1Cademy - بخش ۷۶ - ذکر شیخ ابوالعباس قصاب رحمةالله علیه / Section 76 - Mention of Sheikh Abul-Abbas al-Qassab, May Allah Have Mercy on Him

Learn Before

تذکرة الأولیاء / Memorial of the Saints

Excerpt

بخش ۷۶ - ذکر شیخ ابوالعباس قصاب رحمةالله علیه / Section 76 - Mention of Sheikh Abu'l-Abbas al-Qassab, May Allah Have Mercy on Him

Original content

آن گستاخ درگاه آن مقبول الله آن کامل معرفت آن عامل مملکت آن قطب اصحاب شیخ وقت ابوالعباس قصاب رحمةالله علیه شیخ عالم و محترم مشایخ بود و صدیق وقت بود و در فتوت و مروت پادشاه و در آفات عیوب نفس دیدن اعجوبه بود و در ریاضت و کرامت و فراست و معرفت شانی عظیم داشت او را عامل مملکت گفته اند و پیر و سلطان عهد بود و شیخ میهنه را گفت: که اشارت و عبارت نصیب تست.
نقلست که شیخ ابوسعید را گفت: اگر ترا پرسند که خدای تعالی شناسی مگو که شناسم که آن شرکست و مگو که نشناسم که آن کفر است و لیکن چنین گوی که عرفناالله ذاته بفضله یعنی خدای تعالی ما را آشنای ذات خود گرداناد بفضل خویش.

و گفت: اگر خواهد و اگر نه با خدای خوی می باید و اگرنه در رنج باشد.
وگفت: اگر با تو خیر خواهد علم را در جوارح تو نگاه دارد و اندامهای تو یک بیک از تو بستاند و با خویشتن گیرد و نیستی تو بتو نماید تا به نیستی تو هستی او آشکارا شود به صفات خویش در خلق نگری خلق را چون گوی بینی در میدان قدرت پس گردانیدن گوی را خداوند گوی را بود.

و گفت: هر کسی از وی آزادی طلبند و من ازو بندگی که بندهٔ او در بند او به سلامت بود و آزاد در معرض هلاکت.
و گفت: فرق میان من و شما یک چیز بیش نیست و آن آنست که شما فراما گوئید و ما فرا او گوئیم شما از ما شنوید و ما ازو شنویم و شما ما را بینید و ما او را بینیم والا ما نیز چون شما مردمیم.

و گفت: پیران آینه تواند چنان بینی ایشان را که توئی.
و گفت: مریدی اگر بیک خدمت درویش قیام نماید آن وی را بهتر بود از صدرکعت نماز افزونی و اگر یک لقمه از طعام کم خورد وی را بهتر از آنکه همه شب نماز کند.

و گفت: بسیار چیزها را دوست داریم که یک ذره آنجا نباشیم.
و گفت: صوفیان می آمدندی هر کسی به چیزی و به جائی بایستی و مرا پای نبایستی و هر کسی را منی بایستی و مرا من نبایستی مرا بایستی که من باشم.

و گفت: طاعت و معصیت من در دو چیز بسته اند چون بخورم مایه همه معصیت در خود بیابم و چوندست باز کنم اصل همه طاعت ازخود بیابم.
ووقتی علم ظاهر را یاد کرد و گفت: آن جوهریست که دعوت صد و بیست واند هزار پیغامبر در آن نهاده اند اگر از آن جوهر ذره پدید آید از پردهٔ توحید زود از هستی خویش این همه در فنارود.

و گفت: نه معروفست ونه بصیرت ونه نور ونه ظلمت نه فنا آن هستی هست است.
و گفت: مصطفی نه مرده است نصیب چشم تو از مصطفی مرده است.

و گفت: پادشاه عالم را بندگانی اند که دنیا و زینت دنیا به خلق رها کرده اند و سرای آخرت و بهشت به مطیعان گذاشته و ایشان با خداوند قرار گرفته گویند ما را خود این نه بس که رقم عبودیت از درگاه ربوبیت بر جان ما کشیده اند که ما چیزی دیگر طلبیم.
و گفت: خنک آن بنده که او را یاد نمودند.

و گفت: جوانمردان راحت خلقند نه وحشت خلق که ایشان را صحبت با خدای بود از خلق و از خدای به خلق نگرند.
وگفت: صحبت نیکان و بقعهای گرامی بنده را بخدای نزدیک نکند بنده به خدایی خدای نزدیک کند صحبت با آن دار که باطن و ظاهر به صحبت او روشن شود.

