged with him.' When all the birds heard this speech, They well understood the ancient secrets. They all found a connection with the Simorgh, Inevitably they found desire for the journey. From these words, they all returned to the path at once, They all became united in pain and voice. They asked him: 'O master of the work, How can we ultimately do justice to the work on this path? Because in such an exalted station, This method is never complete from the weak.'

Updated 2026-07-02

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related