logo
How it worksCoursesResearch CommunitiesBenefitsAbout Us
Schedule Demo
Learn Before
Literary Story

بخش ۱۹ - ذکر امام احمد حنبل قدس الله روحه / Section 19 - Mention of Imam Ahmad Hanbal, May God Sanctify His Spirit

Original content

آن امام دین و سنت، آن مقتدای مذهب و ملت، آن جهان درایت و عمل، آن مکان کفایت بدل، آن صاحب تبع زمانه، آن صاحب ورع یگانه، آن سنی آخر و اول، امام به حق احمد حنبل رضی الله عنه، شیخ سنت و جماعت بود و امام دین و دولت و هیچ کس را در علم احادیث آن حق نیست که او را؛ و در ورع و تقوی و ریاضت وکرامت شأنی عظیم داشت و صاحب فراست و مستجاب الدعوه بود و جمله فرق او را مبارک داشته اند از غایت انصاف، و از آنچه بر او اقرار کردم مقدس و مبراست، تا حدی که پسرش یک روز معنی این حدیث می گفت که خمر طیبه آدم بیده. و در این معنی گفتند دست از آستین بیرون کرده بود. احمد گفت: چون سخن یدالله گویی به دست اشارت مکن.
و بسی مشایخ کبار دیده بود چون ذوالنون و بشر حافی و سری سقطی و معروف کرخی و مانند ایشان. و بشر حافی گفت: احمد را سه خصلت است که مرا نیست. حلال طلب کردن هم برای خود و هم برای عیال و من برای خود طلب کنم. . .

پس سری سقطی گفت: او پیوسته مضطر بود در حال حیات از طعن معتزله و در حال وفات در خیال مشبهه و او ا زهمه بری.
نقل است که چون در بغداد معتزله غلبه کردند گفتند: او را تکلیف باید کرد تا قرآن مخلوق گوید.

پس او را به سرای خلیفه بردند. سرهنگی بر در سرای خلیفه بود. گفت: ای امام! زینهار تا مردانه باشی که وقتی دزدی کردم هزار چوبم بزدند، مقر نشدم، تا عاقبت رهایی یافتم. من بر باطل چنین صبر کردم تو که بر حقی اولیتر باشی.
احمد گفت: آن سخن او یاری بود مرا.

پس او را می بردند و او پیر و ضعیف بود. بر عقابین کشیدند و هزار تازیانه بزدند که قرآن را مخلوق گوی، و نگفت، و در آن میانه بند ایزارش گشاده شد و دستهای او بسته بودند. دو دست ازغیب پدید آمد وببست. چون این برهان بدیدند، رها کردند و هم در آن وفات کرد، و در آخر کار قومی پیش او آمدند و گفتند: در این قوم که تو را رنجانیدند چه گویی؟
گفت: از برای خدای مرا می زدند، پنداشتند که بر باطل ام.

به مجرد زخم چوب با ایشان به قیامت هیچ خصومت ندارم.
نقل است که جوانی مادری بیمار داشت و زمن شده. روزی گفت: ای فرزند! اگر خشنودی من می خواهی پیش امام احمد رو و بگو تا دعا کند برای من. مگر حق تعالی صحت دهد که مرا دل از این بیماری بگرفت.

جوانی به در خانه امام احمد شد وآواز داد. گفتند: کیست؟
گفت: محتاجی.

وحال باز گفت که: مادری بیمار دارم و از تو دعایی می طلبد.
امام عظیم کراهیت داشت از آن معنی که مرا خود چرا می شناسد. پس امام برخاست و غسل کرد و به نماز مشغول شد. خادم امام گفت: ای جوان! تو بازگرد که امام به کار تو مشغول است.

جوان بازگشت. چون به در خانه رسید مادرش برخاست و در بگشاد و صحت کلی یافت و به فرمان خدای تعالی.
نقل است که بر لب آبی وضو می ساخت. دیگری بالای او وضو می ساخت. حرمت امام را برخاست و زیر امام شد و وضو ساخت. چون آن مرد وفات کرد او را به خواب دید ند. گفتند: خدای با تو چه کرد؟

گفت: بر من رحمت کرد، بدان حرمت داشت که آن را امام را کردم در وضو ساختن.
نقل است که احمد گفت: به بادیه فرو شدم، به تنها راه گم کردم. اعرابی را دیدم به گوشه ای. نشسته تازه. گفتم: بروم و از وی راه پرسم. رفتم و پرسیدم. گفت: مرا گرسنه است.