و گفت: حق تعالی از صد هزار فرزند آدم یکی را بردارد برای خویش.
و گفت: دنیا گنده است و گنده تر از دنیا دلیست که خدای تعالی آن دل به عشق دنیا مبتلا گردانیده است.

و گفت: هرچند که خلق به خالق نزدیکتر است نزدیک خلق عاجزتر است.
وگفت: همه اسیر وقتند و وقت اوست وهمه اسیر خاطراند و خاطر اوست.

و گفت: دعوت صد و بیست و اند هزار پیغامبر علیه السلام همه حقست لیکن صفت خلق است چون حقیقت نشان کند نه حق ماند ونه باطل.
و گفت من و تو بود اشارت باشد و عبارت وچون من و تو برخاست نه اشارت ماند و نه عبارت.

و گفت: اگر ترا ازو آگهی بودی نیارستی گفت: که ازو آگهی است.
و گفت: شب و روز و چهار ساعت است هیچ ساعتی نیست تا او را برتو آمدنی نیست.

و گفت: امر خویش برتو نگاه دارددست بردهٔ واگر ندارد آدم باید با همه فرزندانش تا با تو بگریند.
و گفت: اگر کسی بودی که خدای را طلب کردی جز خدای خدای دو بودی.

و گفت: خدای را خدا جوید خدای یابد خدای را خدای داند و گفت: اگر خدای یک ذره بعرش نزدیکتر بودی از آنکه بثری خدای را نشایستی.
و گفت: من با اهل سعادت برسول صحبت کنم و با اهل شقاوت به خدا.

و گفت: از شما در نخواهم ادب بیهوده، مادری بود که از فرزند شیر خواره ادب در خواهد؟ از شما ادب آن در خواهد که با شما به نصیب خویش زندگانی کند.
و گفت: ابلیس کشتهٔ خداوند است جوانمردی نبود کشته خداوند خویش را سنگ انداختن.

و گفت: فردا حساب قیامت کند در دست من کند بیند که چه کند همه را در پیش کنم و ابلیس را مقام سازم و لیکن نکند.
و گفت: هرگز کس مرا ندیده و هرکه مرا بینداز من صفت خویش بیند.

و گفت: یک سجده که بر من براند بهستی خویش و نیستی من بر من گرامی تر از هرچه آفرید و آفریند.
و گفت: من فخر آدم وقرةالعین مصطفی ام آدم فخر کند که گوید این ذریت منست پیغامبر را چشم روشن گردد که گوید این از امت منست.

و گفت: وطای من بزرگست ازو باز نگردم تا از محمد تا در تحت وطای من نیارد این آن معنی است که شیخ بایزید گفته است لوائی اعظم من لواء محمد و شرح این در پیش داده ایم.
از او پرسیدند که زهد چیست گفت: بر لب دریاه غیب ایستاده بودم بیلی در دست یک بیل فرو بردم از عرش تاثری بدان یک بیل برآوردم چنانکه دوم بیل را هیچ نمانده بود و این کمترین درجهٔ زهدست یعنی هرچه صورت بود در قدم اول از پیشم برخاست.

و گفت: حق تعالی قومی را به بهشت فروآورد و قومی را بدوزخ پس مهار بهشت ودوزخ بگیرد و در دریای غیب اندازد.
و گفت: آنجا که خدای بود روح بود و بس.

و گفت: اهل بهشت به بهشت فرود آیند و اهل دوزخ به دوزخ پس جای جوانمردان کجا بود که او را جای نبود نه در دنیا و نه در آخرت.
نقلست که یکی قیامت بخواب دید و شیخ را طلب می کرد در جمله عرصات شیخ را هیچ جای نیافت دیگر روز بیامد وشیخ را آن خواب بگفت: شیخ گفت: آنگاه چنین خوابت را رایگان نگویند چون ما نبودیم اصلا ما را چون بازنتوان یافت واعوذبالله از آن که ما را فردابازتوان یافت.

نقلست که یکی به نزدیک او آمد و گفت: یا شیخ می خواهم که به حج روم گفت: مادر و پدر داری گفت: دارم گفت: برو رضای ایشان نگاهدار برفت و بار دیگر بازآمد وگفت: اندیشه حج سخت شد گفت: دوست پدر قدم درین راه بصدق بنهادهٔ اگر بصدق نهاده بودیش نامه از کوفه باز رسیدی.
نقلست که یک روز در خلوت بود مؤذن گفت: قدقامت الصلوة گفت: چون سخت است از صدر و از درگاه می باید آمد برخاست و عزم نماز کرد.

