دفتر ششم - بخش ۲ - سؤال سایل از مرغی کی بر سر ربض شهری نشسته باشد سر او فاضل‌ترست و عزیزتر و شریف‌تر و مکرم‌تر یا دم او و جواب دادن واعظ سایل را به قدر فهم او / Book Six - Section 2 - A questioner asking about a bird sitting on the wall of a city, whether its head is more excellent, dearer, nobler, and more honored, or its tail, and the preacher answering the questioner according to his understanding

دفتر ششم - بخش ۱ - تمامت کتاب الموطد الکریم / Book Six - Section 1 - The Completion of the Noble Book (Al-Muwatad Al-Karim)

دفتر ششم - بخش ۳ - نکوهیدن ناموسهای پوسیده را کی مانع ذوق ایمان و دلیل ضعف صدق‌اند و راه‌زن صد هزار ابله چنانک راه‌زن آن مخنث شده بودند گوسفندان و نمی‌یارست گذشتن و پرسیدن مخنث از چوپان کی این گوسفندان تو مرا عجب گزند گفت ای مردی و در تو رگ مردی هست همه فدای تو اند و اگر مخنثی هر یکی ترا اژدرهاست مخنثی دیگر هست کی چون گوسفندان را بیند در حال از راه باز گردد نیارد پرسیدن ترسد کی اگر بپرسم گوسفندان در من افتند و مرا بگزند / Book Six - Section 3 - Censure of the decayed reputations that hinder the taste of faith and prove the weakness of sincerity, and waylay a hundred thousand fools, just as the sheep had waylaid that effeminate man so he dared not pass by, and the effeminate man asking the shepherd, 'Will these sheep of yours bite me?' He said, 'If you are a man and have a vein of manhood in you, they are all a sacrifice to you, and if you are effeminate, each one is a dragon to you.' There is another effeminate man who, as soon as he sees the sheep, turns back from the road and dares not ask, fearing, 'If I ask, the sheep will fall upon me and bite me.'

دفتر ششم - بخش ۴ - مناجات و پناه جستن به حق از فتنهٔ اختیار و از فتنهٔ اسباب اختیار کی سماوات و ارضین از اختیار و اسباب اختیار شکوهیدند و ترسیدند و خلقت آدمی مولع افتاد بر طلب اختیار و اسباب اختیار خویش چنانک بیمار باشد خود را اختیار کم بیند صحت خواهد کی سبب اختیارست تا اختیارش بیفزاید و منصب خواهد تا اختیارش بیفزاید و مهبط قهر حق در امم ماضیه فرط اختیار و اسباب اختیار بوده است هرگز فرعون بی‌نوا کس ندیده است / Book Six - Section 4 - Supplicating and seeking refuge in God from the trial of free will and the trial of the causes of free will, since the heavens and the earths shrank and feared from free will and the causes of free will, while the nature of man became greedy in seeking free will and its causes; just as a sick man sees his free will diminished, he desires health which is the cause of free will so that his free will may increase, and desires high office so that his free will may increase, and the landing-place of God's wrath upon past nations has been the excess of free will and the causes of free will; no one has ever seen a destitute Pharaoh.

دفتر ششم - بخش ۵ - حکایت غلام هندو کی به خداوند‌زادهٔ خود پنهان هوای آورده بود چون دختر را با مهتر‌زاده‌ای عقد کردند غلام خبر یافت رنجور شد و می‌گداخت و هیچ طبیب علت او را در نمی‌یافت و او را زهرهٔ گفتن نه / Book Six - Section 5 - The Story of the Hindu Slave Who Had Secretly Fallen in Love with His Master's Daughter; When the Daughter Was Wed to a Nobleman's Son, the Slave Found Out, Became Ill, and Wasted Away, and No Physician Could Discover His Ailment, and He Lacked the Courage to Speak of It

دفتر ششم - بخش ۸ - در عموم تاویل این آیت کی کلما اوقدوا نارا للحرب / Book Six - Section 8 - On the General Interpretation of This Verse: 'Whenever They Kindle a Fire for War'

دفتر ششم - بخش ۱۲ - حکایت آن صیادی کی خویشتن در گیاه پیچیده بود و دستهٔ گل و لاله را کله‌وار به سر فرو کشیده تا مرغان او را گیاه پندارند و آن مرغ زیرک بوی برد اندکی کی این آدمیست کی برین شکل گیاه ندیدم اما هم تمام بوی نبرد به افسون او مغرور شد زیرا در ادراک اول قاطعی نداشت در ادراک مکر دوم قاطعی داشت و هو الحرص و الطمع لا سیما عند فرط الحاجة و الفقر قال النبی صلی الله علیه و سلم کاد الفقر ان یکون کفرا / Book Six - Section 12 - The Tale of the Hunter Who Wrapped Himself in Grass and Put a Bunch of Roses and Tulips Over His Head Like a Hat So That the Birds Would Think He Was Grass, and That Clever Bird Sensed a Little That This Was a Man, Since It Had Not Seen Grass of This Shape, but It Did Not Fully Realize and Was Deceived by His Charm, Because in the First Perception It Had No Certainty, but in the Second Perception of the Deceit It Did Have Certainty, and That is Greed and Avarice, Especially in the Case of Extreme Need and Poverty. The Prophet, Peace Be Upon Him, Said: 'Poverty is Near to Being Disbelief'

دفتر ششم - بخش ۲۲ - تفسیر قوله علیه‌السلام موتوا قبل ان تموتوا بمیر ای دوست پیش از مرگ اگر می زندگی خواهی کی ادریس از چنین مردن بهشتی گشت پیش از ما / Book Six - Section 22 - Commentary on the saying of the Prophet, peace be upon him, 'Die before you die'; die, O friend, before death if you desire life, for Idris through such a death became a dweller of Paradise before us

دفتر ششم - بخش ۲۸ - باز گردانیدن صدیق رضی الله عنه واقعهٔ بلال را رضی الله عنه و ظلم جهودان را بر وی و احد احد گفتن او و افزون شدن کینهٔ جهودان و قصه کردن آن قضیه پیش مصطفی علیه‌السلام و مشورت در خریدن او / Book Six - Section 28 - Siddiq (Abu Bakr), may God be pleased with him, recounting the event of Bilal, may God be pleased with him, and the oppression of the Jews against him, his saying 'Ahad, Ahad' (One, One), the increasing malice of the Jews, narrating this case before the Prophet Mustafa (Muhammad), peace be upon him, and consulting on purchasing him

دفتر ششم - بخش ۳۳ - حکایت در تقریر همین سخن / Book Six - Section 33 - A Tale in Confirmation of This Same Discourse

دفتر ششم - بخش ۳۸ - داستان آن عجوزه کی روی زشت خویشتن را جندره و گلگونه می‌ساخت و ساخته نمی‌شد و پذیرا نمی‌آمد / Book Six - Section 38 - The story of that old woman who was applying cosmetics and rouge to her ugly face, but it would not take effect and was not accepted

دفتر ششم - بخش ۴۲ - رجوع به داستان آن کمپیر / Book Six - Section 42 - Return to the story of that old woman

دفتر ششم - بخش ۴۸ - طیره شدن قاضی از سیلی درویش و سرزنش کردن صوفی قاضی را / Book Six - Section 48 - The Qadi becoming irate at the dervish's slap and the Sufi reproaching the Qadi

دفتر ششم - بخش ۵۲ - باز سؤال کردن صوفی از آن قاضی / Book Six - Section 52 - The Sufi Questioning the Qadi Again

دفتر ششم - بخش ۵۶ - مضاحک گفتن درزی و ترک را از قوت خنده بسته شدن دو چشم تنگ او و فرصت یافتن درزی / Book Six - Section 56 - The Tailor Telling Jokes and the Turk's Narrow Eyes Shutting from the Force of Laughter, and the Tailor Finding an Opportunity

دفتر ششم - بخش ۶۱ - جواب دادن قاضی صوفی را / Book Six - Section 61 - The Qadi Answering the Sufi

دفتر ششم - بخش ۶۶ - تمامی قصهٔ آن فقیر و نشان جای آن گنج / Book Six - Section 66 - The Conclusion of the Story of That Poor Man and the Sign of the Location of That Treasure

دفتر ششم - بخش ۶۹ - باز دادن شاه گنج‌نامه را به آن فقیر کی بگیر ما از سر این برخاستیم / Book Six - Section 69 - The King returning the treasure map to that poor man, saying: 'Take it, we have given this up'

دفتر ششم - بخش ۷۷ - رجوع کردن به قصهٔ قبه و گنج / Book Six - Section 77 - Returning to the Story of the Dome and the Treasure