پاره ای نان داشتم و بدو می دادم. او در شورید. گفت: ای احمد! تو که ای که به خانه خدای روی، به روزی رسانیدن از خدای راضی نباشی، لاجرم راه گم کنی.
احمد گفت: آتش غیرت در من افتاد.

گفتم: الهی تو را در گوشه ها چندین بندگانند وپوشیده.
آن مرد گفت: چه می اندیشی، ای احمد! او را بندگانند که اگر به خدای تعالی سوگند دهند جمله زمین و کوهها زر گردد برای ایشان.

احمد گفت: نگه کردم. جمله آن زمین و کوه زر شده بود. از خود بشدم. هاتفی آواز داد: چرا دل نگاه نداری ای احمد که او بنده ای است ما را که اگر خواهد از برایاو آسمان بر زمین زنیمو زمین بر آسمان و او را به تو نمودیم اما نیزش نه بینی.
نقل است که احمد در بغداد نشستی، اما هرگز نان بغداد نخوردی و گفتی: این زمین را امیرالمومنین عمر رضی الله عنه وقف کرده است بر غازیان. و زر به موصل فرستادی تا از آنجا آرد آوردندی و از آن نان خوردی. پسرش صالح بن احمد یک سال در اصفهان قاضی بود و صایم الدهر و قایم اللیل بود و در شب دو ساعت بیشتر نخفتی و بر در سرای خود خانه ای بی در ساخته بود و شب آنجا دو ساعت بیشتر نخفتی و بر در سرای خود خانه ای بی در ساخته بود و شب آنجا نشستی که نباید که در شب کسی را مهمی باشد و در بسته یابد. این چنین قاضی بود. یک روز برای امام احمد نان می پختند. خمیر مایه از آن صالح بستندند. چون نان پیش احمد آوردند گفت: این نان را چه بوده است؟

گفتند: خمیرمایه از آن صالح است.
گفت: آخر او یکسال قضای اصفهان کرده است. حلق ما را نشاید.

گفتند: پس این را چه کنیم؟
گفت: بنهید، چون سایلی بیابید و بگویید که خمیر از آن صالح است اگر می خواهید بستانید.

چهل روز در خانه بود که سایلی نیامد که بستاند. آن نان بوی گرفت و در دجله انداختند. احمد گفت: چه کردید آن نان؟
گفتند: به دجله انداختیم.

احمد بعد از آن هرگز ماهی دجله نخورد و در تقوی تا حدی بود که گفت: در جمعی اگر همه سرمه دانی سیمین بود نباید نشستن.
نقل است که یکبار به مکه رفته بود. پیش سفیان عیبینه تا اخبار سماع کند. یک روز نرفت. کس فرستاد تا بداند که چرا نیامده است؟ چرا برفت، احمد جامه به گازر داده بود و برهنه نشسته بود و نتوانست بیرون آمدن. مردی بر ایشان آمد و گفت: من چندین دینار بدهم تا در وجه خود نهی. گفت: نه.

گفت: جامه خود عاریت دهم. گفت: نه. گفت: بازنگردم تا تدبیر نکنی.
گفت: کتابی می نویسم، از مزد آن کرباس بخر برای من. گفت: کتان بخرم؟

گفت: نه، آستر بستان، ده گز تا پنج گز به پیراهن کنم و پنج گز به جهت ایزار پای.
نقل است که احمد را شاگردی مهمان آمد. آن شب کوزه آب پیش او برد، بامداد همچنان پر بود. احمد گفت: چرا کوزه آب همچنان پر است؟

طالب علم گفت: چه کردمی؟
گفت: طهارت و نماز شب و الا این علم به چه می آموزی؟

نقل است که احمد مزدوری داشت. نماز شام شاگردی را گفت تا زیادت از مزد چیزی بوی دهد. مزدور نگرفت. چون برفت. امام احمد فرمود: بر عقب او ببر که بستاند.
شاگرد گفت: چگونه؟

گفت: آن وقت در باطن خود طمع آن ندیده باشد. این ساعت چون بیند بستاند.
وقتی شاگردی دیرینه را مهجور کرد، به سبب آنکه بیرون در خانه را به کاه گل بیندوده بود. گفت: یک ناخن از شاهراه مسلمانان گرفته تو را نشاید علم آموختن.