نقلست که کسی از او پرسید که شیخا کرامت تو چیست گفت: من کرامات نمی دانم اما آن می دانم که در ابتدا هر روز گوسفندی بکشتمی و تا شب برسر نهاده می گردانیدمی در جمله شهر تا تسوی سود کردمی یا نه امروز چنان می بینم که مردان عالم برمی خیزند و از مشرق تا به مغرب به زیارت ما پای افزار درپا می کنند چه کرامت خواهید زیادت ازین. رحمةالله علیه و الله اعلم بالصواب.

English translation

That bold one of the Court, that accepted of Allah, that perfect in gnosis, that ruler of the realm, that pole of the companions, the Sheikh of the time, Abu'l-Abbas Qassab, may Allah have mercy on him, was a world-renowned Sheikh and respected by the masters, and he was the truthful one (Siddiq) of the age, and a king in chivalry and generosity, and a wonder in seeing the calamities and defects of the soul, and he had a grand status in self-mortification, miracles, intuition, and gnosis. They called him the ruler of the realm, and he was the spiritual leader (pir) and sultan of the era, and he said to the Sheikh of Mihana: 'Allusion and expression are your portion.'

It is related that he said to Sheikh Abu Sa'id: 'If you are asked, 'Do you know God Almighty?', do not say, 'I know Him,' for that is polytheism; and do not say, 'I do not know Him,' for that is disbelief. But rather say: 'God made us know His essence by His grace' (عرفنا الله ذاته بفضله), meaning, may God Almighty make us acquainted with His essence by His grace.'

And he said: 'Whether one wills it or not, one must become habituated to God; otherwise, one will be in suffering.'

And he said: 'If He desires good for you, He will keep knowledge in your limbs, and take your limbs from you one by one and keep them with Himself, and show your non-existence to you, so that through your non-existence His existence becomes manifest. You will look at the creation with His attributes, and you will see the creation like a ball in the field of power; then the turning of the ball belongs to the master of the ball.'

And he said: 'Everyone asks Him for freedom, and I ask Him for servitude, for His servant is safe in His bondage, while the free person is exposed to destruction.'

And he said: 'The difference between me and you is only one thing, and that is: you speak toward us, and we speak toward Him; you hear from us, and we hear from Him; and you see us, and we see Him. Otherwise, we too are humans like you.'

And he said: 'The spiritual guides are your mirror; you see them as you are.'

And he said: 'If a disciple performs a single service for a dervish, it is better for him than a hundred cycles of supererogatory prayer; and if he eats one morsel less of food, it is better for him than praying the entire night.'

And he said: 'We love many things, but we are not present there even to the measure of an atom.'

And he said: 'Sufis would come; everyone needed something and a place to stand, but I did not need feet. Everyone needed a self, but I did not need a self; I needed that I should exist.'

And he said: 'My obedience and disobedience are bound to two things: when I eat, I find the source of all disobedience in myself; and when I open my hand, I find the origin of all obedience in myself.'

And once he mentioned outward knowledge and said: 'That is a jewel in which the call of one hundred and twenty-odd thousand prophets is placed. If a particle of that jewel appears from the veil of unity, all of this would quickly pass away from its existence into non-existence.'

And he said: 'It is neither the known, nor vision, nor light, nor darkness, nor annihilation; it is the existence of the Existent.'

And he said: 'Mustafa is not dead; it is only the share of your eye from Mustafa that is dead.'

And he said: 'The King of the world has servants who have left the world and the adornment of the world to the creation, and have left the abode of the Hereafter and Paradise to the obedient ones, and they have settled with the Lord, saying: 'Is it not enough for us that the mark of servitude from the court of Lordship is drawn upon our souls, that we should seek anything else?''

And he said: 'Blessed is that servant whom they remembered.'

And he said: 'The chivalrous are the comfort of creation, not the terror of creation, for they have companionship with God apart from creation, and they look from God to creation.'

And he said: 'Companionship with the good and sacred places do not bring the servant close to God; the servant is brought close only by the Godhead of God. Keep company with one by whose companionship your inward and outward are illuminated.'

And he said: 'God Almighty chooses one out of a hundred thousand children of Adam for Himself.'

