1Cademy - (۱۲) حکایت دیوانه / (12) The Tale of the Madman

Learn Before

Elahi Nameh

Poem

(۱۲) حکایت دیوانه / (12) The Tale of the Madman

Original content

یکی دیوانهٔ بی پا و سر بود
که هر روزش زهر روزی بتر بود

دلش بگرفته بود از خلق وز خویش
نه از پس هیچ ره بودش نه از پیش

زبان بگشاد کای دانندهٔ راز
چو نیست این آفرینش را سری باز

ترا تا کی ز بردن و آوریدن
دلت نگرفت یا رب ز آفریدن

مرا گوئی چو رفتی زین جهان تو
نشانی باز ده ما را بجان تو

چو جانم بی جهان ماند از جهان باز
کسی جوید نشان از بی نشان باز

نمی دانم که درمانم چه چیزست
دل من چیست یا جانم چه چیزست

ندارد چاره این بیچارهٔ خویش
زناهمواری هموارهٔ خویش

فرو رفتم بهر کوئی وسوئی
ولی برنامدم از هیچ روئی

بسی گرد جهان برگشته ام من
برای این چنین سرگشته ام من

ز بستان الستم باز کندند
نگونسارم بدین زندان فکندند

ازان سر گشته و گم کرده راهم
که یک دم برکنار دایه خواهم

از آنجا کامدم بی خویش و بی کس
اگر آنجا رسم این دولتم بس

اگر آنجا رسم ورنه درین سوز
بسر می گردم از حیرت شب و روز

دلم پر درد و جانم پر دریغست
که روزم تیره ماهم زیر میغست

اگر پایم درین منزل بماند
دلم ناچیز گردد گل بماند

ز کوری پشت بر اسرار کردیم
بغفلت خرقه را زنار کردیم

خرد دادیم و خر طبعی خریدیم
ادب دادیم و گستاخی گزیدیم

اگر دل هم درین سودا بماند
تکاپوئی بدست ما بماند

چه سود از عمر چون سودی ندیدیم
وگر دیدیم به بودی ندیدیم

دلا چندم کشی چندم گدازی
که نه سر می نهی نه می فرازی

چو دردت هست، مردی مرد بنشین
بمردی بر سر این درد بنشین

چو از دردی تو هردم سرنگون تر
مرا تا چند گردانی بخون در

چو شمعم هر زمان بر سر نهی گاز
بدستی دیگرم جلوه دهی باز

اگر از پای افتم گوئیم خیز
وگر در تگ دوم گوئی مشو تیز

اگر نزدیک وگر از دور باشم
همی تا من منم مهجور باشم

ندارم از ده و مه ده نشانی
رهائی ده مرا زین ده زمانی

چو بو ایوب خود را خانهٔ ساز
چو خانه ساختی در نه بهم باز

که تا ناگاه مهد مصطفائی
شود هم خانهٔ چون تو گدائی

اگر تو کافری ایمانت بخشد
وگر درماندهٔ درمانت بخشد

ترا چون پیر رهبر دستگیرست
مریدی کن که اصل مرد پیرست

چو از حق پیر مرشد مطلق آمد
بعینه کار او کار حق آمد

English translation

There was a destitute madman, Whose every day was worse than the last. His heart was weary of people and of himself, He had no path forward, nor any path back. He began to speak, 'O Knower of secrets, Since there is no end to this creation, How long will You take away and bring forth? Have You not grown weary, O Lord, of creating? You tell me, when you depart from this world, Give us a sign, by your soul. When my soul remains devoid of the world, Who can seek a sign from the signless? I do not know what my remedy is, What my heart is, or what my soul is. This helpless one has no remedy for himself, For his own constant tribulations. I descended into every street and direction, But I did not succeed in any way. I have wandered much around the world, For this reason, I am so bewildered. They uprooted me from the garden of Alast, They threw me headlong into this prison. Therefore I am bewildered and have lost my way, For I desire just a moment by the nurse's side. From where I came, selfless and alone, If I reach there again, this fortune is enough for me. If I reach there, well; otherwise, in this burning, I will wander in bewilderment night and day. My heart is full of pain, and my soul full of sorrow, For my day is dark, and my moon is under the clouds. If my foot remains in this dwelling, My heart will become nothing, and only clay will remain. Out of blindness, we turned our backs on the secrets, In heedlessness, we turned the dervish cloak into a zunar. We gave away intellect and bought asinine nature, We gave away manners and chose insolence. If the heart remains in this transaction, Only futile struggle will remain in our hands. What profit is there in life when we saw no profit? And if we saw any, we did not see a better state. O heart, how long will you drag me, how long will you melt me? For you neither submit nor raise your head. Since you have pain, sit down like a man, Manfully endure this pain. Since from pain you become more downcast every moment, How long will you drown me in blood? Like a candle, every moment you place the snuffers on my head, And with another hand, you display me again. If I stumble, you tell me 'Rise!', And if I run fast, you say 'Do not hasten!' Whether I am near or whether I am far, As long as I am myself, I shall remain separated. I have no sign of the village or the village chief, Free me from this village for a while. Like Abu Ayyub, build a house for yourself, When you have built the house, leave the door open. So that suddenly the cradle of Mustafa, May share a house with a beggar like you. If you are an unbeliever, he will grant you faith, And if you are helpless, he will grant you a remedy. Since the guiding elder takes you by the hand, Be a disciple, for the essence of man is the elder. Since the absolute guiding elder comes from the Truth, His work is exactly the work of the Truth.'

Updated 2026-07-03

Contributors are:

Who are from:

References