امام وقتی سطلی به گرو نهاده بود. چون باز می گرفت بقال دو سطل آورد. گفت: آن خود بردار که من نمی شناسم از آن تو کدام است.
امام احمد سطل رها کرد و برفت.

نقل است که مدتی احمد را آروزی عبدالله مبارک می کرد تا عبدالله آنجا آمد. پسر احمد گفت: ای پدر! عبدالله مبارک به در خانه است. که به دیدن تو آمده است.
امام احمد راه ندارد. پسرش گفت: در این چه حکمت است که سال هاست تا در آرزوی او می سوختی. اکنون که دولتی چنین به در خانه تو آمده است، راه نمی دهی؟

احمد گفت: چنین است که تو می گویی اما می ترسم که اگر او را ببینم خوکرده لطف او شوم. بعد از آن طاقت فراق او ندارم. همچنین بر بوی او عمر می گذارم تا آنجا بینم که فراق در پی نباشد.
و او را کلماتی عالی است در معاملات و هرکه از او مسأله پرسیدی، اگر معاملتی بودی جواب دادی، و اگر از حقایق بودی حوالت به بشر حافی کردی.

و گفت: از خدای تعالی درخواست کردم تا دری از خوف بر من بگشاد تا چنان شدم که بیم آن بود که خرد از من زایل شود. دعا کردم. گفتم: الهی تقرب به چه چیز فاضل تر؟
گفت: به کلام من، قرآن.

پرسیدند: اخلاص چیست؟ گفت: آنکه از آفات اعمال خلاص یابی.
گفتند : توکل چیست ؟ گفت الثقه بالله باور داشت خدای در روزی

گفتند: رضا چیست؟ گفت آنکه کارهای خود به خدای سپاری.
گفتند: محبت چیست؟

گفت: این از بشر پرسید که تا او زنده باشد، من این جواب نگویم.
گفتند: زهد چیست؟

گفت: زهد سه است ترک حرام، و این زهد عوام است، و ترک افزونی از حلال و این زهد خواص است، و ترک هرچه تو را از حق مشغول کند، و این زهد عارفان است.
گفتند: این صوفیان که در مسجد آدینه نشسته اند بر توکل بی علم؟

گفت: غلط می کنید که ایشان را علم نشانده است.
گفتند: همه همت ایشان در نانی شکسته بسته است.

گفت: من نمی دانم قومی را بر روی زمین بزرگ همت تر از آن قوم که همت ایشان پاره ای نان بیش نبود.
و چون وفاتش نزدیک آمد، از آن زخم که گفتم که در درجه شهدا بود، در آن حالت به دست اشارت می کرد و به زبان می گفت: نه هنوز!

پسرش گفت: ای پدر! این چه حال است؟
گفت: وقتی با خطر است. چه وقت جواب است؟ به دعا مددی کن از جمله آن حاضران که بر بالین ند عن الیمین و عن الشمال قعید. یکی ابلیس است در برابر ایستاده و خاک ادبار بر سر می ریزد و می گوید ای احمد! جان بردی از دست من. من می گویم: نه هنوز، نه هنوز! تا یک نفس مانده است جای خطر است، نه جای امن.

و چون وفات کرد و جنازه او برداشتند مرغان می آمدند و خود را بر جنازه او می زدند. تا چهل و دو هزار گبر و جهود و ترسا مسلمان شدند و زنارها می انداختند و نعره می زدند و لااله الا الله می گفتند و سبب آن بود که حق تعالی گریه بر چهار قوم انداخت و به افراط در آن روز یکی بر مغان و دیگر بر جهودان؛ و دیگر بر ترسایان و دیگر بر مسلمانان. اما از بزرگی پرسیدند: نظر او در حیات بیش بود یا در ممات؟
گفت: او را دو دعا مستجاب بود. یکی آنکه گفتی بار خدایا هرکه را ایمان نداده ای بده و هرکه را ایمان داده باز مستان. از این دو دعا یکی در حال اجابت افتاد تا هرکه را ایمان داده بود بازنگرفت و دیگر در حال مرگ تا ایشان را اسلام روزی کرد.