دفتر ششم - بخش ۸۳ - جواب گفتن مسلمان آنچ دید به یارانش جهود و ترسا و حسرت خوردن ایشان / Book Six - Section 83 - The Muslim Answering His Companions, the Jew and the Christian, Regarding What He Saw, and Their Regret

دفتر ششم - بخش ۶ - صبر فرمودن خواجه مادر دختر را کی غلام را زجر مکن من او را بی‌زجر ازین طمع باز آرم کی نه سیخ سوزد نه کباب خام ماند / Book Six - Section 6 - The Master enjoining patience upon the girl's mother, saying, 'Do not torment the slave; I will turn him away from this greed without torment, so that neither the skewer burns nor the kebab remains raw'

قصه قبه و گنج / The Story of the Dome and the Treasure

دفتر ششم - بخش ۷ - در بیان آنک این غرور تنها آن هندو را نبود بلک هر آدمیی به چنین غرور مبتلاست در هر مرحله‌ای الا من عصم الله / Book Six - Section 7 - In explanation that this pride was not only in that Hindu, but rather every human is afflicted by such pride at every stage, except him whom God protects

دفتر ششم - بخش ۹ - قصه‌ای هم در تقریر این / Book Six - Section 9 - A Tale Also in Explanation of This

دفتر ششم - بخش ۱۰ - وا نمودن پادشاه به امرا و متعصبان در راه ایاز سبب فضیلت و مرتبت و قربت و جامگی او بریشان بر وجهی کی ایشان را حجت و اعتراض نماند / Book Six - Section 10 - The King's demonstrating to the emirs and the prejudiced ones concerning Ayaz the reason for his excellence, rank, closeness, and stipend over them, in a manner that leaves them no argument or objection

دفتر ششم - بخش ۱۱ - مدافعهٔ امرا آن حجت را به شبههٔ جبریانه و جواب دادن شاه ایشان را / Book Six - Section 11 - The Emirs' Defense of That Argument with Deterministic Sophistry, and the King's Reply to Them

دفتر ششم - بخش ۱۳ - حکایت آن شخص کی دزدان قوج او را بدزدیدند و بر آن قناعت نکرد به حیله جامه‌هاش را هم دزدیدند / Book Six - Section 13 - The Tale of That Person Whose Ram the Thieves Stole, and Not Satisfied With That, They Also Stole His Clothes by a Trick

دفتر ششم - بخش ۱۴ - مناظرهٔ مرغ با صیاد در ترهب و در معنی ترهبی کی مصطفی علیه‌السلام نهی کرد از آن امت خود را کی لا رهبانیة فی الاسلام / Book Six - Section 14 - The Debate of the Bird with the Hunter Regarding Asceticism, and the Meaning of the Asceticism that the Prophet, Peace Be Upon Him, Forbade to His Followers, Saying: 'There is No Monasticism in Islam'

دفتر ششم - بخش ۱۵ - حکایت پاسبان کی خاموش کرد تا دزدان رخت تاجران بردند به کلی بعد از آن هیهای و پاسبانی می‌کرد / Book Six - Section 15 - The Story of the Watchman Who Kept Silent Until the Thieves Took All the Merchants' Goods, and After That He Started Shouting and Keeping Watch

دفتر ششم - بخش ۱۶ - حواله کردن مرغ گرفتاری خود را در دام به فعل و مکر و زرق زاهد و جواب زاهد مرغ را / Book Six - Section 16 - The Bird Attributing Its Captivity in the Trap to the Action, Deceit, and Hypocrisy of the Ascetic, and the Ascetic's Answer to the Bird

دفتر ششم - بخش ۱۷ - حکایت آن عاشق کی شب بیامد بر امید وعدهٔ معشوق بدان وثاقی کی اشارت کرده بود و بعضی از شب منتظر ماند و خوابش بربود معشوق آمد بهر انجاز وعده او را خفته یافت جیبش پر جوز کرد و او را خفته گذاشت و بازگشت / Book Six - Section 17 - The Story of that lover who came by night in hope of the beloved's promise to that room which she had indicated, and waited for a part of the night, and sleep carried him away; the beloved came to fulfill the promise, found him sleeping, filled his pocket with walnuts, left him sleeping, and returned

دفتر ششم - بخش ۱۸ - استدعاء امیر ترک مخمور مطرب را به وقت صبوح و تفسیر این حدیث کی ان لله تعالی شرابا اعده لاولیائه اذا شربوا سکروا و اذا سکروا طابوا الی آخر الحدیث. می در خم اسرار بدان می‌جوشد؛ تا هر که مجردست از آن می‌نوشد قال الله تعالی ان الابرار یشربون این می که تو می‌خوری حرامست ما می نخوریم جز حلالی «جهد کن تا ز نیست هست شوی وز شراب خدای مست شوی» / Book Six - Section 18 - The hungover Turkish emir summoning the minstrel at the time of the morning draught, and the commentary on this Hadith: 'Verily God Most High has a wine prepared for His friends; when they drink, they become intoxicated, and when they are intoxicated, they become pure' to the end of the Hadith. 'The wine in the jar of secrets boils for this; so that whoever is detached may drink of it.' God Most High said: 'Verily the righteous shall drink.' 'This wine that you drink is forbidden; we do not drink anything but what is lawful.' 'Strive so that from non-existence you may become existent, and become intoxicated with the wine of God.'

دفتر ششم - بخش ۱۹ - در آمدن ضریر در خانهٔ مصطفی علیه‌السلام و گریختن عایشه رضی الله عنها از پیش ضریر و گفتن رسول علیه‌السلام کی چه می‌گریزی او ترا نمی‌بیند و جواب دادن عایشه رضی الله عنها رسول را صلی الله علیه و سلم / Book Six - Section 19 - A blind man entering the house of Mustafa, Peace Be Upon Him, and Aisha, May God be pleased with her, fleeing from the blind man, and the Messenger, Peace Be Upon Him, saying 'Why are you fleeing? He cannot see you,' and the answer of Aisha, May God be pleased with her, to the Messenger, May God bless him and grant him peace

دفتر ششم - بخش ۲۰ - امتحان کردن مصطفی علیه‌السلام عایشه را رضی الله عنها کی چه پنهان می‌شوی پنهان مشو که اعمی ترا نمی‌بیند تا پدید آید کی عایشه رضی الله عنها از ضمیر مصطفی علیه السلام واقف هست یا خود مقلد گفت ظاهرست / Book Six - Section 20 - Mustafa (Peace Be Upon Him) testing Aisha (May God be pleased with her) by saying, 'Why are you hiding? Do not hide, for the blind man cannot see you,' so that it may become apparent whether Aisha (May God be pleased with her) is aware of Mustafa's (Peace Be Upon Him) inner thoughts, or if she is merely a follower of outward appearances

دفتر ششم - بخش ۲۱ - حکایت آن مطرب کی در بزم امیر ترک این غزل آغاز کرد گلی یا سوسنی یا سرو یا ماهی نمی‌دانم ازین آشفتهٔ بی‌دل چه می‌خواهی نمی‌دانم و بانگ بر زدن ترک کی آن بگو کی می‌دانی و جواب مطرب امیر را / Book Six - Section 21 - The tale of the minstrel who began this ode at the banquet of the Turkish Emir: 'Whether you are a rose, or a lily, or a cypress, or a moon, I do not know; what you want from this bewildered one without a heart, I do not know,' and the Turk shouting at him, 'Say that which you do know!' and the minstrel's answer to the Emir

دفتر ششم - بخش ۲۳ - تشبیه مغفلی کی عمر ضایع کند و وقت مرگ در آن تنگاتنگ توبه و استغفار کردن گیرد به تعزیت داشتن شیعهٔ اهل حلب هر سالی در ایام عاشورا به دروازهٔ انطاکیه و رسیدن غریب شاعر از سفر و پرسیدن کی این غریو چه تعزیه است / Book Six - Section 23 - Likening the heedless one who wastes his life and at the time of death in that extremity begins to repent and seek forgiveness, to the mourning of the Shia of Aleppo every year during the days of Ashura at the gate of Antioch, and the arrival of a stranger poet from a journey and asking what mourning this lamentation is for

دفتر ششم - بخش ۲۴ - نکته گفتن آن شاعر جهت طعن شیعه حلب / Book Six - Section 24 - The Poet Making a Point to Taunt the Shia of Aleppo

دفتر ششم - بخش ۲۵ - تمثیل مرد حریص نابیننده رزاقی حق را و خزاین و رحمت او را به موری کی در خرمن‌گاه بزرگ با دانهٔ گندم می‌کوشد و می‌جوشد و می‌لرزد و به تعجیل می‌کشد و سعت آن خرمن را نمی‌بیند / Book Six - Section 25 - The Parable of the Greedy Man Who is Blind to the Providence of God, His Treasuries, and His Mercy, Likened to an Ant That Strives, Toils, and Trembles Over a Grain of Wheat in a Vast Threshing-Floor, Dragging it in Haste, and Does Not See the Vastness of That Threshing-Floor

