1Cademy - (۸) حکایت بزرجمهر با انوشیروان / (8) The Tale of Bozorgmehr and Anushirvan

Learn Before

Elahi Nameh

Poem

(۸) حکایت بزرجمهر با انوشیروان / (8) The Tale of Bozorgmehr and Anushirvan

Original content

چو از بوزرجمهر افتاد در خشم
دل کسری، کشیدش میل در چشم

معمایی فرستادند از روم
که گر آنجا کنند این راز معلوم

خراجش می فرستیم واگرنه
جفا بیند ز ما چیزی دگر نه

حکیمان را بهم بنشاند کسری
کسی زیشان نشد آگاه معنی

همه گفتند این راز سپهرست
چنین کار از پی بوزرجمهرست

برون از وی کسی نشناسد این راز
بپرسید این معما را ازو باز

حکیم رانده را نوشیروان خواند
بدان خواری عزیزش همچو جان خواند

حکایت کرد حالی آن معماش
که جز تو کس نیارد کرد پیداش

حکیمش گفت یک حمام خواهم
وزان پس ساعتی آرام خواهم

تنم چون اعتدالی یافت یخ خواه
به یخ بر من نویس این قصه آنگاه

که گرچه چشم من کورست اما
بدین حیلت بگویم این معما

چنان کردند القصه که او گفت
که تا گفت آن معما و نکو گفت

بغایت شادمان شد زو دل شاه
بدو گفتا که از من حاجتی خواه

حکیمش گفت چون این روی دیدی
که کورم کردی ومیلم کشیدی

کنون آن خواهم از تو ای سرافراز
که بس سرگشته ام چشمم دهی باز

شهش گفتا که من این کی توانم
تو خود دانی که من این می ندانم

حکیمش گفت ای شاه سرافراز
چو نتوانی که چشم من دهی باز

مکن تندی ز کس چیزی ستان تو
که گر خواهی توانی دادش آن تو

چرا می بستدی چیزی که از عز
عوض نتوانی آن را داد هرگز

ترا هر یک نفس دری عزیزست
وزین درت گرامی تر چه چیزست

مده بر باد این گوهر ببازی
که گر خواهی که بازآری چه سازی

تو می باید که هر دم پیش آئی
تو هر دم تا بکی با خویش آئی

بنفشه چون نهٔ نرگس نبودی
چرا چون این و آن کور و کبودی

همه چون رعد بانگی بی درنگی
همه چون برج عقرب کور و لنگی

ترا از تو هزاران پرده در پیش
چگونه ره بری یک ذره در خویش

تو بی خویشی اگر با خویش آئی
ز خیل پس روان در پیش آئی

نخواهندت بخود هرگز رها کرد
ترا بس عمر می باید قضا کرد

اگر روزی تو زینجا دور مانی
چرا بیگانه و مهجور مانی

یقین می دان که چون آن آشنائی
پدید آید نماند این جدائی

English translation

When the heart of Khosrow became angry with Bozorgmehr, He drew a searing needle across his eyes. An enigma was sent from Rome, Saying, "If they can make this secret known there, We will send tribute; otherwise, He will see cruelty from us, and nothing else." Khosrow gathered the wise men together, But none of them became aware of the meaning. They all said, "This is a secret of the sphere, Such a task is for Bozorgmehr. Other than him, no one knows this secret; Ask this enigma of him again." Nushirvan summoned the banished sage, Despite that humiliation, he called him as dear as his soul. He presently related that enigma to him, Saying, "No one but you can make it known." His sage said, "I want a bathhouse, And after that, I want an hour of rest. When my body attains equilibrium, fetch ice, Then write this tale on me with ice. For although my eyes are blind, By this trick, I will answer this enigma." In short, they did as he said, Until he solved the enigma, and solved it well. The king's heart became extremely glad because of him, He said to him, "Ask a favor of me." His sage said, "Since you saw this outcome, That you blinded me and pulled the needle across my eyes, Now I want this of you, O exalted one, For I am very bewildered, give me back my eyes." His king said, "How can I do this? You yourself know that I do not know how." His sage said, "O exalted king, Since you cannot give me back my eyes, Do not be harsh; take something from someone, That if you wish, you can give back to them. Why did you take something in arrogance, When you can never give a replacement for it? Every single breath of yours is a precious pearl, And what is more precious than this pearl? Do not throw this jewel to the wind in play, For if you want to bring it back, what will you do? You must advance at every moment, How long will you remain with yourself at every moment? Since you are not a violet, nor were you a narcissus, Why are you blind and bruised like this and that? You are entirely a cry like thunder without delay, You are entirely blind and lame like the constellation of Scorpio. You have thousands of veils from yourself before you, How can you find your way even an atom into yourself? You are selfless if you come to yourself, You will come to the fore from the host of followers. They will never leave you to yourself, You must spend a great deal of life. If one day you remain far from here, Why should you remain a stranger and forsaken? Know for certain that when that familiarity Appears, this separation will not remain."

Updated 2026-07-03

Contributors are:

Who are from:

References