1Cademy - دفتر ششم - بخش ۲۷ - قصهٔ احد احد گفتن بلال در حر حجاز از محبت مصطفی علیه‌السلام در آن چاشتگاهها کی خواجه‌اش از تعصب جهودی به شاخ خارش می‌زد پیش آفتاب حجاز و از زخم خون از تن بلال برمی‌جوشید ازو احد احد می‌جست بی‌قصد او چنانک از دردمندان دیگر ناله جهد بی‌قصد زیرا از درد عشق ممتلی بود اهتمام دفع درد خار را مدخل نبود هم‌چون سحرهٔ فرعون و جرجیس و غیر هم لایعد و لا یحصی / Book Six - Section 27 - The Tale of Bilal Saying Ahad, Ahad in the Heat of Hejaz out of Love for Mustafa (Peace Be Upon Him), Du

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر ششم / Masnavi: Book Six

Poem

دفتر ششم - بخش ۲۷ - قصهٔ احد احد گفتن بلال در حر حجاز از محبت مصطفی علیه‌السلام در آن چاشتگاهها کی خواجه‌اش از تعصب جهودی به شاخ خارش می‌زد پیش آفتاب حجاز و از زخم خون از تن بلال برمی‌جوشید ازو احد احد می‌جست بی‌قصد او چنانک از دردمندان دیگر ناله جهد بی‌قصد زیرا از درد عشق ممتلی بود اهتمام دفع درد خار را مدخل نبود هم‌چون سحرهٔ فرعون و جرجیس و غیر هم لایعد و لا یحصی / Book Six - Section 27 - The Tale of Bilal Saying 'Ahad, Ahad' in the Heat of Hejaz out of Love for Mustafa (Peace Be Upon Him), Du