دفتر ششم - بخش ۲۶ - داستان آن شخص کی بر در سرایی نیم‌شب سحوری می‌زد همسایه او را گفت کی آخر نیم‌شبست سحر نیست و دیگر آنک درین سرا کسی نیست بهر کی می‌زنی و جواب گفتن مطرب او را / Book Six - Section 26 - The story of that person who was beating the sahur drum at the door of a house at midnight; his neighbor told him, 'After all, it is midnight, not dawn, and furthermore, there is no one in this house; for whom are you beating it?' and the minstrel's answering him

دفتر ششم - بخش ۲۷ - قصهٔ احد احد گفتن بلال در حر حجاز از محبت مصطفی علیه‌السلام در آن چاشتگاهها کی خواجه‌اش از تعصب جهودی به شاخ خارش می‌زد پیش آفتاب حجاز و از زخم خون از تن بلال برمی‌جوشید ازو احد احد می‌جست بی‌قصد او چنانک از دردمندان دیگر ناله جهد بی‌قصد زیرا از درد عشق ممتلی بود اهتمام دفع درد خار را مدخل نبود هم‌چون سحرهٔ فرعون و جرجیس و غیر هم لایعد و لا یحصی / Book Six - Section 27 - The Tale of Bilal Saying 'Ahad, Ahad' in the Heat of Hejaz out of Love for Mustafa (Peace Be Upon Him), During Those Mornings When His Master Beat Him with Thorny Branches in the Sun of Hejaz out of Jewish Bigotry, and Blood Boiled from Bilal's Wounds While 'Ahad, Ahad' Sprang from Him Involuntarily, Just as Groans Escape Involuntarily from Other Sufferers, Because He Was Filled with the Pain of Love and Cared Not to Repel the Pain of Thorns, Like the Sorcerers of Pharaoh, and George, and Others Beyond Counting or Reckoning

دفتر ششم - بخش ۳۲ - قصهٔ هلال کی بندهٔ مخلص بود خدای را صاحب بصیرت بی‌تقلید پنهان شده در بندگی مخلوقان جهت مصلحت نه از عجز چنانک لقمان و یوسف از روی ظاهر و غیر ایشان بندهٔ سایس بود امیری را و آن امیر مسلمان بود اما چشم بسته داند اعمی که مادری دارد لیک چونی بوهم در نارد اگر با این دانش تعظیم این مادر کند ممکن بود کی از عمی خلاص یابد کی اذا اراد الله به عبد خیرا فتح عینی قلبه لیبصره بهما الغیب این راه ز زندگی دل حاصل کن کین زندگی تن صفت حیوانست / Book Six - Section 32 - The Tale of Hilal, who was a sincere servant of God, possessed of insight without imitation, hidden in servitude to creatures for expediency rather than incapacity, just as Luqman and Joseph and others were ostensibly servants; he was a groom to an Amir, and that Amir was a Muslim but blind to his true state. A blind man knows he has a mother but cannot conceive of her form; yet if he honors her with this knowledge, he may be freed from blindness, for 'When God wills good for a servant, He opens the eyes of his heart to see the unseen with them.' Acquire this path from the life of the heart, for the life of the body is merely an animal attribute

دفتر ششم - بخش ۳۹ - داستان آن درویش کی آن گیلانی را دعا کرد کی خدا ترا به سلامت به خان و مان باز رساناد / Book Six - Section 39 - The story of that dervish who prayed for that Gilani, saying, 'May God return you safely to your home and family'

دفتر ششم - بخش ۴۴ - رجوع به قصهٔ رنجور / Book Six - Section 44 - Return to the Story of the Sick Man

دفتر ششم - بخش ۵۳ - جواب قاضی سؤال صوفی را و قصهٔ ترک و درزی را مثل آوردن / Book Six - Section 53 - The Qadi Answering the Sufi's Question and Bringing as a Parable the Story of the Turk and the Tailor

دفتر ششم - بخش ۵۸ - بیان آنک بی‌کاران و افسانه‌جویان مثل آن ترک‌اند و عالم غرار غدار هم‌چو آن درزی و شهوات و زبان مضاحک گفتن این دنیاست و عمر هم‌چون آن اطلس پیش این درزی جهت قبای بقا و لباس تقوی ساختن / Book Six - Section 58 - Explaining that idlers and tale-seekers are like that Turk, and the deceitful, treacherous world is like that tailor, and lusts and the tongue of telling jokes are this world, and life is like that satin before this tailor for making a cloak of survival and a garment of piety

دفتر ششم - بخش ۶۳ - مثل / Book Six - Section 63 - A Parable

دفتر ششم - بخش ۷۲ - جواب گفتن مرید و زجر کردن مرید آن طعانه را از کفر و بیهوده گفتن / Book Six - Section 72 - The disciple answering and rebuking that scorner for his blasphemy and vain words

دفتر ششم - بخش ۷۸ - انابت آن طالب گنج به حق تعالی بعد از طلب بسیار و عجز و اضطرار کی ای ولی الاظهار تو کن این پنهان را آشکار / Book Six - Section 78 - The repentance of that seeker of the treasure to God the Most High after much seeking and helplessness and distress, saying, 'O Revealer, do Thou make this hidden thing manifest'

دفتر ششم - بخش ۸۶ - تدبیر کردن موش به چغز کی من نمی‌توانم بر تو آمدن به وقت حاجت در آب میان ما وصلتی باید کی چون من بر لب جو آیم ترا توانم خبر کردن و تو چون بر سر سوراخ موش‌خانه آیی مرا توانی خبر کردن الی آخره / Book Six - Section 86 - The mouse devising a plan with the frog, saying, 'I cannot come to you in the water at the time of need; there must be a connection between us so that when I come to the bank of the stream, I can inform you, and when you come to the mouse-hole, you can inform me,' and so on to the end

دفتر ششم - بخش ۹۰ - قصهٔ آنک گاو بحری گوهر کاویان از قعر دریا بر آورد شب بر ساحل دریا نهد در درخش و تاب آن می‌چرد بازرگان از کمین برون آید چون گاو از گوهر دورتر رفته باشد بازرگان به لجم و گل تیره گوهر را بپوشاند و بر درخت گریزد الی آخر القصه و التقریب / Book Six - Section 90 - The story of how the sea-cow brings a brilliant pearl out of the depths of the sea, places it on the seashore at night, and grazes in its shining light; a merchant comes out of ambush when the cow goes further from the pearl, the merchant covers the pearl with black mud and clay, and climbs a tree, to the end of the story and the analogy

دفتر ششم - بخش ۹۴ - آمدن جعفر رضی الله عنه به گرفتن قلعه به تنهایی و مشورت کردن ملک آن قلعه در دفع او و گفتن آن وزیر ملک را کی زنهار تسلیم کن و از جهل تهور مکن کی این مرد میدست و از حق جمعیت عظیم دارد در جان خویش الی آخره / Book Six - Section 94 - The Coming of Ja'far, May God Be Pleased with Him, to Capture the Fortress Alone, and the King of that Fortress Consulting on Repelling Him, and the Vizier Telling the King, 'Beware, Surrender! Do Not Act Recklessly out of Ignorance, for This Man is Aided by God and Has a Great Host from the Truth in His Soul', to the End of the Story

دفتر ششم - بخش ۱۰۱ - رجوع کردن به قصهٔ آن پای‌مرد و آن غریب وام‌دار و بازگشتن ایشان از سر گور خواجه و خواب دیدن پای‌مرد خواجه را الی آخره / Book Six - Section 101 - Returning to the story of that mediator and that indebted stranger, and their return from the master's grave, and the mediator seeing the master in a dream, etc.

