1Cademy - بخش ۵۰ - رزم خسرو با شاه سپاهان و كشته شدن شاه سپاهان / Section 50 - Khosrows Battle with the King of Ispahan and the Killing of the King of Ispahan

Learn Before

Khosrow Nameh

Poem

بخش ۵۰ - رزم خسرو با شاه سپاهان و كشته شدن شاه سپاهان / Section 50 - Khosrow's Battle with the King of Ispahan and the Killing of the King of Ispahan

Original content

برامد نالهٔ کوس از در شاه
بجوش آمد چو دریا کشور شاه

ز عالم، بانگ زرین نای برخاست
ز بانگ نای، دل از جای برخاست

جهان در زیر گرد ره نهان شد
همه خاک زمین بر آسمان شد

بدین کردار، تاج پادشاهان
سپه میراند تا دشت سپاهان

چو از رومی سپاهانی خبر یافت
سپاهی گرد کرد و کار دریافت

ببالا، گرد دو لشکر چنان بود
که گویی نردبان آسمان بود

برامد از بیابان نالهٔ کوس
تو گفتی کوس میزد بر زمین، بوس

ز آواز درای و بانگ شیپور
تو گفتی در قیامت میدمد صور

سحرگاه از میان گرد لشکر
درفشان شد درفش شاه قیصر

ز عکس خود، همه سرهای نیزه
شده مانندهٔ خورشید ریزه

ز عکس جوش و بانگ تبیره
شده تفیده مغز و چشم خیره

نماز دیگری خورشید شاهان
فرود آمد بصحرای سپاهان

برون تافت از کنار جنگ جایش
چو خورشیدی مه پرده سرایش

چو تاج چرخ سوی باختر شد
عروس آسمان پیرایه درشد

جهان شد زیر خیمه ناپدیدار
زمین چون آسمان شد خیمه کردار

شب تیره درین پیروزه خرگاه
سیاهی بود، زرین گویش از ماه

مگر بر تخت نرد چرخ، پروین
بگردانید چندان مهره زرین

شبی تاریک بر راه مجره
شده خورشید روشن ذره ذره

شفق را جامهٔ خونی کشیده
زدبران شکل مامونی کشیده

گرفته تختهٔ افلاک جدول
نشسته شب که اقلیدس کند حل

ز آب زر، ذوابه بر کشیده
چو دیبای کبود زر کشیده

نیاسودند آن شب جمله در دشت
که تا چتر از سر افلاک بر گشت

چو خورشید از دم کژدم برامد
ز عالم بانگ رویین خم برامد

چو گیتی گشت چون دریای سیماب
دو لشکر سر برآوردند از خواب

کشیدند آن دلیران صف ز هر سو
باستادند هر یک روی در رو

خروش نای چون صور سرافیل
بگردون شد ز پشت کوههٔ پیل

سواران آهنین دل کوه رفتار
ز سر تا پای در آهن گرفتار

دوباره صد هزار از پای تا فرق
چو ماهی جمله در جوشن شده غرق

نخستین، پیش میدان شد پیاده
قدم غرقه در آهن تا چکاده

بیک ره تیر بگشادند برهم
بیک ساعت درافتادند بر هم

جهان پنهان شد از گرد سواران
هوا تاریک گشت ازتیر باران

چنان گردی پدیدار آمد از راه
که شد چون گنبد گل، گنبد ماه

بزیر گرد، مهر و ماه گم شد
سپهر راه بین را راه گم شد

ز پیکان عالمی پر ژاله کردند
زمین از خون مردم لاله کردند

هرانکس را کزان یک ژاله بگرفت
جهان از خون آنکس لاله بگرفت

فلک از عکس چون دریای خون شد
زمین از پای اسبان چون ستون شد

معلق گر نبودی طاس گردون
شدی تاسر چو طشت خاک پرخون

روان شد سیل خون فرسنگ فرسنگ
میان خون سر مردان چو خرچنگ

برامد جوی خون از اوج گردون