Original content

تن فدای خار می کرد آن بلال
خواجه اش می زد برای گوشمال

که چرا تو یاد احمد می کنی
بندهٔ بد منکر دین منی

می زد اندر آفتابش او به خار
او احد می گفت بهر افتخار

تا که صدیق آن طرف بر می گذشت
آن احد گفتن به گوش او برفت

چشم او پر آب شد دل پر عنا
زان احد می یافت بوی آشنا

بعد از آن خلوت بدیدش پند داد
کز جهودان خفیه می دار اعتقاد

عالم السرست پنهان دار کام
گفت کردم توبه پیشت ای همام

روز دیگر از پگه صدیق تفت
آن طرف از بهر کاری می برفت

باز احد بشنید و ضرب زخم خار
برفروزید از دلش سوز و شرار

باز پندش داد باز او توبه کرد
عشق آمد توبهٔ او را بخورد

توبه کردن زین نمط بسیار شد
عاقبت از توبه او بیزار شد

فاش کرد اسپرد تن را در بلا
کای محمد ای عدو توبه ها

ای تن من وی رگ من پر ز تو
توبه را گنجا کجا باشد درو

توبه را زین پس ز دل بیرون کنم
از حیات خلد توبه چون کنم

عشق قهارست و من مقهور عشق
چون شکر شیرین شدم از شور عشق

برگ کاهم پیش تو ای تند باد
من چه دانم که کجا خواهم فتاد

گر هلالم گر بلالم می دوم
مقتدی آفتابت می شوم

ماه را با زفتی و زاری چه کار
در پی خورشید پوید سایه وار

با قضا هر کو قراری می دهد
ریش خند سبلت خود می کند

کاه برگی پیش باد آنگه قرار
رستخیزی وانگهانی عزم کار

گربه در انبانم اندر دست عشق
یک دمی بالا و یک دم پست عشق

او همی گرداندم بر گرد سر
نه به زیر آرام دارم نه زبر

عاشقان در سیل تند افتاده اند
بر قضای عشق دل بنهاده اند

هم چو سنگ آسیا اندر مدار
روز و شب گردان و نالان بی قرار

گردشش بر جوی جویان شاهدست
تا نگوید کس که آن جو راکدست

گر نمی بینی تو جو را در کمین
گردش دولاب گردونی ببین

چون قراری نیست گردون را ازو
ای دل اختروار آرامی مجو

گر زنی در شاخ دستی کی هلد
هر کجا پیوند سازی بسکلد

گر نمی بینی تو تدویر قدر
در عناصر جوشش و گردش نگر

زانک گردشهای آن خاشاک و کف
باشد از غلیان بحر با شرف

باد سرگردان ببین اندر خروش
پیش امرش موج دریا بین بجوش

آفتاب و ماه دو گاو خراس
گرد می گردند و می دارند پاس

اختران هم خانه خانه می دوند
مرکب هر سعد و نحسی می شوند

اختران چرخ گر دورند هی
وین حواست کاهل اند و سست پی

اختران چشم و گوش و هوش ما
شب کجااند و به بیداری کجا

گاه در سعد و وصال و دلخوشی
گاه در نحس فراق و بیهشی

ماه گردون چون درین گردیدنست
گاه تاریک و زمانی روشنست

گه بهار و صیف هم چون شهد و شیر
گه سیاستگاه برف و زمهریر

چونک کلیات پیش او چو گوست
سخره و سجده کن چوگان اوست

تو که یک جزوی دلا زین صدهزار
چون نباشی پیش حکمش بی قرار

چون ستوری باش در حکم امیر
گه در آخر حبس گاهی در مسیر

چونک بر میخت ببندد بسته باش
چونک بگشاید برو بر جسته باش

آفتاب اندر فلک کژ می جهد
در سیه رویی خسوفش می دهد

کز ذنب پرهیز کن هین هوش دار
تا نگردی تو سیه رو دیگ وار

ابر را هم تازیانهٔ آتشین
می زنندش کانچنان رو نه چنین

بر فلان وادی ببار این سو مبار
گوشمالش می دهد که گوش دار

عقل تو از آفتابی بیش نیست
اندر آن فکری که نهی آمد مایست

کژ منه ای عقل تو هم گام خویش
تا نیاید آن خسوف رو به پیش

چون گنه کمتر بود نیم آفتاب
منکسف بینی و نیمی نورتاب

که به قدر جرم می گیرم ترا
این بود تقریر در داد و جزا

خواه نیک و خواه بد فاش و ستیر
بر همه اشیا سمیعیم و بصیر

زین گذر کن ای پدر نوروز شد
خلق از خلاق خوش پدفوز شد

باز آمد آب جان در جوی ما
باز آمد شاه ما در کوی ما

می خرامد بخت و دامن می کشد
نوبت توبه شکستن می زند

توبه را بار دگر سیلاب برد
فرصت آمد پاسبان را خواب برد

هر خماری مست گشت و باده خورد
رخت را امشب گرو خواهیم کرد

زان شراب لعل جان جان فزا
لعل اندر لعل اندر لعل ما

باز خرم گشت مجلس دلفروز
خیز دفع چشم بد اسپند سوز

نعرهٔ مستان خوش می آیدم
تا ابد جانا چنین می بایدم

نک هلالی با بلالی یار شد
زخم خار او را گل و گلزار شد

گر ز زخم خار تن غربال شد
جان و جسمم گلشن اقبال شد

تن به پیش زخم خار آن جهود
جان من مست و خراب آن ودود

بوی جانی سوی جانم می رسد
بوی یار مهربانم می رسد

از سوی معراج آمد مصطفی
بر بلالش حبذا لی حبذا

چونک صدیق از بلال دم درست
این شنید از توبهٔ او دست شست

English translation

That Bilal sacrificed his body to the thorns; His master beat him to chastise him, Saying, "Why do you remember Ahmad? You wicked slave, denier of my religion!" He beat him in the sun with thorns, While he said "Ahad" (One) with pride. Until Siddiq (Abu Bakr) passed by that way, And that saying of "Ahad" reached his ears. His eyes filled with water, his heart with distress; From that "Ahad" he found the scent of a friend. Afterwards, he saw him in private and gave him advice: "Keep your belief hidden from the Jews. He is the Knower of Secrets; keep your desire concealed." He replied, "I have repented before you, O noble one." The next day, from early morning, Siddiq hurried, And went that way for some business. Again he heard "Ahad" and the blow of the thorn's wound; The burning and sparks flared up from his heart. Again he advised him, again he repented; (But) Love came and devoured his repentance. Repenting in this manner became frequent; Finally, he became weary of his repentance. He revealed it and surrendered his body to tribulation, Crying, "O Muhammad! O enemy of repentances! O my body, and O my veins, full of you! Where is there room for repentance in them? From now on, I will cast repentance out of my heart; How can I repent of eternal life? Love