1Cademy - بخش ۷ - ذکر ابوحازم مکی رحمة الله علیه / Section 7 - Mention of Abu Hazim al-Makki, May Allah Have Mercy on Him

Learn Before

تذکرة الأولیاء / Memorial of the Saints

Literary Story

بخش ۷ - ذکر ابوحازم مکی رحمة الله علیه / Section 7 - Mention of Abu Hazim al-Makki, May Allah Have Mercy on Him

Original content

آن مخلص متقی، آن مقتدای مهتدی، آن شمع سابقان، آن صبح صادقان، آن فقیر غنی، ابوحازم مکی رحمة الله علیه، در مجاهده و مشاهده بی نظیر بود، و پیشوای بسی مشایخ بود، و عمری دراز یافته بود، و ابوعمر و عثمان مکی در شان او مبالغتی تمام دارد، و سخن او مقبول همه دل هاست، و کلید همه مشکل ها؛ و کلام او در کتب بسیار است. هر که زیاده خواهد می طلبد اما از جهت تبرک را کلمه ای چند نقل می کنیم و بر حد اختصار رویم که اگر زیادت شرح او دهیم سخن دراز گردد، و این تمام است که بدانی که از بزرگان تابعین بوده است، و بسیار کس را از صحابه دیده است، چون انس بن مالک و بوهریره رضی الله عنهما. هشام بن عبدالملک از ابوحازم پرسید که: آن چیست که بدان نجات یابیم در این کار؟
گفت: هر درمی که بستانی از جایی ستانی که حلال بود و به جایی صرف کنی که به حق بود.

گفت: این که تواند کرد؟
گفت: آنکه از دوزخ گریزان بود و بهشت را جویان بود و طالب رضای رحمان بود و سخن اوست که بر شما باد که از دنیا احتراز کنید که به من درست چنین رسیده است که روز قیامت بنده ای را که دنیا را عظیم داشته بود به پای کنند بر سر جمع، پس منادی کنند که بنگرید که این بنده ای است که آنچه حق تعالی آن را حقیر داشته است و آنچه خدای دشمن داشته او دوست و عزیز داشته است و آنچه خدای انداخته است او برگرفته.

وگفت: در دنیا هیچ چیز نیست که بدان شاد شوی که نه در زیر وی چیزی است که بدان اندوهگین شوی اما شادی صافی خود نیافریده است.
و گفت: اندکی از دنیا تو را مشغول گرداند از بسیاری آخرت.

و گفت: همه چیز اندر دو چیز یافتم یکی مرا و یکی نه مرا. آنکه مراست اگر بسیار از آن بگریزم هم سوی من آید و آنکه نه مراست اگر بسی جهد کنم به جهد خویش هرگز در دنیا نیابم.
و گفت: اگر من از دعا محروم مانم بر من بسی دشوارتر از آن بود که از اجابت.

و گفت: تو در روزگاری افتاده ای که به قول از فعل راضی شده اند و به علم از عمل خرسند گشته اند. پس تو در میان بدترین مردمان و بدترین روزگار مانده ای.
کسی از وی پرسید: که مال تو چیست؟

گفت: مال من رضای خدای تعالی است و بی نیازی است از خلق و لامحاله هر که به حق راضی بود از خلق مستغنی بود.
و فراغت او از خلق تا حدی بود که به قصابی بگذشت که گوشت فربه داشت. گفت: از این گوشت بستان.

گفت: سیم ندارم.
گفت: تو را زمان دهم.

گفت: من خویشتن را زمان دهم نکوتر از آن که تو مرا زمان دهی، و من خود آراسته گردانم.
قصاب گفت: لاجرم استخوان های پهلوت پدید آمده است.

گفت: کرمان گور را این بس بود .
بزرگی گفته است از مشایخ که به نزدیک بوحازم درآمدم. وی را یافتم خفته. زمانی صبر کردم تا بیدار شد. گفت: در این ساعت پیغامبر را به خواب دیدم صلی الله علیه و سلم که مرا به تو پیغام داد و گفت: حق مادر نگاه داشتن تو را بسی بهتر از حج کردن. بازگرد و رضای او طلب کن.

من از آنجا بازگشتم و به مکه نرفتم. رحمة الله علیه.

English translation

That sincere devout one, that guided leader, that candle of the predecessors, that dawn of the truthful, that wealthy poor one, Abu Hazim al-Makki, may Allah have mercy on him, was unparalleled in struggle and contemplation, and he was the leader of many Sheikhs, and had lived a long life. Abu Amr and Uthman al-Makki praised him greatly, and his words are accepted by all hearts, and are the key to all problems; and his speech is abundant in books. Whoever desires more can seek it, but for blessing, we relate a few of his words and proceed with brevity, for if we explain him further, the discourse would grow long. And this is sufficient for you to know: that he was among the greatest of the Followers, and had met many of the Companions, such as Anas bin Malik and Abu Hurayrah, may Allah be pleased with them both. Hisham ibn Abd al-Malik asked Abu Hazim: 'What is that by which we may find salvation in this matter?' He said: 'Take every dirham from where it is lawful, and spend it where it is right.' He asked: 'Who can do this?' He said: 'The one who flees from Hell, seeks Paradise, and desires the pleasure of the Merciful.' And it is his saying: 'Hold fast to caution regarding this world, for it has truly reached me that on the Day of Resurrection, a servant who held this world in high esteem will be made to stand before the gathering. Then a herald will call out: 'Behold, this is a servant who loved and cherished what God Almighty held as contemptible and what God hated, and picked up what God cast away.'' And he said: 'There is nothing in this world that makes you rejoice except that beneath it lies something that will make you grieve; indeed, pure joy has not been created.' And he said: 'A little of this world occupies you away from much of the Hereafter.' And he said: 'I found everything to be of two kinds: one that is mine, and one that is not mine. As for that which is mine, even if I flee from it ever so much, it will still come to me; and as for that which is not mine, even if I strive with all my might, I shall never obtain it in this world by my striving.' And he said: 'If I am deprived of supplication, it is far more difficult for me than being deprived of its answer.' And he said: 'You have fallen into a time when people are satisfied with speech instead of action, and are content with knowledge instead of deeds. Thus, you are left among the worst of people and the worst of times.' Someone asked him: 'What is your wealth?' He said: 'My wealth is the pleasure of God Almighty, and being free of need from creation; and inevitably, whoever is satisfied with the Truth is independent of creation.' And his detachment from creation was such that he passed by a butcher who had fat meat. The butcher said: 'Buy some of this meat.' He said: 'I have no silver.' The butcher said: 'I will give you time to pay.' He said: 'I can give myself time better than you can give me time, and I will make myself content.' The butcher said: 'Inevitably, your ribs have become visible.' He said: 'This is sufficient for the worms of the grave.' A great one among the Sheikhs said: 'I came to Abu Hazim and found him sleeping. I waited for a while until he woke up. He said: 'At this hour, I saw the Prophet in my dream, peace and blessings be upon him, who sent a message through me to you, saying: 'Fulfilling the right of your mother is much better for you than performing the Hajj pilgrimage. Return and seek her pleasure.'' I returned from there and did not go to Mecca.' May Allah have mercy on him.

Updated 2026-07-02

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related