چو بحر خون همی زد موج، گردون

ز کشته کوه شد یکسوی کشور
ز خون دریا شد آن یکسوی دیگر

ز گرما، مرکبان بی تن ببودند
بجای کفک، خون افگن ببودند

چو تیغ از خون دشمن ریخت باران
قلم شد تیغ در دست سواران

ز خون، شنگرف گفتی میسرشتند
همه شنگرف، اسبان مینوشتند

چنان برخاست ازعالم قیامت
که دیو آنجا گرفت از بیم اقامت

قیامت بود، اما خلق زنده
بسی مرده بسی هرسو فگنده

ز خون خصم روی هفت اقلیم
گرفته جوی خون چون روی تقویم

همه کار زمین خونخوارگی بود
فلک از دور، خود نظارگی بود

چو طاس آتش ازگردون در افتاد
گهر از طشت گردون باسرافتاد

چو شد در قیروان خورشید غرقاب
برون ریخت از مسام چرخ سیماب

گروهی کشته را از هم گشادند
گروهی خسته را مرهم نهادند

چو پر بگشاد مرغ صبحگاهی
مه روشن معلق شد بماهی

بماهی همچو یونس صید شد ماه
برآمد یوسف خورشید ازچاه

گهی بر خاک و گه بر میغ میزد
سپر بود و دو دستی تیغ میزد

سرافرازان دگر ره، صف کشیدند
دو رویه صور در گیتی دمیدند

بپیش صف درآمد خسرو از پس
کشید از خون بپای اسب اطلس

چو رعدی گشت، حالی یک فغان زد
که گویی این جهان بر آن جهان زد

گهی تاخت اسپ بر بالا و پستی
گهی زد تیغ پیش و پس دو دستی

تو گفتی داشت آنجا میغ در تیغ
که خون میریخت و میزد تیغ در میغ

اجل با تیغ او همسر همی رفت
قضا همچون قلم بر سر همی رفت

چو برقی تیغ او میرفت و میریخت
بیک ضربت بسی سر از سران ریخت

چو لاله بود سر تا پای در خون
که میآمد ز کوهی کشته بیرون

ز لشکرگاه میشد نعره بر ماه
ز بسم الله وز الحمدلله

جهان ازشعلهٔ خورشید پرتف
چو آتش گشته هر شمشیر در کف

زمین گل شد ز خون سرفرازان
فرو ماندند بر جا اسپ تازان

زمین را خون چنان غرقاب میکرد
که ماهی زمین اشناب میکرد

بآخر، بر سپهدار از سپاهان
شکستی آمد از خورشید شاهان

چو در گردید این زرین سطرلاب
ازین نه تختهٔ پاشیده سیماب

ز دست شب گریزان در افق شد
مه از مشرق برین نیلی تتق شد

جهانی شد فلک پر در شهوار
گرفت آفاق عالم میغ هموار

شبی همچون سیاهی بصر شد
ز گور کافران تاریکتر شد

شبی در چادر قیری نهفته
چو زیر چشم بندی، چشم خفته

طلایه بی خبر در خواب مانده
ز غفلت بر ره سیلاب مانده

یکی نیکو مثل زد پیر استاد
که خواب مرد سلطان هست بیداد

در آن تاریک شب خسرو برون شد
شبیخون کرد و دشمن سر نگون شد

بگرد لشکر دشمن درامد
جهان بر لشکر دشمن سرامد

سپاه از خواب درجستند ناگاه
یکی زیشان نه لشگر دیدنه شاه

بهم گفتند هنگام گریزست
که شب چون هندوی انگشت تیزست

درافگند اسپ بر شه، خسرو نو
نبودش خانه، مانش کرد خسرو

درامد گرد شه پیل و پیاده
ز اسپ خویش رخ بر شه نهاده

چه گویم قصه، وقت صبحگاهان
بزاری کشته شد شاه سپاهان

شبی نابوده خوش در زندگانی
شبش خوش کرده نوروز جوانی

جهانا تا کی از تو بس که کشتی
نگشتی سیرچندین کس که کشتی

چو میداری کهن افتادهیی را
