1Cademy - بخش ۳۵ - ذکر شاه شجاع کرمانی قدس الله روحه / Section 35 - Mention of Shah Shuja Kirmani, May Allah Sanctify His Soul

Learn Before

تذکرة الأولیاء / Memorial of the Saints

Literary Story

بخش ۳۵ - ذکر شاه شجاع کرمانی قدس الله روحه / Section 35 - Mention of Shah Shuja' Kirmani, May Allah Sanctify His Soul

Original content

آن تیز چشم و بصیرت، آن شاه باز صورت و سیرت، آن صدیق معرفت، آن مخلص بی صفت، آن نور چراغ روحانی، شاه شجاع کرمانی، رحمةالله علیه، بزرگ عهد بود و محتشم روزگار و از عیاران طریقت و از صعلوکان سبیل حقیقت و تیزفراست. و فراست او البته خطا نیوفتادی و از ابناء ملوک بود و صاحب تصنیف. او کتابی ساخته است نام او «مرآة الحکما» و بسیار مشایخ را دیده بود، چون بوتراب و یحیی معاذ و غیر ایشان. و او قبا پوشیدی. چون به نشابور آمد بوحفص حداد با عظمه خود - چون او را دید - خاست و پیش او آمد و گفت: وجدت فی القباء ماطلبت فی العباء. یافتیم در قبا آنچه در گلیم می طلبیدیم.
نقل است که چهل سال نخفت و نمک در چشم می کرد تا چشم های او چون دو قدح خون شده بود. بعد از چهل سال شبی بخفت خدای را به خواب دید. گفت: بارخدایا! من تو را به بیداری می جستم در خواب یافتم. فرمود که «ای شاه! ما را در خواب از آن بیداری ها یافتی. اگر آن بیداری نبودی چنین خوابی ندیدی». بعد از آن او را دیدندی که هرجا که رفتی بالشی می نهادی و می خفتی و گفتی: باشد که یکبار دیگر چنان خواب بینم. عاشق خواب خود شده بود. و گفت: یک ذره از این خواب خود به بیداری همه عالم ندهم.

نقل است که شاه را پسری بود. به خطی سبز بر سینه او «الله» نوشته بود. چون جوانی بر وی غالب شد به تماشا مشغول شد و رباب می زد و آوازی خوش داشت و رباب می زد و می گریست. شبی مست بیرون آمد. رباب زنان و سرود گویان به محلتی فرو شد. عروسی از کنار شوهر برخاست و به نظار او آمد. مرد بیدار شد. زن را ندید. برخاست و آن حال مشاهده کرد. آواز داد که: ای پسر! هنوز وقت توبه نیست.
این سخن بر دل او آمد و گفت: آمد، آمد.

و جامه بدرید و رباب بشکست و در خانه ای بنشست و چهل روز هیچ نخورد. پس بیرون آمد و برفت. شاه گفت: آنچه ما را به چهل سال دادند او را به چهل روز دادند.
نقل است که شاه را دختری بود. پادشاهان کرمان می خواستند. سه روز مهلت خواست و در آن سه روز در مساجد می گشت تا درویشی را دید که نماز نیکو می کرد. شاه صبر می کرد تا از نماز فارغ شد. گفت: ای درویش! اهل داری؟ گفت: نه. گفت: زنی قرآن خوان خواهی؟ گفت: مرا چنین زن که دهد که سه درم بیش ندارم؟

گفت: من دهم دختر خود به تو. این سه درم که داری یکی به نان ده، و یکی به عطر، و عقد نکاح بند.
پس چنان کردند و همان شب دختر به خانه درویش فرستاد. دختر چون در خانه درویش آمد نانی خشک دید؛ بر سر کوزه آب نهاده، گفت: این نان چیست؟

گفت: دوش بازمانده بود، به جهت امشب گذاشتم.
دختر قصد کرد که بیرون آید. درویش گفت: دانستم که دختر شاه با من نتواند بود و تن در بی برگی من ندهد.