و محمد بن خزیمه گفت: احمد را به خواب دیدم، بعد از وفات، می لنگیدی. گفتم: این چه رفتار است؟ گفت: رفتن است؟ گفت: رفتن من به دارالسلام.
گفتم: خدای با تو چه کرد؟

گفت: بیامرزید و تاج بر سر من نهاد و نعلین در پای من کرد و گفت: یا احمد این از برای آن است که گفتی: قرآن مخلوق نیست. پس فرمود که مرا بخوان بدان دعاها که به تو رسید. رحمةالله علیه.

English translation

That Imam of religion and Sunnah, that leader of the school and the nation, that world of sagacity and action, that station of substitute adequacy, that master of following the age, that unique master of piety, that Sunni of the beginning and the end, the rightful Imam Ahmad Hanbal (may God be pleased with him), was the sheikh of Sunnah and the community, and the Imam of religion and state. No one has the right in the science of Hadiths that he had; and he possessed a great status in piety, devoutness, self-discipline, and miracles, and was a person of foresight and whose prayers were answered. All sects held him in high esteem out of extreme fairness, and he is holy and free from what I confessed of him, to the extent that one day his son was explaining the meaning of this Hadith: 'God fermented Adam's clay with His hand.' And in this meaning, they said he had taken his hand out of his sleeve. Ahmad said: 'When you speak of the Hand of God, do not gesture with your hand.' And he had met many great sheikhs, such as Dhu'l-Nun, Bishr al-Hafi, Sari al-Saqati, Ma'ruf al-Karkhi, and their likes. And Bishr al-Hafi said: 'Ahmad has three traits that I do not possess: seeking what is lawful both for himself and for his family, whereas I seek it only for myself...' Then Sari al-Saqati said: 'He was constantly in distress during his lifetime from the slander of the Mu'tazilites, and at his death in the imagination of the anthropomorphists, yet he is free from them all.' It is related that when the Mu'tazilites gained dominance in Baghdad, they said: 'He must be forced to declare the Quran is created.' So they took him to the Caliph's palace. A colonel was at the gate of the Caliph's palace. He said: 'O Imam! Beware to be manly, for once I committed a theft and they struck me a thousand times with wood, yet I did not confess until I finally obtained release. I endured such patience upon falsehood; you, who are upon the truth, are more worthy of it.' Ahmad said: 'That speech of his was a help to me.' Then they took him, and he was old and weak. They hung him on the gallows and struck him with a thousand lashes to say the Quran is created, but he did not. In the midst of this, the drawstring of his trousers untied and his hands were bound. Two hands appeared from the Unseen and tied it. When they saw this proof, they released him, and he passed away from that very trial. At the end of his life, a group came to him and said: 'What do you say about this people who tormented you?' He said: 'They struck me for the sake of God, believing that I was upon falsehood. Just for the pain of the wood, I have no grievance against them on the Day of Resurrection.' It is related that a youth had a sick and paralyzed mother. One day she said: 'O son! If you want my pleasure, go to Imam Ahmad and tell him to pray for me. Perhaps the Almighty God will grant health, for my heart is weary of this illness.' The youth went to the door of Imam Ahmad's house and called out. They said: 'Who is it?' He said: 'A needy person.' And he explained the situation: 'I have a sick mother, and she requests a prayer from you.' The Imam had a great aversion to the fact that they knew him. Then the Imam stood up, performed ablution, and engaged in prayer. The Imam's servant said: 'O youth! Return, for the Imam is occupied with your matter.' The youth returned. When he reached the door of the house, his mother stood up and opened the door, having found complete recovery by the command of God Almighty. It is related that he was performing ablution on the bank of a river. Another person was performing ablution upstream of him. Out of respect for the Imam, the man stood up and went downstream of the Imam to perform his ablution. When that man died, he was seen in a dream. They asked him: 'What did God do with you?' He said: 'He had mercy on me, because of the respect I showed to the Imam during ablution.' It is related that Ahmad said: 'I went into the desert and lost my way alone. I saw a Bedouin sitting fresh in a corner. I said to myself: I will go and ask him for the way. I went and asked. He said: I am hungry.' I had a piece of bread and gave it to him. He became agitated and said: 'O Ahmad! Who are you to go to the House of God while not being satisfied with God's provision? Consequently, you lose your way.' Ahmad said: 'The fire of jealousy fell upon me.' I said: 'O Lord, You have so many hidden servants in the corners.' The man