1Cademy - (۴) حکایت وفات اسکندر رومی / (4) The Tale of the Death of Alexander the Roman

Learn Before

Elahi Nameh

Poem

(۴) حکایت وفات اسکندر رومی / (4) The Tale of the Death of Alexander the Roman

Original content

چو اسکندر ز دنیا رفت بیرون
حکیمی گفت ای شاه همایون

چو زیر خاک می گشتی چنین گم
چرا می کردی آن چندان تنعم

دریغا و دریغا روزگارم
که دایم جز دریغا نیست کارم

چو نقد روزگار خود بدیدم
امید از خویشتن کلی بریدم

همه در خون جان خویش بودم
که تا بودم زیان خویش بودم

بامید بهی تا کم خبر بود
همه عمرم بسر شد ور بتر بود

جهان چون صحتم بستد مرض داد
جوانی برد و پیری در عوض داد

چو من هم نیستم از جسم و جانی
نخواهم من که من باشم زمانی

بجز مردن مرا روئی نماندست
ازان کم زندگی موئی نماندست

اگرچه از فنا موئی ندیدم
بجز فانی شدن روئی ندیدم

مرا گه ماتمست و گاه عیدست
که گاهم وعده و گاهی وعیدست

دلی بود از همه ملک جهانم
همه خون گشت ودیگر می ندانم

زهی اندوه گوناگون که دلراست
زهی این آتش و این خون که دلراست

فرو رفتن بدین دریا یقینست
ولی تا چون برآیم، بیم اینست

چرا از مرگ دل پر پیچ دارم
چو بر هیچم نه دل بر هیچ دارم؟

همه عمرم درافسانه بسر شد
که خواهد از پی عمری دگر شد؟

تهی دستم که کارم پر خلل ماند
ز حیرت پای جانم در وحل ماند

چو قوم موسی ام در تیه مانده
هم از تعطیل در تشبیه مانده

همی نه خوانده ام نه رانده ام من
میان کفر و ایمان مانده ام من

کنون در گوشهٔ حیران نشستم
ستون کردم بزیر روی دستم

گرت اندوه می باید جهانی
ننزدیک دلم بنشین زمانی

که چندانی غم و اندوه دارم
که گوئی بر دلی صد کوه دارم

مرا در دست هر ساعت هزاران
که بر دل درد می بارد چو باران

گل عمر عزیزم بر سر خار
به پایان بردم و من بر سر کار

چو نتوان داد شرح سرگذشتم
نفس با کام بردم گنگ گشتم

چه گویم کانچه گفتم هست گفته
کرا گویم، خلایق جمله خفته

زبان علم می جوشد چو خورشید
زبان معرفت گنگست جاوید

چو مستی حیرت خود باز گفتم
چو مشتی خاک زیر خاک خفتم

مرا گوئی مگو! دیگر نگویم
چه سازم من بسوزم گر نگویم

ز من دایم سخن پرسید آخر
ز سوز من نمی ترسید آخر؟

عزیزا با تو گفتم ماجرائی
مدار آخر دریغ ازمن دعائی

گر از تو یک دعائی پاک آید
مرا صد نور ازان درخاک آید

کسی را چون بچیزی دست نرسد
وگر گه گه رسد پیوست نرسد

همان بهتر که بی روی و ریائی
سحرگاهان بسازد با دعائی

کنون از اهل دل درخلوة خاص
دعای خویش می خواهم باخلاص

غرض زین گفت و گویم جز دعا نیست
که کار بی غرض جز از خدا نیست

عزیزا با تو گفتم حال مردان
تو گر مردی فراموشم مگردان

ترا گر ذرهٔ زین راز روزیست
همه ساز تودایم سینه سوزیست

اگر ماتم زده باشی درین کار
ترا نوحه گری باشد سزاوار

ولی تو خود ز رعنائی چنانی
که نوحه بشنوی بازیچه دانی

چو نوحه لایق آزادگانست
که نوحه کار کار افتادگانست

اگر تو عاشقی گم کرده یاری
تو آن سرگشتهٔ افتاده کاری

چو می جوئی نشان از بی نشان باز
ازین جستن نه استی یک زمان باز

چو چیزی گم نکردی ای عجب تو
چه می جوئی تو با چندین طلب تو

English translation

When Alexander left the world, A sage said, "O royal king, Since you were to be so lost beneath the earth, Why did you indulge in so much opulence?" Alas and alas for my days, For my constant work is nothing but 'alas'. When I saw the cash of my own days, I entirely cut off hope from myself. I was entirely in the blood of my own soul, For as long as I existed, I was my own loss. In the hope of betterment, while I had little awareness, My whole life passed, and it was worse. When the world took my health, it gave me illness, It took youth and gave old age in exchange. Since I am also nothing of body and soul, I do not want to exist for a moment. I have no face left but for dying, Because there is not a hair left of my life. Although I did not see a hair of annihilation, I saw no face but to perish. Sometimes it is mourning for me and sometimes a feast, For sometimes it is a promise and sometimes a threat. From all the kingdom of the world, I had a heart, It all turned to blood, and I know nothing else. Oh, the various sorrows that belong to the heart, Oh, this fire and this blood that belong to the heart! To sink into this sea is certain, But how I shall emerge, this is the fear. Why is my heart so twisted about death, Since I am upon nothing, I set not my heart on nothing? My whole life passed in tales, Who will go in pursuit of another life? I am empty-handed, for my work remained full of flaws, From bewilderment, the foot of my soul remained in mud. Like the people of Moses, remaining in the wilderness, Remaining in both denial and anthropomorphism. I am neither called nor driven away, I am stuck between unbelief and faith. Now I have sat bewildered in a corner, I made my arm a pillar beneath my face. If you need a world of sorrow, Sit near my heart for a moment, For I have so much grief and sorrow, That you would say I have a hundred mountains on my heart. In my hand every hour thousands, For pain rains on the heart like rain. The rose of my dear life upon the thorn, I brought to an end, while I was at work. Since I cannot explain my past, I swallowed my breath and became mute. What shall I say? For what I have said is said, To whom shall I speak? All the creatures are asleep. The tongue of knowledge boils like the sun, The tongue of gnosis is mute forever. Like a drunkard, I recounted my bewilderment, Like a handful of dirt, I slept under the dirt. You tell me, "Do not speak!" I will speak no more; What shall I do? I will burn if I do not speak. You always asked me for words in the end, Were you not afraid of my burning in the end? O dear one, I told you a tale, In the end, do not withhold a prayer from me. If a pure prayer comes from you, A hundred lights will come to me in the earth from it. When someone's hand does not reach something, And if it reaches occasionally, it does not reach continuously, It is better that without hypocrisy and pretense, At dawns, he makes do with a prayer. Now from the people of heart in a special seclusion, I earnestly ask for a prayer for myself. The purpose of this speech of mine is nothing but prayer, For a work without motive is only from God. O dear one, I told you the state of men, If you are a man, do not forget me. If you have a particle of provision from this secret, Your constant state will be heart-burning. If you are grief-stricken in this matter, Lamentation is worthy of you. But you yourself are so full of vanity, That when you hear lamentation, you consider it a plaything. For lamentation is worthy of the free, For lamentation is the work of the fallen. If you are a lover who has lost a beloved, You are that bewildered, fallen one. Since you seek a trace of the traceless again, You do not stop seeking for a moment. Since you have not lost anything, oh wonder of you, What are you seeking with so much seeking?

Updated 2026-07-03

Contributors are:

Who are from:

References