دختر گفت: ای جوان! من نه از بی نوایی تو می روم، که از ضعف ایمان و یقین تو می روم، که از دوش باز نانی نهاده ای فردا را. اعتماد بر رزق نداری ولکن عجب از پدر خود دارم که بیست سال مرا در خانه داشت و گفت تو را به پرهیزگاری خواهم داد. آنگه به کسی داد که آنکس به روزی خود اعتماد بر خدای ندارد.
درویش گفت: این گناه را عذری هست؟

گفت: عذر آن است که در این خانه یا من باشم یا نان خشک.
نقل است که وقتی ابوحفص به شاه نامه ای نوشت. گفت: نظر کردم در نفس خود و عمل خود و تقصیر خود. پس ناامید شدم، و السلام.

شاه جواب نوشت که: نامه تو را آیینه دل خویش گردانیدم. اگر خالص بود مرا ناامیدی از نفس خویش امیدم به خدای صافی شود، و اگر صافی شود امید من به خدای صافی شود، خوف من از خدای. آنگه ناامید شوم از نفس خویش، و اگر ناامید شوم از نفس خویش آنگاه خدای را یاد توانم کرد، و اگر خدای را یاد کنم خدا مرا یاد کند، و اگر خدا مرا یاد کند نجات یابم از مخلوقات و پیوسته شوم به جمله محبوبات. والسلام.
نقل است که میان شاه و یحیی معاذ دوستی بود. در یک شهر جمع شدند و شاه به مجلس یحیی حاضر نشدی. گفتند: چرا نیایی؟ گفت: صواب در آن است.

الحاح کردند تا یک روز برفت و در گوشه ای بنشست. سخن بر یحیی بسته شد. گفت: کسی حاضر است که به سخن گفتن از من اولی تر است.
شاه گفت: من گفتم که آمدن من مصلحت نیست.

و گفت: اهل فضل را فضل باشد بر همه تا آنگاه که فضل خود نبینند.
چون فضل خود دیدند دیگرشان فضل نباشد. و اهل ولایت را ولایت است تا آنگاه که ولایت نبینند. چون ولایت دیدند دیگر ولایت نباشد.

و گفت: فقر سر حق است، نزدیک بنده. چون فقر نهان دارد امین بود و چون ظاهر گرداند اسم فقر از او برخاست.
و گفت: علامت صدق سه چیز است. اول آنکه قدر دنیا از دل تو برود، چنانکه زر و سیم پیش تو چون خاک بود تا هرگاه که سیم و زر به دست تو افتد دست از وی چنان فشانی که از خاک؛ دوم آنکه دیدن خلق از دل تو بیفتد، چنانکه مدح و ذم پیش تو یکی بود که نه از مدح زیادت شوی و نه از ذم ناقص گردی؛ و سوم آنکه راندن شهوت از دل تو بیفتد تا چنان شوی از شادی گرسنگی و ترک شهوات که اهل دنیا شاد شوند از سیر خوردن و راندن شهوات. پس هرگاه که چنین باشی ملازمت طریق مریدان کن، و اگر چنین نه یی تو را با این سخن چه کار؟

و گفت: ترسگاری اندوه دایم است.
و گفت: خوف واجب آن است که دانی که تقصیر کرده ای در حقوق خدای تعالی.

و گفت: علامت خوش خویی رنج خود از خلق برداشتن است. و رنج خلق کشیدن.
و گفت: علامت تقوی ، ورع است و علامت ورع از شبهات باز ایستادن.

و گفت: عشاق به عشق مرده درآمدند. از آن بود که چون به وصالی رسیدند از خیالی به خداوندی دعوی کردند.
و گفت: علامت رجا حسن ظاهر است.

و گفت: علامت صبر سه چیز است. ترک شکایت، و صدق رضا، و قبول قضا به دلخوشی.
و گفت: هرکه چشم نگاه دارد از حرام، و تن از شهوات، و باطن آبادان دارد به مراقبت دایم، و ظاهر آراسته دارد به متابعت سنت، و عادت کند به حلال خوردن؛ فراست او خطا نشود.

نقل است که روزی یاران را گفت: از دروغ گفتن و خیانت کردن و غیبت کردن دور باشید. باقی هرچه خواهید کنید.
و گفت: دنیا بگذار و توبه کن، و هوای نفس بگذار و به مراد رسیدی.

ازو پرسیدند: به شب چونی؟
گفت: مرغی را که بر بابزن زده باشند و به آتش می گردانند حاجت نبود از او پرسیدن که چونی!

