1Cademy - (۱) حکایت سلطان محمود با پیرزن / (1) The Tale of Sultan Mahmud and the Old Woman

Learn Before

Elahi Nameh

Poem

(۱) حکایت سلطان محمود با پیرزن / (1) The Tale of Sultan Mahmud and the Old Woman

Original content

مگر سلطان دین محمود غازی
به تیزی با سپه میراند تازی

بره در بیوهٔ را دید جائی
ببسته رقعهٔ را بر عصائی

ز دست ظالمان او داد می خواست
وزان فریادرس فریاد می خواست

چو دید آن پیرزن را شاه عالی
نکردش التفات و رفت حالی

مگر محمود آن شب دید در خواب
که بود افتاده درچاهی بگرداب

همی آن پیرزن گشتی پدیدار
برای او عصا کردی نگونسار

بدو گفتی که دستی در زن ای شاه
برآی از قعر این گرداب و این چاه

زدی شه در عصای زال دستی
وزان چاه بلا آسان برستی

چو آمد روز دیگر شاه بر تخت
وزان خواب شبانگه تنگ دل سخت

درگ ره پیر زن را دید مهجور
که می آمد برای داد از دور

عصا در دست و پشتش خم گرفته
چو ابر از گریه چشمش نم گرفته

بجست از جای شاه و خواند او را
به پیش خویشتن بنشاند او را

بلشکر گفت اگر دوش این نبودی
نهنگی مرگ جانم در ربودی

عصای او چو شد آویزگاهم
خلاصی داد از گرداب و چاهم

شما گر نیز می خواهید امروز
که گردید از خدا جاوید پیروز

زنید اندر عصای او همه دست
که دست آویزتان اینست پیوست

درافکندند لشکر خویش بر هم
گرفتند آن عصا در دست محکم

ز هر سوئی درآمد هر زمانی
برای آن عصا خلق جهانی

نشسته پیرزن بر تخت با شاه
گرفته آن عصار در دست آنگاه

عصا در دست دست آویز کرده
بسی بازار از وی تیز کرده

چو موسی زان عصا پشتش قوی کرد
که در دین چون عصای موسوی کرد

شهش گفتا که هان ای زال مسکین
تو بس بی قوتی و خلق چندین

بعجز خویش با یک چوب پاره
چه خواهی کرد چندین پشت واره

بسی خلقند از بهر تو در کار
تو نتوانی کشیدن این همه بار

زبان بگشاد زال و گفت ای شاه
کسی کو برکشد محمود از چاه

همه کس را تواند بر کشیدن
که ازتو این سخن نتوان شنیدن

کسی کو برکشد از چاه پیلی
ز مشتی پشه کی گردد بخیلی

چوآنجا جاه بخشان کم زنانند
همه یاری ده شاه زمانند

چرا باید بدان مغرور بودن
ز مجهولی چنین مشهور بودن

ز هر دونی فغانی نیز کردن
زهر شومی زیانی نیز خوردن

ز غیری چون زنی لاف و ولا غیر
انا خیری زهر دونی ولا خیر

نمی دانی که چه در پیش داری
ازان پروای ریش خویش داری

اگر چون لام الف دستار بندی
بسی زان به اگر زنار بندی

که چون دستار بندی لام الف وار
الف لام چلیپایست زنار

دلت را نیست زان دستار آگاه
که بر تابوت پیچندت بناگاه

سر تو چون نشیمن گاه سوداست
سر تابوت را دستار زیباست

قصب بر فرق پیچیدن چه سودت
که آخر در کفن پیچند زودت

تو در دنیا بمقراضی نشین خوش
سزای تو دهد مقراض آتش

چرا جاهی و مالی محرم تست
که آن تا واپسین دم همدم تست

چو زان تو نخواهد بود هیچی
چرا همچون کفن در خود نه پیچی

English translation

Perhaps Sultan Mahmud the Ghazi, the king of faith, Was riding swiftly with his army. On the way, he saw a widow somewhere, Who had tied a petition to a staff. She was seeking justice from the hands of oppressors, And crying out to that helper of the helpless. When the exalted king saw the old woman, He paid no attention to her and rode on. However, that night, Mahmud saw in a dream That he had fallen into a whirlpool in a deep well. The old woman would appear, Holding her staff upside down for him. She would say to him, 'Take hold of it, O King! Rise from the depths of this whirlpool and this well.' The king grabbed the old woman's staff, And easily escaped that well of calamity. When the next day came and the king sat on the throne, His heart was deeply troubled by that night's dream. At the gateway, he saw the lonely old woman Coming from afar to seek justice. Staff in hand, her back bent, Her eyes misty with tears like a raincloud. The king leaped from his place and called her over, And seated her next to him. He said to the army, 'If it were not for this woman last night, The crocodile of death would have snatched my soul. When her staff became my support, It delivered me from my whirlpool and well. If you too want today To be victorious from God forever, Hold onto her staff, For this is your constant support.' The army rushed and crowded together, Holding that staff firmly in their hands. From every direction at every moment, The people of the world came for that staff. The old woman sat on the throne with the king, Holding the staff in her hand. With the staff in her hand acting as a refuge, She did a roaring trade with it. Like Moses, her back was strengthened by that staff, For she did in religion what was done with the staff of Moses. The king said to her, 'O poor old woman, You are so weak and the people are so many. In your weakness, with a single piece of wood, What will you do with such a large backing? So many people are busy for your sake; You cannot bear all this burden.' The old woman opened her mouth and said, 'O King, The one who pulls Mahmud out of the well Can pull everyone else out as well; Such words should not be heard from you. One who can pull an elephant out of a well, How could they be stingy towards a handful of gnats? Since there, those who grant status do not boast, They are all helpers of the king of the time. Why should one be proud of that, Or be so famous for such an obscure thing? To cry out at every base person's action, And to suffer harm from every ill-omened one? Why do you boast of others when there is no other? 'I am good' from every base one is no good. You do not know what lies ahead of you, And that is why you care for your own beard. If you tie your turban like the letters Lam-Alif, It is much better if you tie a Christian girdle (zunnar) instead. For when you wind the turban like Lam-Alif, That Alif-Lam is like the cross of the Zunnar. Your heart is unaware of that turban, Which they will suddenly wrap around your coffin. Since your head is the seat of passion and vain desires, The turban is only beautiful on the head of the coffin. What is the use of winding fine linen on your crown, When they will soon wrap you in a shroud? Sit comfortably with scissors in this world; The scissors of fire will give you your due. Why are status and wealth your intimates, When they will only accompany you until your last breath? Since none of it will belong to you, Why do you not wrap yourself in yourself like a shroud?'

Updated 2026-07-03

Contributors are:

Who are from:

References