1Cademy - دفتر ششم - بخش ۱۸ - استدعاء امیر ترک مخمور مطرب را به وقت صبوح و تفسیر این حدیث کی ان لله تعالی شرابا اعده لاولیائه اذا شربوا سکروا و اذا سکروا طابوا الی آخر الحدیث. می در خم اسرار بدان می‌جوشد؛ تا هر که مجردست از آن می‌نوشد قال الله تعالی ان الابرار یشربون این می که تو می‌خوری حرامست ما می نخوریم جز حلالی «جهد کن تا ز نیست هست شوی وز شراب خدای مست شوی» / Book Six - Section 18 - The hungover Turkish emir summoning the minstrel at the time of the morning draught, and the commentary on this Hadith

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر ششم / Masnavi: Book Six

Poem

دفتر ششم - بخش ۱۸ - استدعاء امیر ترک مخمور مطرب را به وقت صبوح و تفسیر این حدیث کی ان لله تعالی شرابا اعده لاولیائه اذا شربوا سکروا و اذا سکروا طابوا الی آخر الحدیث. می در خم اسرار بدان می‌جوشد؛ تا هر که مجردست از آن می‌نوشد قال الله تعالی ان الابرار یشربون این می که تو می‌خوری حرامست ما می نخوریم جز حلالی «جهد کن تا ز نیست هست شوی وز شراب خدای مست شوی» / Book Six - Section 18 - The hungover Turkish emir summoning the minstrel at the time of the morning draught, and the commentary on this Hadith

Original content

اعجمی ترکی سحر آگاه شد
وز خمار خمر مطرب خواه شد

مطرب جان مونس مستان بود
نقل و قوت و قوت مست آن بود

مطرب ایشان را سوی مستی کشید
باز مستی از دم مطرب چشید

آن شراب حق بدان مطرب برد
وین شراب تن ازین مطرب چرد

هر دو گر یک نام دارد در سخن
لیک شتان این حسن تا آن حسن

اشتباهی هست لفظی در بیان
لیک خود کو آسمان تا ریسمان

اشتراک لفظ دایم ره زنست
اشتراک گبر و مؤمن در تنست

جسم ها چون کوزه های بسته سر
تا که در هر کوزه چه بود آن نگر

کوزهٔ آن تن پر از آب حیات
کوزهٔ این تن پر از زهر ممات

گر به مظروفش نظر داری شهی
ور به ظرفش بنگری تو گم رهی

لفظ را مانندهٔ این جسم دان
معنیش را در درون مانند جان

دیدهٔ تن دایما تن بین بود
دیدهٔ جان جان پر فن بین بود

پس ز نقش لفظ های مثنوی
صورتی ضال است و هادی معنوی

در نبی فرمود کاین قرآن ز دل
هادی بعضی و بعضی را مضل

الله الله چونک عارف گفت می
پیش عارف کی بود معدوم شی

فهم تو چون بادهٔ شیطان بود
کی ترا وهم می رحمان بود

این دو انبازند مطرب با شراب
این بدان و آن بدین آرد شتاب

پر خماران از دم مطرب چرند
مطربانشان سوی میخانه برند

آن سر میدان و این پایان اوست
دل شده چون گوی در چوگان اوست

در سر آنچه هست گوش آنجا رود
در سر ار صفراست آن سودا شود

بعد از آن این دو به بیهوشی روند
والد و مولود آن جا یک شوند

چونک کردند آشتی شادی و درد
مطربان را ترک ما بیدار کرد

مطرب آغازید بیتی خوابناک
که انلنی الکاس یا من لا اراک

انت وجهی لا عجب ان لا اراه
غایة القرب حجاب الاشتباه

انت عقلی لا عجب ان لم ارک
من وفور الالتباس المشتبک

جئت اقرب انت من حبل الورید
کم اقل یا یا نداء للبعید

بل اغالطهم انادی فی القفار
کی اکتم من معی ممن اغار

English translation

An illiterate Turk awoke at dawn, And from the hangover of wine, sought a minstrel. The minstrel of the soul is the companion of the intoxicated; It is the dessert, sustenance, and strength of the drunkard. The minstrel drew them toward intoxication, And again intoxication tasted the breath of the minstrel. That divine wine carries (one) to that minstrel, While this bodily wine grazes on this (earthly) minstrel. Even if both share one name in speech, Yet what a difference between this Hasan and that Hasan! There is a verbal ambiguity in expression, But really, where is the sky and where is the rope? Equivocation of words is constantly a highway robber; The sharing of the Zoroastrian and the believer is only in the physical body. Bodies are like tightly sealed jugs; Look to see what is in each jug. The jug of that body is full of the water of life; The jug of this body is full of the poison of death. If you look at what is contained, you are a king; And if you look at the vessel, you are lost. Consider the word to be like this body, And its meaning within it like the soul. The eye of the body is always body-seeing; The eye of the soul sees the soul full of art. Therefore, from the forms of the words of the Masnavi, Its form leads astray, while its meaning guides. In the Quran, He said that this Quran from the heart, Is a guide for some, and a misleader for others. For God's sake, when the mystic says 'wine', How could 'non-existence' exist before the mystic? Since your understanding is of Satan's wine, How can you have the conception of the wine of the Merciful? These two are partners: the minstrel and the wine; This one hastens to that, and that one to this. Those full of hangover graze upon the minstrel's breath; Their minstrels lead them toward the tavern. That is the head of the polo field and this is its end; The distracted heart is like a ball in its polo stick. Whatever is in the head, the ear goes there; If there is yellow bile in the head, it becomes black bile. After that, these two go into unconsciousness; The begetter and the begotten become one there. When joy and pain made peace, Our Turk awakened the minstrels. The minstrel began a sleepy verse, Saying, 'Give me the cup, O You whom I do not see!' 'You are my face, no wonder I do not see it; The extremity of nearness is the veil of obfuscation.' 'You are my intellect, no wonder if I do not see You, Due to the abundance of intertwining entanglement.' 'You have come closer than the jugular vein, How many times shall I say "O" which is a call to the distant?' 'Nay, I mislead them, calling out in the deserts, In order to hide the One who is with me from the one of whom I am jealous.'

Updated 2026-06-23

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related

Learn After