نقل است که خواجه علی سیرگانی بر سر تربت شاه نان می داد. یک روز طعام در پیش نهاد و گفت: خداوندا! مهمان فرست.
ناگاه سگی آمد. خواجه علی بانگ بر وی زد. سگ برفت. هاتفی آواز داد - از سر تربت شاه - که: مهمان خواهی، چون بفرستیم بازگردانی؟

در حال برخاست و بیرون دوید و گرد محلت ها می گشت. سگ را ندید ؛ به صحرا رفت، او را دید گوشه ای خفته ؛ ماحضری که داشت پیش او نهاد. سگ هیچ التفات نکرد. خواجه علی خجل شد و در مقام استغفار بایستاد و دستار برگرفت و گفت: توبه کردم.
سگ گفت: احسنت ای خواجه علی! مهمان خوانی ، چون بیاید برانی؟ تو را چشم باید. اگر نه به سبب شاه بودی، دیدی آنچه دیدی. رحمة الله علیه.

English translation

That sharp-eyed and insightful one, that royal falcon of form and character, that truthful one of gnosis, that sincere one without attributes, that light of the spiritual lamp, Shah Shuja' al-Kirmani, may God's mercy be upon him, was a great one of his era and respected in his time, one of the chivalrous ones of the path, one of the mendicants of the way of truth, and of keen foresight. And his foresight indeed never erred. He was of royal descent and a writer. He composed a book named 'Mir'at al-Hukama' (The Mirror of the Wise). He had met many sheikhs, such as Abu Turab and Yahya ibn Ma'adh and others. He wore a cloak. When he came to Nishapur, Abu Hafs al-Haddad, with all his grandeur, when he saw him, stood up and came before him and said: 'We found in the cloak what we were seeking in the woollen cloak.'

It is related that for forty years he did not sleep, and put salt in his eyes until they became like two cups of blood. After forty years, he slept one night and saw God in his dream. He said: 'O Lord! I sought You in wakefulness, but found You in sleep.' He said: 'O Shah! You found Us in sleep because of those wakefulnesses. If it were not for that wakefulness, you would not have seen such a dream.' After that, they would see him, wherever he went, placing a pillow and sleeping, saying: 'May it be that I see such a dream once more.' He had fallen in love with his sleep. And he said: 'I would not give a single atom of this sleep of mine for the wakefulness of the entire world.'

It is related that the Shah had a son. In green writing on his chest, 'Allah' was written. When youth overcame him, he became occupied with amusements, played the rebab, and had a beautiful voice, playing the rebab and weeping. One night, he went out drunk. Playing the rebab and singing, he went down into a neighborhood. A bride got up from her husband's side and came to watch him. The husband woke up, did not see his wife, rose, and witnessed the situation. He cried out: 'O boy! Is it not yet time for repentance?' This speech fell upon his heart and he said: 'It has come, it has come!' And he tore his clothes, broke the rebab, sat in a house, and ate nothing for forty days. Then he came out and went away. The Shah said: 'What they gave us in forty years, they gave to him in forty days.'

It is related that the Shah had a daughter. The kings of Kerman sought her hand. He asked for three days' grace, and during those three days, he wandered in the mosques until he saw a dervish who prayed beautifully. The Shah waited until he finished his prayer, then said: 'O dervish! Do you have a family?' He said: 'No.' He said: 'Would you like a wife who reads the Quran?' He said: 'Who would give me such a wife when I have no more than three dirhams?' He said: 'I will give my daughter to you. Of these three dirhams you have, spend one on bread, one on perfume, and seal the marriage contract.' So they did so, and that very night he sent his daughter to the dervish's house. When the daughter came to the dervish's house, she saw a dry bread placed on top of a water jar, and said: 'What is this bread?' He said: 'It was left over from last night; I kept it for tonight.' The daughter made to leave. The dervish said: 'I knew that the king's daughter could not live with me and could not endure my destitution.' The daughter said: 'O youth! I am not leaving because of your poverty, but because of the weakness of your faith and certainty, since you have kept last night's bread for tomorrow. You have no trust in daily sustenance. However, I wonder at my father, who kept me in his house for twenty years and said: I will give you to a pious man. Yet he gave me to someone who has no trust in God for his daily bread.' The dervish said: 'Is there an excuse for this sin?' She said: 'The excuse is that in this house, there must be either me or the dry bread.'

