1Cademy - بخش ۸۶ - ذکر شیخ جعفر خلدی رحمةالله علیه / Section 86 - Mention of Sheikh Jafar Khaldi, May Allah Have Mercy on Him

Learn Before

تذکرة الأولیاء / Memorial of the Saints

Excerpt

بخش ۸۶ - ذکر شیخ جعفر خلدی رحمةالله علیه / Section 86 - Mention of Sheikh Ja'far Khaldi, May Allah Have Mercy on Him

Original content

آن صاحب همت آن ثابت امت آن کوه حلم آن بهر علم آن دولت باز ازلی و ابدی شیخ جعفر خلدی رحمةالله علیه عالم زمانه بود و در علم طریقت یگانه بود و از کبرای اصحاب جنید بود و از قدمای ایشان و در انواع علوم متبحر و در اصناف حقایق متعین و او را کلماتی عالی است. حوالهٔ آن با کسی دیگر کرد. وقتی می گفت: صد و سی و اند دیوان اهل تصوف نزدیک من است. گفتند از کتب محمد ترمذی هیچ هست ترا؟ گفت: نه که او را از شمار صوفیان ندانم که او آرایش مشایخ بود و مقبول بود.
نقل است که شصت حج بکرده بود. مریدی داشت او را حمزه علوی گفتند. شبی حمزه قصد کرد که به خانه شیخ برود. شیخ گفت: امشب اینجا باش. مگر حمزه طعامی به مرغ در تنور خواست نهاد تا فرزندانش بخورند. گفت: اگر امشب اینجا باشم فردا نماز بامداد اینجا بباید کرد و بباید بود تا نماز بامداد و چاشتگاه با شیخ بگذارم و دیر شود و طفلان گرسنه بمانند و در بند من باشند، پس گفت: شیخا بروم. گفت: امشب اینجا بباش. گفت: مهمی دارم. گفت: تو دانی. به خانه آمد و آن طعام به مرغ در تنور نهاد. پس دیگر روز کنیزک را گفت: آن طعام بیار. کنیزک آن طعام را از تنور برآورد و در راه که میامد پایش بر سنگ افتاد و تابه بر زمین افتاد و بشکست و طعام بریخت، مرغ بر راهگذر بیفتاد. حمزه گفت: باز رو آن مرغ بیار تا بشویم و بکار بریم. درین بودند که ناگاه سگی از در درآمد و مرغ را ببرد. گفت: اکنون چون این همه از دست بشد، باری برخیزم و صحبت شیخ از دست ندهم و به نزدیک شیخ آمد. شیخ را چون چشم برو افتاد گفت: هرکه گوشت پارهٔ دل مشایخ گوشت ندارد گوشت او به سگ دهند. حمزه پشیمان شد و توبه کرد.

نقل است که یک روز پیغامبر را علیه السلام به خواب دید. گفت: تصوف چیست؟ گفت: ترک دعوی و پنهان داشتن معنی.
و از او پرسیدند که تصوف چیست؟ گفت: حالتی که درو ظاهر شود عین ربوبیت و مضمحل گردد عین عبودیت.

و گفت: تصوف طرح نفس است در عبودیت و بیرون آمدن از بشریت و نظر کردن به خدای تعالی به کلیت. و ازو پرسیدند از تلوین فقر، گفت: تلوین ایشان تلوینی برای زیادتی، از بهر آنکه هر که را تلوین نبود زیادتی نبود.
و گفت: چون درویش را بینی که بسی خورد بدانکه او از سه چیز خالی نبود: یا وقتی که برو گذشته است و نه در آن وقت چنان بوده است که باید، یا بعد از این خواهد بود چنانکه نه بر جاده بود، یا در حال موافقتی ندارد.

او را پرسیدند از توکل، گفت: توکل آنست که اگر چیزی بود و اگر نبود دل در دو حالت یکسان بود، بلکه اگر نبود طرب درو بود و اگر بود او طرب در او نبود، بلکه توکل استقامت است با خدای تعالی در هر دو حالت.
و گفت: خیر دنیا و آخرت در صبر یک ساعت است.

و گفت: فتوت حقیر داشتن نفس است و بزرگ داشتن حرمت مسلمانان.
و گفت: عقل آنست که ترا دور کند از مواضع هلاک.

و گفت: بندهٔ خاص باش خدای را تا از اغیار نگردی.
و گفت: سعی احرار از بهر نفس خویش نبود بلکه برای برادران بود.

و گفت: شریف همت باش که به همت شریف به مقام مردان توان رسید نه به مجاهدت.
و گفت: لذت معامله نیابند با لذت نفس، از جهت آنکه اهل حقایق خود را دور کرده اند از اهل علایق و قطع کرده اند آن علایق که ایشان را قاطع است از حق، پیش از آنکه آن علایق بر ایشان راه بریده گرداند.

و گفت: هر که جهد نکند در معرفت خویش، قبول نکنند خدمت او.
و گفت: روح صلاح به هر که رسد لازم گیرد مطالبه نفس به صدق در جملهٔ احوال و هر که روح معرفت به وی رسد او بشناسد موارد و مصادر کارها و هر که روح مشاهده بدو رسد مکرم گردد به علم لدنی.