دفتر ششم - بخش ۲۹ - وصیت کردن مصطفی علیه‌السلام صدیق را رضی الله عنه کی چون بلال را مشتری می‌شوی هر آینه ایشان از ستیز بر خواهند در بها فزود و بهای او را خواهند فزودن مرا درین فضیلت شریک خود کن وکیل من باش و نیم بها از من بستان / Book Six - Section 29 - Mustafa (peace be upon him) advising Siddiq (may God be pleased with him): 'When you become a buyer for Bilal, they will inevitably increase the price out of stubbornness and will raise his cost; make me a partner in this virtue, be my agent, and take half the price from me'

دفتر ششم - بخش ۳۰ - خندیدن جهود و پنداشتن کی صدیق مغبونست درین عقد / Book Six - Section 30 - The Jew laughing and supposing that Siddiq is cheated in this bargain

دفتر ششم - بخش ۳۱ - معاتبهٔ مصطفی علیه‌السلام با صدیق رضی الله عنه کی ترا وصیت کردم کی به شرکت من بخر تو چرا بهر خود تنها خریدی و عذر او / Book Six - Section 31 - The reproof of Mustafa (peace be upon him) to Siddiq (may God be pleased with him): 'Did I not advise you to buy him in partnership with me? Why did you buy him for yourself alone?' and his excuse

دفتر ششم - بخش ۳۴ - مثل / Book Six - Section 34 - A Parable

دفتر ششم - بخش ۳۵ - رنجور شدن این هلال و بی‌خبری خواجهٔ او از رنجوری او از تحقیر و ناشناخت و واقف شدن دل مصطفی علیه‌السلام از رنجوری و حال او و افتقاد و عیادت رسول علیه‌السلام این هلال را / Book Six - Section 35 - On Hilal becoming sick, and his master's ignorance of his illness due to contempt and lack of recognition, and the heart of Mustafa, peace be upon him, becoming aware of his illness and condition, and the Messenger, peace be upon him, seeking and visiting this Hilal

دفتر ششم - بخش ۳۶ - در آمدن مصطفی علیه‌السلام از بهر عیادت هلال در ستورگاه آن امیر و نواختن مصطفی هلال را رضی الله عنه / Book Six - Section 36 - The coming of Mustafa, peace be upon him, for the purpose of visiting Hilal in the stable of that amir, and Mustafa showing kindness to Hilal, may God be pleased with him

دفتر ششم - بخش ۳۷ - در بیان آنک مصطفی علیه‌السلام شنید کی عیسی علیه‌السلام بر روی آب رفت فرمود لو ازداد یقینه لمشی علی الهواء / Book Six - Section 37 - On explaining that Mustafa (peace be upon him) heard that Jesus (peace be upon him) walked on water, he said: 'If his certainty had increased, he would have walked on air'

دفتر ششم - بخش ۴۰ - صفت آن عجوز / Book Six - Section 40 - Description of That Old Woman

دفتر ششم - بخش ۴۱ - قصهٔ درویشی کی از آن خانه هرچه می‌خواست می‌گفت نیست / Book Six - Section 41 - The Story of a Dervish Who Asked for Whatever He Wanted from That House and Was Told It Is Not There

دفتر ششم - بخش ۴۳ - حکایت آن رنجور کی طبیب درو اومید صحت ندید / Book Six - Section 43 - The Tale of That Sick Person in Whom the Physician Saw No Hope of Recovery

دفتر ششم - بخش ۴۵ - قصهٔ سلطان محمود و غلام هندو / Book Six - Section 45 - The Tale of Sultan Mahmud and the Hindu Slave

دفتر ششم - بخش ۴۶ - لیس للماضین هم الموت انما لهم حسرة الفوت / Book Six - Section 46 - 'The departed have no sorrow of death; rather, they have the sorrow of lost opportunity'

دفتر ششم - بخش ۴۷ - بار دیگر رجوع کردن به قصهٔ صوفی و قاضی / Book Six - Section 47 - Returning once again to the story of the Sufi and the Qadi

دفتر ششم - بخش ۵۵ - دعوی کردن ترک و گرو بستن او کی درزی از من چیزی نتواند بردن / Book Six - Section 55 - The Turk Making a Claim and Waging That the Tailor Cannot Steal Anything From Him

دفتر ششم - بخش ۶۴ - باقی قصهٔ فقیر روزی‌طلب بی‌واسطهٔ کسب / Book Six - Section 64 - The Rest of the Story of the Poor Man Seeking Sustenance Without the Intermediary of Earning

دفتر ششم - بخش ۷۳ - واگشتن مرید از وثاق شیخ و پرسیدن از مردم و نشان دادن ایشان کی شیخ به فلان بیشه رفته است / Book Six - Section 73 - The Disciple Returning from the Sheikh's Dwelling, Inquiring from the People, and Their Indicating That the Sheikh Has Gone to a Certain Forest

دفتر ششم - بخش ۷۹ - آواز دادن هاتف مر طالب گنج را و اعلام کردن از حقیقت اسرار آن / Book Six - Section 79 - The voice of the hidden caller speaking to the seeker of the treasure and informing him of the truth of its mysteries

دفتر ششم - بخش ۸۸ - لابه کردن موش مر چغز را کی بهانه میندیش و در نسیه مینداز انجاح این حاجت مرا کی فی التاخیر آفات و الصوفی ابن الوقت و ابن دست از دامن پدر باز ندارد و اب مشفق صوفی کی وقتست او را بنگرش به فردا محتاج نگرداند چندانش مستغرق دارد در گلزار سریع الحسابی خویش نه چون عوام منتظر مستقبل نباشد نهری باشد نه دهری کی لا صباح عند الله و لا مساء ماضی و مستقبل و ازل و ابد آنجا نباشد آدم سابق و دجال مسبوق نباشد کی این رسوم در خطهٔ عقل جز وی است و روح حیوانی در عالم لا مکان و لا زمان این رسوم نباشد پس او ابن وقتیست کی لا یفهم منه الا نفی تفرقة الا زمنة چنانک از الله واحد فهم شود نفی دوی نی حقیقت واحدی / Book Six - Section 88 - The mouse entreating the frog, saying, 'Do not invent excuses and do not postpone the fulfillment of my need, for in delay there are perils. The Sufi is the son of the moment, and the son does not withdraw his hand from the father's skirt; and the Sufi's compassionate father, which is the Moment, does not leave him in need of looking towards tomorrow, but keeps him so absorbed in the rose-garden of His swift reckoning that he, unlike the vulgar, does not await the future. He is of the River, not of Time, for with God there is neither morning nor evening. Past and future, pre-eternity and post-eternity, do not exist there. There is no preceding Adam and succeeding Antichrist, because these relations exist only in the domain of the particular intellect and the animal spirit; in the world of non-spatiality and non-temporality these relations do not exist. Therefore he is the son of the moment, a phrase by which nothing is meant except the negation of divided times, just as by God the One is meant the negation of duality, not the reality of the number one.'

دفتر ششم - بخش ۹۷ - مثل دوبین هم‌چو آن غریب شهر کاش عمر نام کی از یک دکانش به سبب این به آن دکان دیگر حواله کرد و او فهم نکرد کی همه دکان یکیست درین معنی کی به عمر نان نفروشند هم اینجا تدارک کنم من غلط کردم نامم عمر نیست چون بدین دکان توبه و تدارک کنم نان یابم از همه دکان‌های این شهر و اگر بی‌تدارک هم‌چنین عمر نام باشم ازین دکان در گذرم محرومم و احولم و این دکان‌ها را از هم جدا دانسته‌ام / Book Six - Section 97 - The parable of the cross-eyed person, like that stranger in the city of Kash named Umar, who, because of this, was referred from one shop to another and did not understand that all shops are one in the sense that they do not sell bread to an Umar. (He should have said:) 'Let me make amends right here; I made a mistake, my name is not Umar. If I repent and make amends at this shop, I will get bread from all the shops of this city. And if, without making amends, I remain named Umar and pass by this shop, I will be deprived, and I am cross-eyed and have considered these shops to be separate from one another.'

دفتر ششم - بخش ۱۰۴ - بیان استمداد عارف از سرچشمهٔ حیات ابدی و مستغنی شدن او از استمداد و اجتذاب از چشمه‌های آبهای بی‌وفا کی علامة ذالک التجافی عن دار الغرور کی آدمی چون بر مددهای آن چشمه‌ها اعتماد کند در طلب چشمهٔ باقی دایم سست شود کاریز درون جان تو می‌باید کز عاریه‌ها ترا دری نگشاید یک چشمهٔ آب از درون خانه به زان جویی که آن ز بیرون آید / Book Six - Section 104 - Explaining the mystic's seeking help from the fountain of eternal life and his becoming independent of seeking help and drawing from the fountains of faithless waters, the sign of which is 'shunning the abode of delusion' because when a man relies on the supports of those fountains he becomes perpetually slack in seeking the abiding fountain: 'Thou needst a water-channel within thy soul, for from borrowed things no door will open to thee. One spring of water from within the house is better than a stream that comes from without.'