It is related that once Abu Hafs wrote a letter to the Shah, saying: 'I looked into my self, my action, and my shortcomings. Thus I despaired. Peace.' The Shah wrote back: 'I have made your letter the mirror of my own heart. If my despair with my self is sincere, my hope in God becomes pure. And if my hope in God becomes pure, my fear of God will also be pure. Then I shall despair of my self, and if I despair of my self, I shall then be able to remember God. And if I remember God, God will remember me. And if God remembers me, I shall be saved from created things and united with all that is beloved. Peace.'

It is related that there was friendship between the Shah and Yahya ibn Ma'adh. They gathered in one city, but the Shah would not attend Yahya's assembly. They said: 'Why do you not come?' He said: 'It is proper not to.' They insisted until one day he went and sat in a corner. Yahya became tongue-tied. He said: 'Someone is present who is more worthy of speaking than I.' The Shah said: 'I said that my coming was not advisable.' And he said: 'People of virtue possess virtue over all others as long as they do not see their own virtue. When they see their own virtue, they no longer have virtue. And people of sainthood possess sainthood as long as they do not see their own sainthood. When they see their own sainthood, they no longer have sainthood.'

And he said: 'Poverty is a secret of God close to the servant. When he keeps poverty hidden, he is trustworthy; and when he makes it manifest, the name of poverty is removed from him.'

And he said: 'The sign of truthfulness is three things. First, that the value of the world leaves your heart, such that gold and silver are like dust to you, so that whenever gold and silver fall into your hand, you shake your hands of them just as you do of dust. Second, that the regard of creation falls from your heart, such that praise and blame are one to you, so that you neither increase from praise nor decrease from blame. And third, that pursuing desire leaves your heart, so that you become as joyful in hunger and abandoning desires as the people of the world are joyful in eating to satiety and pursuing desires. So, whenever you are like this, adhere to the way of the disciples; and if you are not like this, what business do you have with this speech?'

And he said: 'Fear is constant sorrow.' And he said: 'The obligatory fear is that you know you have fallen short in the rights of God the Almighty.' And he said: 'The sign of good character is lifting one's own trouble from people, and bearing the trouble of people.' And he said: 'The sign of piety is scrupulousness, and the sign of scrupulousness is refraining from doubtful matters.' And he said: 'Lovers entered into love as dead. It was because of this that when they attained union, they claimed divinity out of an imagination.' And he said: 'The sign of hope is a beautiful outward state.' And he said: 'The sign of patience is three things: abandoning complaint, truthfulness of contentment, and accepting destiny with a cheerful heart.'

And he said: 'Whoever guards his eyes from the forbidden, and his body from desires, and keeps his inner self populated with constant vigilance, and keeps his outer appearance adorned with following the Sunnah, and makes a habit of eating what is lawful; his foresight will not err.'

It is related that one day he said to his companions: 'Keep away from lying, betrayal, and backbiting; do whatever else you wish.' And he said: 'Leave the world and repent, and leave the desires of the soul and you will reach your goal.' They asked him: 'How are you at night?' He said: 'There is no need to ask a bird that is skewered on a spit and turned over the fire how it is!'

It is related that Khwaja Ali Sirgani used to distribute bread at the tomb of the Shah. One day he set out food and said: 'O Lord! Send a guest.' Suddenly a dog came. Khwaja Ali shouted at it. The dog went away. A voice from the unseen called out from the tomb of the Shah, saying: 'You ask for a guest, yet when We send one, you turn it away?' Immediately, he got up, ran out, and searched around the neighborhoods. He did not see the dog. He went to the wilderness, saw it sleeping in a corner, and placed whatever food he had before it. The dog paid no attention. Khwaja Ali was ashamed, stood in repentance, took off his turban, and said: 'I repent.' Sg said: 'Well done, O Khwaja Ali! You call a guest, and when he comes, you drive him away? You must have eyes. If it were not for the Shah, you would have seen what you would have seen.' May God's mercy be upon him.

Updated 2026-07-02

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related