said: 'What are you thinking, O Ahmad? He has servants who, if they swear by God Almighty, all the earth and mountains would turn to gold for them.' Ahmad said: 'I looked, and all that land and mountain had turned to gold. I lost consciousness. A voice from the Unseen cried out: Why do you not guard your heart, O Ahmad, for he is a servant of Ours who, if he wished, We would strike the heaven upon the earth and the earth upon the heaven for him; and We showed him to you, but you shall never see him again.' It is related that Ahmad lived in Baghdad, but he never ate the bread of Baghdad, saying: 'This land was endowed by the Commander of the Faithful Umar (may God be pleased with him) to the warriors.' He would send money to Mosul so that they would bring flour from there, and he ate bread made from that. His son, Salih bin Ahmad, was a judge in Isfahan for a year; he fasted constantly and prayed all night, sleeping no more than two hours a night. He had built a doorless room at the gate of his house and sat there at night so that if someone had an urgent matter at night, they would not find the door closed. Such a judge he was. One day they were baking bread for Imam Ahmad. They borrowed the leaven from Salih's household. When the bread was brought to Ahmad, he said: 'What is the matter with this bread?' They said: 'The leaven is from Salih.' He said: 'After all, he served as a judge in Isfahan for a year. It is not fit for our throat.' They said: 'Then what shall we do with this?' He said: 'Put it aside; when you find a beggar, tell him that the dough is from Salih, and if he wishes, let him take it.' Forty days it remained in the house and no beggar came to take it. The bread spoiled and they threw it into the Tigris. Ahmad asked: 'What did you do with that bread?' They said: 'We threw it into the Tigris.' Ahmad thereafter never ate fish from the Tigris. In his piety, he went to such an extent that he said: 'One should not sit in a gathering where there is even a single silver collyrium container.' It is related that once he went to Mecca to Sufyan bin Uyaynah to hear traditions. One day he did not go. Sufyan sent someone to find out why he had not come. When the messenger arrived, Ahmad had given his clothes to a bleacher and was sitting naked, unable to come out. A man came to them and said: 'I will give so many dinars for you to spend on your needs.' He said: 'No.' The man said: 'I will lend you my own clothes.' He said: 'No.' The man said: 'I will not leave until you find a solution.' Ahmad said: 'I will copy a book; with the wages of that, buy canvas for me.' The man said: 'Shall I buy linen?' He said: 'No, buy lining fabric, ten yards, so that I may make five yards into a shirt and five yards for my trousers.' It is related that a student came to guest with Ahmad. That night he brought a jug of water to him. In the morning, it was still full. Ahmad said: 'Why is the jug of water still full?' The student of knowledge said: 'What should I have done?' He said: 'Purification and night prayers; otherwise, for what purpose do you study this knowledge?' It is related that Ahmad had a hired laborer. At the time of evening prayer, he told a student to give him something more than his wage. The laborer did not accept it. When he left, Imam Ahmad ordered: 'Take it after him, and he will accept it.' The student said: 'How?' He said: 'At that moment, his inner self did not expect it. Now when he sees it, he will accept it.' Once he shunned a long-time student because the student had plastered the outside of his house with straw-clay. Ahmad said: 'You have taken a fingernail's breadth from the Muslims' highway; it is not fit for you to study knowledge.' Once the Imam had pawned a bucket. When he went to retrieve it, the grocer brought out two buckets and said: 'Take whichever is yours, for I do not know which one belongs to you.' Imam Ahmad left the bucket and departed. It is related that for a long time Ahmad longed to meet Abdullah bin al-Mubarak, until Abdullah came there. Ahmad's son said: 'O father! Abdullah bin al-Mubarak is at the door, having come to see you.' Imam Ahmad did not give him permission to enter. His son said: 'What wisdom is in this, that for years you were burning in desire for him, and now that such a blessing has come to your door, you do not let him in?' Ahmad said: 'It is as you say, but I fear that if I see him, I will become accustomed to his kindness. After that, I will not have the strength to bear separation from him. Thus, I pass my life in his scent so that I may meet him there where separation does not follow...'

0

1

Updated 2026-07-02

Contributors are:

Gemini AI
Gemini AI
🏆 2

Who are from:

Google
Google
🏆 2

References

Tags

Humanities

Literature

Persian Literature Prerequisite Course

Related