دفتر ششم - بخش ۱۰۹ - حکایت آن دو برادر یکی کوسه و یکی امرد در عزب خانه‌ای خفتند شبی اتفاقا امرد خشت‌ها بر مقعد خود انبار کرد عاقبت دباب دب آورد و آن خشت‌ها را به حیله و نرمی از پس او برداشت کودک بیدار شد به جنگ کی این خشت‌ها کو کجا بردی و چرا بردی او گفت تو این خشت‌ها را چرا نهادی الی آخره / Book Six - Section 109 - The Tale of Those Two Brothers, One a Kusa (Thin-Bearded Man) and One an Amrad (Beardless Youth), Who Slept in a Bachelor's Quarters One Night. By Chance, the Amrad Piled Bricks Against His Anus. Eventually, the Pederast Crept Over and Gently Removed Those Bricks by Trickery from Behind Him. The Youth Woke Up Fighting, 'Where Are These Bricks? Where Did You Take Them and Why Did You Take Them?' He Said, 'Why Did You Put These Bricks Here, etc.'

دفتر ششم - بخش ۱۱۴ - روان گشتن شاه‌زادگان بعد از تمام بحث و ماجرا به جانب ولایت چین سوی معشوق و مقصود تا به قدر امکان به مقصود نزدیک‌تر باشند اگر چه راه وصل مسدودست به قدر امکان نزدیک‌تر شدن محمودست الی آخره / Book Six - Section 114 - The princes setting off, after all the discussion and adventure, towards the realm of China, toward the beloved and the goal, so that they might be as close to the goal as possible; for even if the path of union is blocked, drawing as near as possible is praiseworthy, et cetera

دفتر ششم - بخش ۴۹ - جواب دادن قاضی صوفی را / Book Six - Section 49 - The Qadi Answering the Sufi

دفتر ششم - بخش ۵۰ - سؤال کردن آن صوفی قاضی را / Book Six - Section 50 - The Sufi Questioning the Qadi

دفتر ششم - بخش ۵۱ - جواب گفتن آن قاضی صوفی را / Book Six - Section 51 - The Qadi Answering the Sufi

دفتر ششم - بخش ۵۴ - قال النبی علیه السلام ان الله تعالی یلقن الحکمة علی لسان الواعظین بقدر همم المستمعین / Book Six - Section 54 - The Prophet, peace be upon him, said: 'Verily, God Almighty inspires wisdom upon the tongues of preachers according to the aspirations of the listeners'

دفتر ششم - بخش ۵۷ - گفتن درزی ترک را هی خاموش کی اگر مضاحک دگر گویم قبات تنگ آید / Book Six - Section 57 - The Tailor Telling the Turk, 'Hey, be quiet, for if I tell another joke, your coat will become tight'

دفتر ششم - بخش ۵۹ - مثل / Book Six - Section 59 - A Parable

دفتر ششم - بخش ۶۰ - باز مکرر کردن صوفی سؤال را / Book Six - Section 60 - The Sufi Reiterating the Question

دفتر ششم - بخش ۶۲ - حکایت در تقریر آنک صبر در رنج کار سهل‌تر از صبر در فراق یار بود / Book Six - Section 62 - Tale in Explaining That Patience in the Pain of Work is Easier Than Patience in Separation from the Beloved

دفتر ششم - بخش ۶۵ - قصهٔ آن گنج‌نامه کی پهلوی قبه‌ای روی به قبله کن و تیر در کمان نه بینداز آنجا کی افتد گنجست / Book Six - Section 65 - The story of that treasure-map which said, 'Stand beside a dome, face the Qibla, set an arrow in the bow, and shoot: where it falls is the treasure'

دفتر ششم - بخش ۶۷ - فاش شدن خبر این گنج و رسیدن به گوش پادشاه / Book Six - Section 67 - The news of this treasure becoming known and reaching the ears of the King

دفتر ششم - بخش ۷۰ - حکایت مرید شیخ حسن خرقانی قدس الله سره / Book Six - Section 70 - The Tale of the Disciple of Sheikh Hasan Kharaqani, May God Sanctify His Secret

دفتر ششم - بخش ۷۶ - معجزهٔ هود علیه‌السلام در تخلص مؤمنان امت به وقت نزول باد / Book Six - Section 76 - The Miracle of Hud, Peace Be Upon Him, in Saving the Believers of His Nation at the Time of the Descent of the Wind

دفتر ششم - بخش ۸۵ - حکایت تعلق موش با چغز و بستن پای هر دو به رشته‌ای دراز و بر کشیدن زاغ موش را و معلق شدن چغز و نالیدن و پشیمانی او از تعلق با غیر جنس و با جنس خود ناساختن / Book Six - Section 85 - The Tale of the Attachment of the Mouse to the Frog, Tying Both Their Feet to a Long String, the Raven Carrying Off the Mouse, the Frog Being Suspended in the Air, and Its Lamentation and Regret for Associating with a Non-Congener and Not Mingling with Its Own Kind

دفتر ششم - بخش ۹۶ - باخبر شدن آن غریب از وفات آن محتسب و استغفار او از اعتماد بر مخلوق و تعویل بر عطای مخلوق و یاد نعمتهای حق کردنش و انابت به حق از جرم خود ثُمَّ الَّذینَ کَفَروا بِرَبِّهِمْ یَعْدِلونَ / Book Six - Section 96 - That stranger becoming aware of the death of that muhtasib, his seeking forgiveness for relying upon a creature and depending on a creature's gift, his remembering the bounties of the Truth, and his repentance to the Truth for his sin: 'Then those who disbelieve equate [others] with their Lord'

دفتر ششم - بخش ۱۰۶ - رفتن پسران سلطان به حکم آنک الانسان حریص علی ما منع ما بندگی خویش نمودیم ولیکن خوی بد تو بنده ندانست خریدن به سوی آن قلعهٔ ممنوع عنه آن همه وصیت‌ها و اندرزهای پدر را زیر پا نهادند تا در چاه بلا افتادند و می‌گفتند ایشان را نفوس لوامه الم یاتکم نذیر ایشان می‌گفتند گریان و پشیمان لوکنا نسمع او نعقل ماکنا فی اصحاب السعیر / Book Six - Section 106 - The King's Sons Setting Out, by the Rule 'Man is Greedy for What is Forbidden,' (Saying), 'We Have Done Our Duty as Servants, But Your Evil Disposition Did Not Know How to Buy the Servant,' Towards That Forbidden Fortress, Trampling Underfoot All the Advices and Counsels of Their Father, Until They Fell Into the Well of Tribulation, and Their Reproachful Souls Said to Them, 'Did There Not Come to You a Warner?' and They Replied, Weeping and Repenting, 'Had We Listened or Used Our Intelligence, We Should Not Be Among the Companions of the Blazing Fire'

دفتر ششم - بخش ۱۱۲ - مقالت برادر بزرگین / Book Six - Section 112 - The Discourse of the Eldest Brother

دفتر ششم - بخش ۱۱۸ - حکایت آن شخص کی خواب دید کی آنچ می‌طلبی از یسار به مصر وفا شود آنجا گنجیست در فلان محله در فلان خانه چون به مصر آمد کسی گفت من خواب دیده‌ام کی گنجیست به بغداد در فلان محله در فلان خانه نام محله و خانهٔ این شخص بگفت آن شخص فهم کرد کی آن گنج در مصر گفتن جهت آن بود کی مرا یقین کنند کی در غیر خانهٔ خود نمی‌باید جستن ولیکن این گنج یقین و محقق جز در مصر حاصل نشود / Book Six - Section 118 - The story of that person who dreamt that what you seek of wealth will be fulfilled in Egypt; there is a treasure there in such-and-such a quarter in such-and-such a house. When he came to Egypt, someone said, 'I have dreamt that there is a treasure in Baghdad in such-and-such a quarter in such-and-such a house,' and he stated the name of the quarter and house of this person. That person understood that the purpose of being told 'that treasure is in Egypt' was so that he might be certain that he must not seek anywhere but in his own house; but this certain and verified treasure could not be obtained except in Egypt.

دفتر ششم - بخش ۱۲۳ - مثل / Book Six - Section 123 - A Parable

دفتر ششم - بخش ۱۲۷ - رفتن قاضی به خانهٔ زن جوحی و حلقه زدن جوحی به خشم بر در و گریختن قاضی در صندوقی الی آخره / Book Six - Section 127 - The Qadi's Going to the House of Juhi's Wife, Juhi's Angry Knocking on the Door, and the Qadi Fleeing into a Chest, etc.