نقل است که او دعایی داشت آزموده. وقتی او را نگینی در دجله افتاد، آن دعا برخواند. حالی نگاه کرد نگین در میان کتاب بازیافت. شیخ ابونصر سراج گوید آن دعا این بود: یا جامع الناس لیوم لا ریب فیه اجمع ضالتی. چون وفاتش نزدیک آمد به بغداد بود و خاک او به شونیزیه است، آنجا که سری سقطی و جنید رحمة الله علیه.

English translation

That possessor of aspiration, that steadfast one of the community, that mountain of forbearance, that ocean of knowledge, that falcon of pre-eternal and post-eternal fortune, Sheikh Ja'far al-Khaldi, may Allah have mercy on him, was the scholar of the age, unique in the science of the Path, one of the seniors among the companions of Junayd, and one of their pioneers. He was deeply versed in various sciences, distinguished in the categories of spiritual realities, and he possessed sublime utterances. He referred the matter to someone else. Once he said: 'I possess more than a hundred and thirty divans of the people of Sufism.' They asked: 'Do you have any of the books of Muhammad al-Tirmidhi?' He said: 'No, for I do not count him among the Sufis, because he was the adornment of the sheikhs and was accepted.'

It is related that he had performed sixty pilgrimages. He had a disciple called Hamza al-Alawi. One night Hamza intended to go to the Sheikh's house. The Sheikh said: 'Stay here tonight.' But Hamza wanted to put some food—a chicken—into the oven for his children to eat. He said to himself: 'If I stay here tonight, tomorrow morning I must pray here, and I must remain until the morning and mid-morning prayers are performed with the Sheikh, and it will be late and the children will remain hungry and depend on me.' So he said: 'O Sheikh, let me go.' He said: 'Stay here tonight.' He replied: 'I have an important task.' The Sheikh said: 'As you wish.' He came home and put that chicken food in the oven. The next day he said to the maidservant: 'Bring that food.' The maidservant brought that food out of the oven, and on the way her foot struck a stone, the pan fell to the ground and broke, the food spilled, and the chicken fell onto the path. Hamza said: 'Go back and bring that chicken so that we may wash it and use it.' While they were in this state, suddenly a dog entered and took the chicken away. He said: 'Now that all this is lost, at least I should get up and not lose the company of the Sheikh.' And he came to the Sheikh. When the Sheikh's eyes fell upon him, he said: 'Whoever does not hold dear the pieces of flesh of the hearts of the sheikhs, his flesh is given to the dogs.' Hamza regretted and repented.

It is related that one day he saw the Prophet, peace be upon him, in a dream. He asked: 'What is Sufism?' He replied: 'Abandoning claims and keeping the meaning hidden.' And he was asked: 'What is Sufism?' He said: 'A state in which the essence of Lordship is manifested, and the essence of servanthood is annihilated.' And he said: 'Sufism is casting the soul into servanthood, emerging from humanity, and looking towards God the Exalted in entirety.' And they asked him about the transformation of poverty. He said: 'Their transformation is a transformation for increase, because whoever has no transformation has no increase.' And he said: 'When you see a dervish who eats much, know that he is not free of three things: either a state has passed him by in which he was not as he should have been, or after this he will be in such a state that he is not on the path, or he has no agreement in his current state.' He was asked about trust in God. He said: 'Trust in God is that if something is present or if it is not, the heart remains the same in both states; indeed, if it is not present, there is joy in it, and if it is present, there is no joy in it; rather, trust is steadfastness with God the Exalted in both states.' And he said: 'The good of this world and the hereafter lies in one hour of patience.' And he said: 'Chivalry is holding the self in contempt and magnifying the honor of Muslims.' And he said: 'Intellect is that which distances you from places of destruction.' And he said: 'Be a special servant to God so that you do not become one of the strangers.' And he said: 'The striving of the free is not for their own selves, but for their brothers.' And he said: 'Be noble in aspiration, for through noble aspiration one can reach the rank of men, not through self-struggle.' And he said: 'They do not find the pleasure of devotion along with the pleasure of the self, because the people of spiritual realities have distanced themselves from the people of worldly attachments, and have severed those attachments that cut them off from the Truth before those attachments sever their path.' And he said: 'Whoever does not strive in knowing himself, his service will not be accepted.' And he said: 'Whoever the spirit of righteousness reaches, it becomes necessary for him to demand truthfulness from his self in all circumstances; and whoever the spirit of gnosis reaches, he knows the origins and destinations of affairs; and whoever the spirit of contemplation reaches, he is honored with inspired knowledge.'

It is related that he had a proven prayer. Once his ring-stone fell into the Tigris. He recited that prayer. Immediately he looked and found the ring-stone inside the book. Sheikh Abu Nasr al-Sarrag says that prayer was: O Gatherer of mankind for a Day about which there is no doubt, gather my lost item. When his death drew near, he was in Baghdad, and his grave is in Shuniziyyah, where Sari al-Saqati and Junayd are, may Allah have mercy on them.

Updated 2026-07-02

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related