logo
How it worksCoursesResearch CommunitiesBenefitsAbout Us
Schedule Demo
Learn Before
Poem

دفتر ششم - بخش ۱۶ - حواله کردن مرغ گرفتاری خود را در دام به فعل و مکر و زرق زاهد و جواب زاهد مرغ را / Book Six - Section 16 - The Bird Attributing Its Captivity in the Trap to the Action, Deceit, and Hypocrisy of the Ascetic, and the Ascetic's Answer to the Bird

Original content

گفت آن مرغ این سزای او بود
که فسون زاهدان را بشنود

گفت زاهد نه سزای آن نشاف
کو خورد مال یتیمان از گزاف

بعد از آن نوحه گری آغاز کرد
که فخ و صیاد لرزان شد ز درد

کز تناقضهای دل پشتم شکست
بر سرم جانا بیا می مال دست

زیر دست تو سرم را راحتیست
دست تو در شکربخشی آیتیست

سایهٔ خود از سر من برمدار
بی قرارم بی قرارم بی قرار

خوابها بیزار شد از چشم من
در غمت ای رشک سرو و یاسمن

گر نیم لایق چه باشد گر دمی
ناسزایی را بپرسی در غمی

مر عدم را خود چه استحقاق بود
که برو لطفت چنین درها گشود

خاک گرگین را کرم آسیب کرد
ده گهر از نور حس در جیب کرد

پنج حس ظاهر و پنج نهان
که بشر شد نطفهٔ مرده از آن

توبه بی توفیقت ای نور بلند
چیست جز بر ریش توبه ریش خند

سبلتان توبه یک یک بر کنی
توبه سایه ست و تو ماه روشنی

ای ز تو ویران دکان و منزلم
چون ننالم چون بیفشاری دلم

چون گریزم زانک بی تو زنده نیست
بی خداوندیت بود بنده نیست

جان من بستان تو ای جان را اصول
زانک بی تو گشته ام از جان ملول

عاشقم من بر فن دیوانگی
سیرم از فرهنگی و فرزانگی

چون بدرد شرم گویم راز فاش
چند ازین صبر و زحیر و ارتعاش

در حیا پنهان شدم هم چون سجاف
ناگهان بجهم ازین زیر لحاف

ای رفیقان راهها را بست یار
آهوی لنگیم و او شیر شکار

جز که تسلیم و رضا کو چاره ای
در کف شیر نری خون خواره ای

او ندارد خواب و خور چون آفتاب
روحها را می کند بی خورد و خواب

که بیا من باش یا هم خوی من
تا ببینی در تجلی روی من

ور ندیدی چون چنین شیدا شدی
خاک بودی طالب احیا شدی

گر ز بی سویت ندادست او علف
چشم جانت چون بماندست آن طرف

گربه بر سوراخ زان شد معتکف
که از آن سوراخ او شد معتلف

گربهٔ دیگر همی گردد به بام
کز شکار مرغ یابید او طعام

آن یکی را قبله شد جولاهگی
وآن یکی حارس برای جامگی

وان یکی بی کار و رو در لامکان
که از آن سو دادیش تو قوت جان

کار او دارد که حق را شد مرید
بهر کار او ز هر کاری برید

دیگران چون کودکان این روز چند
تا شب ترحال بازی می کنند

خوابناکی کو ز یقظت می جهد
دایهٔ وسواس عشوه ش می دهد

رو بخسپ ای جان که نگذاریم ما
که کسی از خواب بجهاند ترا

هم تو خود را بر کنی از بیخ خواب
هم چو تشنه که شنود او بانگ آب

بانگ آبم من به گوش تشنگان
هم چو باران می رسم از آسمان

بر جه ای عاشق برآور اضطراب
بانگ آب و تشنه و آنگاه خواب

English translation

That bird said, "This is the punishment for him who listens to the charms of ascetics." The ascetic said, "No, the punishment for that foolishness is for one who consumes the wealth of orphans recklessly." After that, he began to lament, so that the trap and the hunter trembled from pain, "From the contradictions of the heart, my back is broken; come, my soul, rub your hand on my head. Under your hand, there is comfort for my head; your hand is a sign in granting sugar. Do not remove your shadow from my head; I am restless, I am restless, I am restless. Sleep has become disgusted with my eyes, in grief for you, O envy of the cypress and jasmine. If I am not worthy, what would it be if for a moment, you ask about an unworthy one in sorrow? What entitlement did non-existence itself have, that your grace opened such doors to it? Grace touched the mangy dust, and put ten pearls from the light of sense in its pocket. Five outward senses and five hidden, from which the dead drop of sperm became human. Repentance without your grace, O high light, what is it but a mockery of the beard of repentance? You pluck out the mustaches of repentance one by one; repentance is a shadow, and you are the bright moon. O you, by whom my shop and dwelling are ruined, how can I not lament when you squeeze my heart? How can I flee, because without you there is no living; without your lordship, there is no being a servant. Take my soul, you, O principle of the soul, because without you, I have become weary of the soul. I am in love with the art of madness; I am satiated with culture and wisdom. When shame tears, I will speak the secret openly; how long this patience, bewilderment, and trembling? I hid in modesty like a fringe; suddenly I leap from under this quilt. O friends, the friend blocked the paths; we are the lame deer and he is the hunting lion. What remedy is there but submission and contentment, in the paws of a bloodthirsty male lion? He has no sleep and food like the sun; he makes souls without food and sleep. Saying, come be me, or have my nature, so that you may see my face in manifestation. And if you did not see, how did you become so mad? You were dust, you became a seeker of life. If from His directionless direction He did not give you fodder, how did the eye of your soul remain on that side? The cat became secluded at the mouse hole, because from that hole it found food. Another cat wanders on the roof, so that from hunting the bird it finds food. For one, the Qibla became weaving; and for another, being a guard for the sake of clothing. And for one, unemployed and facing placelessness, because from that side You gave him the sustenance of the soul. He has His work who became the disciple of the Truth; for the sake of His work, he cut himself off from every work. Others, like children, for these few days, until the night of departure, are playing. Where is the sleepy one who leaps from wakefulness? The nurse of obsession gives him false promises. Go sleep, O soul, for we will not allow anyone to wake you from sleep. You yourself pluck yourself from the root of sleep, like a thirsty one who hears the sound of water. I am the sound of water in the ears of the thirsty; like rain, I arrive from the sky. Leap up, O lover, show agitation; the sound of water and the thirsty one, and then sleep?"

0

1

Updated 2026-06-21

Contributors are:

G
Gemini AI
🏆 2

Who are from:

G
Google
🏆 2

References

Tags

Humanities

Literature

Islam

Religion

Science

Philosophy

Social Science

Persian Literature Prerequisite Course

Related