1Cademy - (۱۸) حکایت سلطان محمود با ایاز / (18) The Tale of Sultan Mahmud and Ayaz

Learn Before

Elahi Nameh

Poem

(۱۸) حکایت سلطان محمود با ایاز / (18) The Tale of Sultan Mahmud and Ayaz

Original content

سحرگاهی مگر محمود عادل
ایاز خاص را گفت ای نکو دل

مرا امروز آهنگ شکارست
اگر تو هم بیائی نیک کارست

غلامش گفت من بس یک شکارم
که من اینجا شکاری کرده دارم

شهش گفتا شکار تو کدامست
جوابش داد کو محمود نامست

شهش گفت این همه چابک سواری
بچه بگرفتهٔ اینجا شکاری

غلامش گفت ای شاه بلندم
شکاری حاصل آمد از کمندم

شهش گفتا کمند خویش بنمای
سر زلف دراز افکند در پای

کمندم گفت زلف بیقرارست
شه عالم کمندم را شکارست

اثر کرد این سخن در جان محمود
فرو افکند سر می سوخت چون عود

گهی چون مار می پیچید بر خویش
گهی می زد چو گژدم از غمش نیش

یکی را گفت تا سرو بلندش
ز سر تا پای آرد در کمندش

چو گوئی آن سمن بر را فرو بست
ولی پنهان بصد جان دل درو بست

شهش گفت ای ایاز اینم تمامست
شکاری در کمند از ما کدامست

زبان بگشاد ایاز و گفت ای شاه
اگر جاویدم اندازی فرو چاه

وگر از من بریزی خون بزاری
تو خواهی بود جاویدم شکاری

شهش گفتا توئی افتاده در دام
مرا از چه شکاری می نهی نام

غلامش گفت تن فرعست و دل اصل
تمامست از دل پاک توام وصل

اگر یک دم تنم در دامت افتاد
دل اندر دام من مادامت افتاد

اگر زلفم ببری یا بسوزی
دل خویشت نخواهد بود روزی

یقین می دان که زاغ زلفم اکنون
نخواهد خورد الا از دلت خون

اگر خاکی شود بیچارهٔ تو
بود آن خاک هم خون خوارهٔ تو

اگر معدوم اگر موجود باشم
همی خون خوارهٔمحمود باشم

چو پیوسته دلت باشد شکارم
شکار خویش دایم کرده دارم

اگر در شیوهٔ خویشت کمالست
دل از دستم برون کردن محالست

وگر بکشی مرا دانم که ناچار
چگونه خود کشی در ماتمم زار

اگر من هستم وگرنه درین راه
منم دلبر منم سرور منم شاه

ولیکن گر گدا ور خسروم من
بهر نوعی که هستم ازتوام من

English translation

One morning, Mahmud the Just Said to the favored Ayaz, 'O good-hearted one, Today I intend to go hunting; If you also come, it would be well.' His slave said, 'I myself am enough of a prey, For I have already caught a prey here.' The king said to him, 'Who is your prey?' He replied, 'His name is Mahmud.' The king said, 'With all this skillful riding, How have you captured a prey here?' His slave said, 'O my exalted king, A prey was caught by my lasso.' The king said, 'Show me your lasso.' He cast the tip of his long locks at his feet. He said, 'My lasso is my restless hair; The king of the world is the prey of my lasso.' These words took effect in Mahmud's soul; He bowed his head and burned like aloe wood. At times he writhed like a snake; At times he stung himself like a scorpion from his grief. He ordered someone to bind his tall cypress From head to toe in bonds. They bound that jasmine-breasted youth like a ball, Yet secretly the king bound his own heart to him with a hundred souls. The king said, 'O Ayaz, this is complete now; Which of us is the prey in the lasso?' Ayaz spoke and said, 'O king, Even if you cast me into a well forever, And even if you shed my blood in misery, You will forever be my prey.' The king said, 'You are the one who has fallen into the trap; Why do you call me the prey?' His slave said, 'The body is the branch and the heart is the root; My union with you is complete through your pure heart. If for a moment my body fell into your trap, Your heart fell into my trap forever. If you cut or burn my locks, Your heart will never be yours for a single day. Know for certain that the raven of my locks now Will feed on nothing but the blood of your heart. If your helpless slave turns to dust, That dust will still consume your blood. Whether I exist or cease to exist, I shall remain the consumer of Mahmud's blood. Since your heart is constantly my prey, I always hold my prey. Even if you are perfect in your ways, It is impossible to release your heart from my hand. And if you kill me, I know that inevitably You will weep bitterly in mourning and kill yourself. Whether I exist or not, on this path, I am the beloved, I am the master, I am the king. But whether I am a beggar or a monarch, In whatever state I am, I belong to you.'

Updated 2026-07-03

Contributors are:

Who are from:

References