دفتر ششم - بخش ۱۳۳ - متوفی شدن بزرگین از شه‌زادگان و آمدن برادر میانین به جنازهٔ برادر کی آن کوچکین صاحب‌فراش بود از رنجوری و نواختن پادشاه میانین را تا او هم لنگ احسان شد ماند پیش پادشاه صد هزار از غنایم غیبی و غنی بدو رسید از دولت و نظر آن شاه مع تقریر بعضه / Book Six - Section 133 - The death of the eldest of the princes, the arrival of the middle brother at his brother's funeral since the youngest was bedridden with illness, and the King's cherishing of the middle brother until he too became captivated by his kindness and remained with the King; a hundred thousand unseen spoils and riches reached him from the fortune and gaze of that King, along with the explanation of some of this

دفتر ششم - بخش ۱۳۹ - وصیت کردن آن شخص کی بعد از من او برد مال مرا از سه فرزند من کی کاهل‌ترست / Book Six - Section 139 - The Testament of That Person: 'After Me, He Shall Take My Wealth From My Three Sons Who Is the Laziest'

دفتر ششم - بخش ۷۴ - یافتن مرید مراد را و ملاقات او با شیخ نزدیک آن بیشه / Book Six - Section 74 - The disciple finding the master and his meeting with the Sheikh near that forest

دفتر ششم - بخش ۸۴ - منادی کردن سید ملک ترمد کی هر کی در سه یا چهار روز به سمرقند رود به فلان مهم خلعت و اسپ و غلام و کنیزک و چندین زر دهم و شنیدن دلقک خبر این منادی در ده و آمدن به اولاقی نزد شاه کی من باری نتوانم رفتن / Book Six - Section 84 - The Lord King of Tirmidh proclaiming that whoever goes to Samarkand in three or four days on a certain important business, I will give him a robe of honor, a horse, a slave, a handmaiden, and so much gold; and Dalqak hearing the news of this proclamation in the village, and coming post-haste to the king to say, 'I, at any rate, cannot go'

دفتر ششم - بخش ۹۵ - رجوع کردن به حکایت آن شخص وام کرده و آمدن او به امید عنایت آن محتسب سوی تبریز / Book Six - Section 95 - Returning to the story of that indebted person and his coming to Tabriz in hope of the inspector's favor

دفتر ششم - بخش ۱۰۳ - حکایت آن پادشاه و وصیت کردن او سه پسر خویش را کی درین سفر در ممالک من فلان جا چنین ترتیب نهید و فلان جا چنین نواب نصب کنید اما الله الله به فلان قلعه مروید و گرد آن مگردید / Book Six - Section 103 - The Tale of That King and His Testament to His Three Sons, Saying, 'On This Journey in My Realms, Arrange Things Thus in Such and Such a Place, and Appoint Deputies Thus in Such and Such a Place, But by God, Do Not Go to Such and Such a Fortress and Do Not Go Around It'

دفتر ششم - بخش ۱۱۰ - در تفسیر این خبر کی مصطفی صلوات‌الله علیه فرمود منهومان لا یشبعان طالب الدنیا و طالب العلم کی این علم غیر علم دنیا باید تا دو قسم باشد اما علم دنیا هم دنیا باشد الی آخره و اگر هم‌چنین شود کی طالب الدنیا و طالب الدنیا تکرار بود نه تقسیم مع تقریره / Book Six - Section 110 - In commentary on the tradition in which Mustafa, peace be upon him, said, 'Two greedy ones are never satisfied: the seeker of the world and the seeker of knowledge,' that this knowledge must be other than the knowledge of the world for there to be two categories; but the knowledge of the world is also the world, and so on; and if it were so, then 'the seeker of the world and the seeker of the world' would be a repetition, not a division, with its explanation

دفتر ششم - بخش ۱۱۶ - بعد مکث ایشان متواری در بلاد چین در شهر تختگاه و بعد دراز شدن صبر بی‌صبر شدن آن بزرگین کی من رفتم الوداع خود را بر شاه عرضه کنم اما قدمی تنیلنی مقصودی او القی راسی کفادی ثم یا پای رساندم به مقصود و مراد یا سر بنهم هم‌چو دل از دست آن‌جا و نصیحت برادران او را سود ناداشتن یا عاذل العاشقین دع فة اضلها الله کیف ترشدها الی آخره / Book Six - Section 116 - After their delay in hiding in the cities of China in the capital city, and after patience grew long, the eldest brother lost his patience, saying, 'I have gone, farewell, I will present myself to the king. Either my foot will reach my goal or I will lay down my head (die) like a lost heart there,' and his brothers' advice having no benefit upon him, 'O reprover of lovers, leave a group whom God has led astray; how can you guide them?' et cetera

دفتر ششم - بخش ۱۲۵ - مکرر کردن برادران پند دادن بزرگین را و تاب ناآوردن او آن پند را و در رمیدن او ازیشان شیدا و بی‌خود رفتن و خود را در بارگاه پادشاه انداختن بی‌دستوری خواستن لیک از فرط عشق و محبت نه از گستاخی و لاابالی الی آخره / Book Six - Section 125 - The brothers repeating their advice to the eldest, his inability to endure that advice, his fleeing from them in a distracted and selfless state, and throwing himself into the king's court without seeking permission, but out of the extremity of love and affection, not out of impudence and carelessness, et cetera

دفتر ششم - بخش ۱۳۲ - در بیان آنک دوزخ گوید کی قنطرهٔ صراط بر سر اوست ای مؤمن از صراط زودتر بگذر زود بشتاب تا عظمت نور تو آتش ما را نکشد جز یا مؤمن فان نورک اطفاء ناری / Book Six - Section 132 - In explanation of Hell saying, because the bridge of Sirat is over it, 'O believer, pass over the Sirat more quickly, make haste, lest the greatness of your light extinguish our fire: Pass, O believer, for your light extinguishes my fire'

دفتر ششم - بخش ۱۳۸ - رجوع کردن بدان قصه کی شاه‌زاده بدان طغیان زخم خورد از خاطر شاه پیش از استکمال فضایل دیگر از دنیا برفت / Book Six - Section 138 - Returning to that story of how the prince, due to that rebellion, received a wound from the king's thought and passed away from the world before the perfection of other virtues

دفتر ششم - بخش ۷۵ - حکمت در انی جاعل فی الارض خلیفة / Book Six - Section 75 - The Wisdom in 'Indeed, I will make upon the earth a successive authority'

دفتر ششم - بخش ۸۹ - حکایت شب دزدان کی سلطان محمود شب در میان ایشان افتاد کی من یکی‌ام از شما و بر احوال ایشان مطلع شدن الی آخره / Book Six - Section 89 - The Story of the Night Thieves When Sultan Mahmud Fell Among Them at Night, Saying, 'I am One of You,' and Becoming Aware of Their Affairs, Etc.

دفتر ششم - بخش ۱۰۰ - ماخذهٔ یوسف صدیق صلوات‌الله علیه به حبس بضع سنین به سبب یاری خواستن از غیر حق و گفتن اذکرنی عند ربک مع تقریره / Book Six - Section 100 - The punishment of Joseph the Truthful, peace be upon him, with imprisonment for several years because of seeking help from other than God and saying, 'Mention me to your lord,' along with its explanation

دفتر ششم - بخش ۱۱۵ - حکایت امرء القیس کی پادشاه عرب بود و به صورت عظیم به جمال بود یوسف وقت خود بود و زنان عرب چون زلیخا مردهٔ او و او شاعر طبع قفا نبک من ذکری حبیب و منزل چون همه زنان او را به جان می‌جستند ای عجب غزل او و نالهٔ او بهر چه بود مگر دانست کی این‌ها همه تمثال صورتی‌اند کی بر تخته‌های خاک نقش کرده‌اند عاقبت این امرء القیس را حالی پیدا شد کی نیم‌شب از ملک و فرزند گریخت و خود را در دلقی پنهان کرد و از آن اقلیم به اقلیم دیگر رفت در طلب آن کس کی از اقلیم منزه است یختص برحمته من یشاء الی آخره / Book Six - Section 115 - The Story of Imra' al-Qais, who was the king of the Arabs, of immense beauty, the Joseph of his time, and the women of the Arabs were dying for him like Zulaikha, and he was a poet by nature [who wrote] 'Halt, let us weep over the memory of a beloved and an abode' (Qifa nabki min dhikra habibin wa manzil). Since all women sought him with their souls, how strange it was what his odes and laments were for! Perhaps he knew that these are all just mere forms painted on the boards of earth. Ultimately, a state came upon this Imra' al-Qais that at midnight he fled from his kingdom and children, hid himself in a dervish cloak, and went from one clime to another in search of Him who is free from any clime, 'He singles out for His mercy whom He wills', and so on to the end.