is conquering, and I am conquered by Love; I have become sweet as sugar from the passion of Love. I am a leaf of straw before you, O fierce wind; What do I know of where I shall fall? Whether I am a crescent moon (Hilal) or Bilal, I run; I become a follower of your Sun. What does the moon have to do with stoutness and misery? It runs after the sun like a shadow. Whoever establishes a resolve against Destiny, Is mocking his own mustache. A leaf of straw before the wind, and then stability? A resurrection, and then a determination of action? I am a cat in a sack in the hands of Love; One breath hurled high, and one breath low by Love. It whirls me around its head; I have no rest below, nor above. Lovers have fallen into a fierce torrent; They have set their hearts upon the decree of Love. Like a millstone in its orbit, Turning day and night, moaning without rest. Its turning is a witness to the seeking stream, So that no one may say that the stream is stagnant. If you do not see the stream in ambush, Look at the rotation of the heavenly water-wheel. Since the heavens have no rest because of Him, O heart, do not seek rest, like a star! If you grasp a branch with your hand, how will He let it go? Wherever you make a connection, He breaks it. If you do not see the rotation of Destiny, Look at the boiling and circulation in the elements. For the turnings of that straw and foam, Are from the boiling of the noble ocean. See the wandering wind in a roar; See the ocean's waves boiling before His command. The sun and the moon are two oxen of the mill; They go around and keep watch. The stars, too, run from house to house; They become the mounts of every fortune and misfortune. The stars of the sky, though they are far—hey! And these senses are sluggish and weak of foot. The stars of our eyes, ears, and intelligence; Where are they at night, and where in wakefulness? Sometimes in the fortune of union and joy; Sometimes in the misfortune of separation and unconsciousness. As the moon of the heavens is in this turning, It is sometimes dark and sometimes luminous. Sometimes spring and summer, like honey and milk; Sometimes the place of punishment, snow, and severe cold. Since the universals are before Him like a ball, They are subjects and prostrators to His polo stick. You, O heart, who are but one part out of a hundred thousand, How can you not be restless before His command? Be like a beast of burden under the command of the amir; Sometimes tied in the stable, sometimes on the journey. When He ties you to the peg, be bound; When He unties you, go and be leaping. The sun in the sky leaps crookedly; He gives it the black face of an eclipse, Saying: 'Beware of the tail (of the dragon), be alert, So that you do not become black-faced like a pot.' The clouds too are beaten with a fiery whip, Saying, 'Go that way, not this way; Rain on that valley, do not rain on this side'; He gives it an ear-twisting, saying, 'Pay heed.' Your intellect is no more than a sun; Do not stand in that thought which has been forbidden. Do not set your step crookedly, O intellect, So that that eclipse may not come before your face. Since the sin is lesser, you see half the sun Eclipsed, and half radiating light. For 'I seize you according to the measure of the crime'; This is the establishment of justice and retribution. Whether good or bad, open or hidden, We are Hearing and Seeing over all things. Pass beyond this; O father, it became New Year's day; The creation became joyous from the sweet Creator. The water of life has returned to our stream; Our King has returned to our street. Fortune struts and trails its skirt; It beats the drum of breaking repentance. The flood carried away the repentance once more; The opportunity came, sleep carried away the watchman. Every hung-over one became drunk and drank wine; Tonight we will pledge our belongings. From that soul-increasing ruby wine, The ruby within ruby within ruby of ours. The heart-illuminating assembly became joyful again; Arise, burn wild rue to repel the evil eye. The shout of the drunkards comes sweetly to me; Until eternity, O Beloved, I need it so. Behold, Hilal (the crescent moon) has become a friend with Bilal; The wound of his thorn has become a rose and a rose-garden for him. If my body became a sieve from the wound of the thorn, My soul and body became the rose-garden of prosperity. My body before the wound of that Jew's thorn, My soul drunk and ruined by that Loving One. The scent of a soul reaches my soul; The scent of my kind Friend arrives. From the direction of the Ascension came Mustafa; Upon his Bilal, bravo, bravo! When Siddiq heard from Bilal the true breath, He washed his hands of his (Bilal's) repentance.

Updated 2026-06-21

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related