And he said: 'The world is putrid, and more putrid than the world is the heart that God Almighty has afflicted with the love of the world.'

And he said: 'However much the creation is closer to the Creator, it is more helpless in the eyes of the creation.'

And he said: 'All are prisoners of time, and time is He; and all are prisoners of the passing thought, and the passing thought is He.'

And he said: 'The call of one hundred and twenty-odd thousand prophets, peace be upon them, is all true, but it is the attribute of creation; when Truth makes its mark, neither truth remains nor falsehood.'

And he said: ''I' and 'you' are allusion and expression, and when 'I' and 'you' arise no more, neither allusion remains nor expression.'

And he said: 'If you had awareness of Him, you would not dare to say that you have awareness of Him.'

And he said: 'Night and day are twenty-four hours, and there is no hour in which He does not visit you.'

And he said: 'If He keeps His command upon you, you have won; and if He does not, Adam must weep with all his children for you.'

And he said: 'If there were someone who sought God other than God, there would be two Gods.'

And he said: 'God is sought by God, God is found by God, and God is known by God.' And he said: 'If God were one atom closer to the Throne than to the earth, He would not be fit to be God.'

And he said: 'I speak with the people of salvation through the Messenger, and with the people of wretchedness through God.'

And he said: 'I do not demand futile manners from you; is there any mother who demands manners from her suckling child? He demands manners from you who lives with you according to his own portion.'

And he said: 'Iblis is the slain of the Lord; it is not chivalry to throw stones at the slain of one's own Lord.'

And he said: 'Tomorrow, if He conducts the accounting of the Resurrection and puts it in my hand to see what I do, I would present everyone and make Iblis the leader, but He will not do so.'

And he said: 'No one has ever seen me, and whoever has seen me has only seen his own attribute through me.'

And he said: 'A single prostration that He performs upon me by His existence and my non-existence is dearer to me than all that He has created and will create.'

And he said: 'I am the pride of Adam and the solace of the eyes of Mustafa. Adam prides himself saying, 'This is my offspring,' and the Prophet's eyes are brightened saying, 'This is of my community.''

And he said: 'My footstep is great; I will not turn back from it until he brings even Muhammad under my footstep.' This is the meaning of what Sheikh Bayazid said: 'My banner is greater than the banner of Muhammad,' and we have given the explanation of this before.

They asked him, 'What is asceticism?' He said: 'I was standing on the shore of the ocean of the Unseen, a shovel in hand. I plunged the shovel in once and brought up everything from the Throne to the earth with that single shovel, such that nothing remained for a second shovel-full, and this is the lowest degree of asceticism—meaning that whatever had form disappeared from before me in the first step.'

And he said: 'God Almighty will bring one group to Paradise and another to Hell, then He will take the reins of Paradise and Hell and throw them into the ocean of the Unseen.'

And he said: 'Where God is, there is spirit, and nothing else.'

And he said: 'The people of Paradise will enter Paradise, and the people of Hell will enter Hell; then where would be the place of the chivalrous? For they have no place, neither in this world nor in the Hereafter.'

It is related that someone saw the Resurrection in a dream and sought the Sheikh. Throughout all the stations, he found no place for the Sheikh. The next day he came and told the Sheikh the dream. The Sheikh said: 'Such a dream is not told in vain; since we did not exist at all, how could we be found? And I seek refuge in Allah from being found tomorrow.'

It is related that someone came to him and said: 'O Sheikh, I wish to go on the pilgrimage.' He said: 'Do you have a mother and father?' He said: 'I do.' He said: 'Go and seek their pleasure.' The man went and returned another time, saying: 'The thought of Hajj has become intense.' The Sheikh said: 'O friend of your father! Had you stepped on this path with sincerity, a letter would have reached you from Kufa.'

It is related that one day he was in seclusion, and the muezzin called: 'The prayer has indeed been established.' He said: 'How difficult it is; one must come from the chest and from the threshold.' He arose and set out for prayer.

It is related that someone asked him: 'O Sheikh, what is your miracle?' He said: 'I do not know of miracles, but I do know that in the beginning, I used to slaughter a sheep every day and carry it on my head until night, walking through the entire city to see if I made a tiny profit or not. Today I see that the men of the world arise and put on their shoes to visit me from East to West. What miracle do you want greater than this?' May Allah have mercy on him, and Allah knows best what is right.

Updated 2026-07-02

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related