دفتر ششم - بخش ۱۲۴ - بازگشتن آن شخص شادمان و مراد یافته و خدای را شکر گویان و سجده کنان و حیران در غرایب اشارات حق و ظهور تاویلات آن در وجهی کی هیچ عقلی و فهمی بدانجا نرسد / Book Six - Section 124 - The return of that person, joyful and having attained his desire, giving thanks to God, bowing in prostration, and amazed at the wondrous indications of God and the manifestation of His interpretations in a way that no intellect or understanding can reach

دفتر ششم - بخش ۱۲۶ - مفتون شدن قاضی بر زن جوحی و در صندوق ماندن و نایب قاضی صندوق را خریدن باز سال دوم آمدن زن جوحی بر امید بازی پارینه و گفتن قاضی کی مرا آزاد کن و کسی دیگر را بجوی الی آخر القصه / Book Six - Section 126 - The Qadi becoming infatuated with Juhi's wife, remaining in the chest, the Qadi's deputy buying the chest, Juhi's wife coming again the second year hoping for the same trick as last year, and the Qadi saying 'Set me free and seek someone else,' to the end of the story

دفتر ششم - بخش ۱۲۸ - آمدن نایب قاضی میان بازار و خریداری کردن صندوق را از جوحی الی آخره / Book Six - Section 128 - The Arrival of the Qadi's Deputy in the Market and Buying the Chest from Juhi, to the end

دفتر ششم - بخش ۱۲۹ - در تفسیر این خبر کی مصطفی صلوات‌الله علیه فرمود من کنت مولاه فعلی مولاه تا منافقان طعنه زدند کی بس نبودش کی ما مطیعی و چاکری نمودیم او را چاکری کودکی خلم آلودمان هم می‌فرماید الی آخره / Book Six - Section 129 - In interpretation of the tradition wherein Mustafa, peace be upon him, said, 'Whomever I am his master (mawla), Ali is his master,' such that the hypocrites taunted, saying, 'Was it not enough for him that we showed him obedience and servitude, that he now commands us to the servitude of a snot-nosed child?' and so on to the end

دفتر ششم - بخش ۱۳۰ - باز آمدن زن جوحی به محکمهٔ قاضی سال دوم بر امید وظیفهٔ پارسال و شناختن قاضی او را الی اتمامه / Book Six - Section 130 - Juhi's wife returning to the Qadi's court the second year in the hope of last year's allowance, and the Qadi recognizing her, to the end

دفتر ششم - بخش ۱۳۵ - خطاب حق تعالی به عزرائیل علیه‌السلام کی ترا رحم بر کی بیشتر آمد ازین خلایق کی جانشان قبض کردی و جواب دادن عزرائیل حضرت را / Book Six - Section 135 - God Almighty's Addressing Azrael, Peace Be Upon Him, Asking, 'Upon Whom Among These Creatures Whose Souls You Took Did You Feel the Most Pity?' and Azrael's Answering His Presence

دفتر ششم - بخش ۶۸ - نومید شدن آن پادشاه از یافتن آن گنج و ملول شدن او از طلب آن / Book Six - Section 68 - The King becoming hopeless of finding that treasure and becoming weary of seeking it

دفتر ششم - بخش ۸۰ - حکایت آن سه مسافر مسلمان و ترسا و جهود و آن کی به منزل قوتی یافتند و ترسا و جهود سیر بودند گفتند این قوت را فردا خوریم مسلمان صایم بود گرسنه ماند از آنک مغلوب بود / Book Six - Section 80 - The Story of the Three Travelers, a Muslim, a Christian, and a Jew, Who Found Sustenance at a Halting-Place, and the Christian and the Jew Being Satiated Said, 'Let Us Eat This Sustenance Tomorrow,' While the Muslim was Fasting and Remained Hungry Because He Was Overpowered

دفتر ششم - بخش ۹۸ - توزیع کردن پای‌مرد در جملهٔ شهر تبریز و جمع شدن اندک چیز و رفتن آن غریب به تربت محتسب به زیارت و این قصه را بر سر گور او گفتن به طریق نوحه الی آخره / Book Six - Section 98 - The mediator begging for alms throughout the city of Tabriz, gathering a small amount, and the stranger going to the tomb of the inspector for visitation, and telling this story over his grave by way of lamentation, up to the end

دفتر ششم - بخش ۱۱۳ - ذکر آن پادشاه که آن دانشمند را به اکراه در مجلس آورد و بنشاند ساقی شراب بر دانشمند عرضه کرد ساغر پیش او داشت رو بگردانید و ترشی و تندی آغاز کرد شاه ساقی را گفت کی هین در طبعش آر ساقی چندی بر سرش کوفت و شرابش در خورد داد الی آخره / Book Six - Section 113 - Mention of that king who brought that scholar to the assembly by force and seated him; the cupbearer offered wine to the scholar and held the goblet before him; he turned his face away and began to show sourness and harshness; the king told the cupbearer, 'Hey, bring him into the mood!'; the cupbearer struck him on the head a few times and made him drink the wine, to the end

دفتر ششم - بخش ۱۲۲ - بیان این خبر کی الکذب ریبة والصدق طمانینة / Book Six - Section 122 - Explanation of this tradition: 'Falsehood is a doubt and truth is a tranquility'

دفتر ششم - بخش ۱۴۰ - مثل / Book Six - Section 140 - A Parable

دفتر ششم - بخش ۸۱ - حکایت اشتر و گاو و قج که در راه بند گیاه یافتند هر یکی می‌گفت من خورم / Book Six - Section 81 - The Tale of the Camel, the Ox, and the Ram who found a bundle of grass on the road, and each said, 'I shall eat it'

دفتر ششم - بخش ۱۰۲ - گفتن خواجه در خواب به آن پای‌مرد وجوه وام آن دوست را کی آمده بود و نشان دادن جای دفن آن سیم و پیغام کردن به وارثان کی البته آن را بسیار نبینند وهیچ باز نگیرند و اگر چه او هیچ از آن قبول نکند یا بعضی را قبول نکند هم آنجا بگذارند تا هر آنک خواهد برگیرد کی من با خدا نذرها کردم کی از آن سیم به من و به متعلقان من حبه‌ای باز نگردد الی آخره / Book Six - Section 102 - The master telling the mediator in a dream the ways of the debt of that friend who had come, and showing the burial place of that silver, and sending a message to the heirs that they should by no means consider it too much and not take any of it back, and even if he does not accept any of it or accepts [only] some of it, they should leave it right there so that whoever wants can take it, for I have made vows with God that not a grain of that silver shall return to me or to my dependents, etc.

دفتر ششم - بخش ۱۱۷ - بیان مجاهد کی دست از مجاهده باز ندارد اگر چه داند بسطت عطاء حق را کی آن مقصود از طرف دیگر و به سبب نوع عمل دیگر بدو رساند کی در وهم او نبوده باشد او همه وهم و اومید درین طریق معین بسته باشد حلقهٔ همین در می‌زند بوک حق تعالی آن روزی را از در دیگر بدو رساند کی او آن تدبیر نکرده باشد و یرزقه من حیث لا یحتسب العبد یدبر والله یقدر و بود کی بنده را وهم بندگی بود کی مرا از غیر این در برساند اگر چه من حلقهٔ این در می‌زنم حق تعالی او را هم ازین در روزی رساند فی‌الجمله این همه درهای یکی سرایست مع تقریره / Book Six - Section 117 - The explanation that the spiritual striver does not withhold his hand from striving, even if he knows the vastness of God's bestowal, which might deliver that desired object to him from another direction and by means of a different kind of action that was not in his imagination. He has attached all his imagination and hope to this specific path, knocking at this very door, in the hope that God the Exalted might deliver that provision from another door which he has not contrived, 'And He provides for him from where he does not expect' (Qur'an 65:3). The servant contrives and God ordains. And it might be that the servant has the illusion of servanthood, thinking, 'He will bring it to me from other than this door, even though I am knocking at this door,' yet God the Exalted delivers his provision to him from this very door. In short, all these doors are of one palace, along with its exposition.

دفتر ششم - بخش ۱۳۴ - وسوسه‌ای کی پادشاه‌زاده را پیدا شد از سبب استغنایی و کشفی کی از شاه دل او را حاصل شده بود و قصد ناشکری و سرکشی می‌کرد شاه را از راه الهام و سر شاه را خبر شد دلش درد کرد روح او را زخمی زد چنانک صورت شاه را خبر نبود الی آخره / Book Six - Section 134 - The temptation that appeared to the prince due to the independence and revelation he had attained from the king of the heart, and his intention of ingratitude and rebellion; the king became aware of this through inspiration and inner secret, his heart ached, and he struck his spirit a wound such that the outward form of the king was unaware of it, and so on to the end

دفتر ششم - بخش ۸۷ - مبالغه کردن موش در لابه و زاری و وصلت جستن از چغز آبی / Book Six - Section 87 - The mouse exaggerating in entreaty and lamentation and seeking union with the water-frog

دفتر ششم - بخش ۹۹ - دیدن خوارزمشاه رحمه الله در سیران در موکب خود اسپی بس نادر و تعلق دل شاه به حسن و چستی آن اسپ و سرد کردن عمادالملک آن اسپ را در دل شاه و گزیدن شاه گفت او را بر دید خویش چنانک حکیم رحمة الله علیه در الهی‌نامه فرمود چون زبان حسد شود نخاس یوسفی یابی از گزی کرباس از دلالی برادران یوسف حسودانه در دل مشتریان آن چندان حسن پوشیده شد و زشت نمودن گرفت کی وَ کانوا فیهِ مِنَ الزّاهِدینَ / Book Six - Section 99 - Khwarazmshah, may God have mercy upon him, seeing a very rare horse in his cavalcade during a ride, and the King's heart becoming attached to its beauty and agility; and Imad al-Mulk cooling the King's heart toward the horse, and the King preferring his word over his own sight, just as the Sage, may God's mercy be upon him, said in the Ilahi-Nama: 'When the tongue of envy becomes the broker, you will find a Joseph to be worth no more than a yard of canvas'; through the envious brokering of Joseph's brothers, so much beauty was concealed in the hearts of the buyers and began to appear ugly, such that 'and they were of those who were indifferent to him.'

دفتر ششم - بخش ۱۱۹ - سبب تاخیر اجابت دعای مؤمن / Book Six - Section 119 - The Reason for the Delay in Answering the Believer's Prayer

دفتر ششم - بخش ۱۳۷ - رجوع کردن به قصهٔ پروردن حق تعالی نمرود را بی‌واسطهٔ مادر و دایه در طفلی / Book Six - Section 137 - Returning to the story of God Almighty nourishing Nimrod in infancy without the intermediary of a mother or wet nurse

دفتر ششم - بخش ۱۰۵ - روان شدن شه‌زادگان در ممالک پدر بعد از وداع کردن ایشان شاه را و اعادت کردن شاه وقت وداع وصیت را الی آخره / Book Six - Section 105 - The princes setting off into their father's domains after bidding farewell to the king, and the king reiterating his testament at the time of farewell, et cetera

دفتر ششم - بخش ۱۳۶ - کرامات شیخ شیبان راعی قدس الله روحه العزیز / Book Six - Section 136 - The Miracles of Sheikh Shaiban the Shepherd, May God Sanctify His Dear Soul

دفتر ششم - بخش ۱۲۱ - رسیدن آن شخص به مصر و شب بیرون آمدن به کوی از بهر شبکوکی و گدایی و گرفتن عسس او را و مراد او حاصل شدن از عسس بعد از خوردن زخم بسیار و عَسی أَنْ تَکْرَهوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ و قوله تعالی سَیَجْعَلُ اللهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْراً و قوله علیه‌السلام اشتدّی ازمّة تنفرجی و جمیع القرآن و الکتب المنزلة فی تقریر هذا / Book Six - Section 121 - The Arrival of That Person in Egypt and Going Out at Night into the Street for Night-Wandering and Begging, the Night Watchman Seizing Him, His Desire Being Fulfilled by the Night Watchman After Receiving Many Blows, and 'It May Be That You Dislike a Thing and It Is Good for You', and the Word of the Most High 'God Will Bring About Ease After Hardship', and the Saying of the Prophet, Peace Be Upon Him, 'Intensify, O Crisis, and You Will Be Relieved', and the Entirety of the Quran and Revealed Books in Affirmation of This

دفتر ششم - بخش ۷۱ - پرسیدن آن وارد از حرم شیخ کی شیخ کجاست کجا جوییم و جواب نافرجام گفتن حرم / Book Six - Section 71 - The Arriving Guest Inquiring of the Sheikh's Wife Where the Sheikh Is and Where They Should Seek Him, and the Wife Giving an Unpleasant Answer

دفتر ششم - بخش ۸۲ - مثل / Book Six - Section 82 - A Parable

دفتر ششم - بخش ۹۲ - قصهٔ عبدالغوث و ربودن پریان او را و سالها میان پریان ساکن شدن او و بعد از سالها آمدن او به شهر و فرزندان خویش را باز ناشکیفتن او از آن پریان به حکم جنسیت و همدلی او با ایشان / Book Six - Section 92 - The Story of Abdul Ghawth, his abduction by the fairies, his dwelling among the fairies for years, his coming to the city after years and to his own children, and his inability to endure being away from the fairies by the decree of homogeneity and his mutual affinity with them

دفتر ششم - بخش ۱۲۰ - رجوع کردن به قصهٔ آن شخص کی به او گنج نشان دادند به مصر و بیان تضرع او از درویشی به حضرت حق / Book Six - Section 120 - Returning to the story of that person who was shown a treasure in Egypt, and the explanation of his supplication to the Divine Presence out of poverty

دفتر ششم - بخش ۹۱ - رجوع کردن به قصهٔ طلب کردن آن موش آن چغز را لب‌لب جو و کشیدن سر رشته تا چغز را در آب خبر شود از طلب او / Book Six - Section 91 - Returning to the story of the mouse seeking the frog at the edge of the stream, and pulling the string so that the frog in the water is made aware of its quest

دفتر ششم - بخش ۹۳ - داستان آن مرد کی وظیفه داشت از محتسب تبریز و وامها کرده بود بر امید آن وظیفه و او را خبر نه از وفات او حاصل از هیچ زنده‌ای وام او گزارده نشد الا از محتسب متوفی گزارده شد چنانک گفته‌اند لیس من مات فاستراح بمیت انما المیت میت الاحیاء / Book Six - Section 93 - The story of that man who had a stipend from the inspector of Tabriz and had incurred debts in hope of that stipend, being unaware of his death; in the end, his debt was not discharged by any living person, but was paid by the deceased inspector, as it has been said: 'He who dies and finds rest is not dead; the truly dead is the dead among the living'

دفتر ششم - بخش ۱۰۷ - دیدن ایشان در قصر این قلعهٔ ذات الصور نقش روی دختر شاه چین را و بیهوش شدن هر سه و در فتنه افتادن و تفحص کردن کی این صورت کیست / Book Six - Section 107 - Their Seeing the Portrait of the Daughter of the Emperor of China in the Castle of the Fortress of Portraits, All Three Falling Unconscious, Falling into Tribulation, and Investigating Whose Portrait It Is

دفتر ششم - بخش ۱۰۸ - حکایت صدر جهان بخارا کی هر سایلی کی به زبان بخواستی از صدقهٔ عام بی‌دریغ او محروم شدی و آن دانشمند درویش به فراموشی و فرط حرص و تعجیل به زبان بخواست در موکب صدر جهان از وی رو بگردانید و او هر روز حیلهٔ نو ساختی و خود را گاه زن کردی زیر چادر وگاه نابینا کردی و چشم و روی خود بسته به فراستش بشناختی الی آخره / Book Six - Section 108 - The Story of the Sadr-i Jahan of Bukhara: How Any Beggar Who Asked Aloud Was Deprived of His Unstinted General Charity, and How That Dervish Scholar, Out of Forgetfulness and Excess of Greed and Haste, Asked Aloud in the Sadr-i Jahan's Cavalcade and the Sadr-i Jahan Turned His Face Away From Him, and How the Scholar Devised a New Trick Every Day, Now Disguising Himself as a Woman Under a Veil, Now Pretending to be Blind, Wrapping His Eyes and Face, But the Sadr-i Jahan Recognized Him by His Physiognomy, etc.

دفتر ششم - بخش ۱۱۱ - بحث کردن آن سه شه‌زاده در تدبیر آن واقعه / Book Six - Section 111 - The discussion of those three princes in planning for that event

دفتر ششم - بخش ۱۳۱ - باز آمدن به شرح قصهٔ شاه‌زاده و ملازمت او در حضرت شاه / Book Six - Section 131 - Returning to the Exposition of the Story of the Prince and His Attendance in the Presence of the King

حکایت موش و چغز / The Tale of the Mouse and the Frog

دفتر ششم - بخش ۱۳۸ - رجوع کردن بدان قصه کی شاه‌زاده بدان طغیان زخم خورد از خاطر شاه پیش از استکمال فضایل دیگر از دنیا برفت / Book Six - Section 138 - Returning to that story of how the prince, due to that rebellion, received a wound from the king's thought and passed away from the world before the perfection of other virtues

دفتر ششم - بخش ۱۳۵ - خطاب حق تعالی به عزرائیل علیه‌السلام کی ترا رحم بر کی بیشتر آمد ازین خلایق کی جانشان قبض کردی و جواب دادن عزرائیل حضرت را / Book Six - Section 135 - God's Address to Azrael, 'Whom didst thou pity most among these creatures whose souls thou hast seized?' and Azrael's answer to the Presence

The Spiritual Consequences of a Guide's Disapproval and Hidden Inner Wounds in the Masnavi

The Concept of Spiritual Self-Sufficiency (Istighna) and Temptation in the Masnavi