چراپس میبری نوزادهیی را

زهی مرگ پیاپی این چه کارست
که در هر دم نه مرگی صد هزارست

اگر نه مرگ مردم عام بودی
زهی حسرت که در ایام بودی

تو چون شمعی درین زندان همی باش
میان سوختن خندان همی باش

نیی تنها بنه تن، چند از اندوه
که تن را خوش بود مرگی بانبوه

کسی کو مرد اگر تو پیش بینی
براندیشی و مرگ خویش بینی

چرا بر مردگان بسیار گریی
که میباید که برخود زار گریی

چو داری مردهیی افتاده در پیش
تویی آن مرده، بگری زار بر خویش

رهی دورست اما بعد مرگت
ازینجا برد باید زاد و برگت

اگردر دست و گردرمان، از اینجاست
که زاد راه بی پایان ازینجاست

تو خود زینجا سر رفتن نداری
که جز خوردن و یا خفتن نداری

چو تو از زخم خاری خسته گردی
چه سازی گر بدوزخ بسته گردی

چو ازخاری توانی شد دژم تو
مکن بر هیچ گلبرگی ستم تو

اگر شاه سپاهان بد نکردی
بهر یک تیغ، زخمی صد نخوردی

بخوزستان چو چندانی جفا کرد
ز قیصر در سپاهان آن قفا خورد

چو پیدا گشت تاج شاه انجم
ز زیر هودج چرخ چهارم

فرو شد شه با سپاهان چو جمشید
منور کرد عالم را چو خورشید

در گنج گهر بر خویش بگشاد
ببخشش هر دو دست از پیش بگشاد

بزرگان را بخلعت نامور کرد
همه کار سپاهان معتبر کرد

ولی پیوسته خسرو در تعب بود
که از هر گلشن آنجا گل طلب بود

بسی زان بت خبر جست و نمییافت
بهر دم بیشتر جست و نمییافت

بشه گفتند گشت آن ماه غرقاب
ازو یا ماهی آگاهست یا آب

نشد یک ذره از گل شاه نومید
که عاشق زنده ز امیدست جاوید

دلش خالی نشد از مهر آن ماه
خیالش بست نقش چهر آن ماه

بسی بگریست و چون دیوانهیی شد
ز شرم مردمان در خانهیی شد

زبان بگشاد چون بلبل بگفتار
که ای گل کردیم در خون گرفتار

چو مور از خانه بیرون اوفتادم
چو مویی درجهان افگند بادم

تویی یار، از تو یاری مینبینم
تن خویش از نزاری مینبینم

کجا رفتی که من بیتو چنانم
که چون دریای آتش گشت جانم

ز چشمم خون گشادی و برفتی
مرا در خون نهادی و برفتی

چنان زخمی بجان من رسیدست
که خوناب از مسام من چکیدست

ز بیخوابی چنان شد کار بر من
که دشمن میبگرید زار بر من

همه شب خون دل از چشم بارم
خیالت را چگونه چشم دارم

هران رازی که در دل داشتم من
ز خون بر روی خود بنگاشتم من

بیا و یک نظر بر رویم انداز
ز روی من فرو خوان این همه راز

چو آخر از دلش آن سوز برخاست
بدیدار جهان افروز برخاست

چو شیدایی دران ایوان همی گشت
بیک یک خانه سرگردان همی گشت

درون خانهیی یک تخت زر دید
برو سر گشتهیی بی پا و سر دید

تنی چون شوشهٔ زر از نزاری
فرو مانده بصد سختی و زاری

ز جان سیر آمده ازناتوانی
شده گلگونهٔ او زعفرانی

چو یافت از چهرهٔ او شاه بهره
جهان افروز بود آن ماه چهره

دل خسرو بدرد آمد ز دردش
برامد همچو زر از روی زردش

بدان رنجور گفت ای ماه چونی
که داری همچو گردون سرنگونی

چنین زار و نزار آخر چرایی
مگر بیماری از درد جدایی

مگر در علت عشقی گرفتار
که نتوان داد شرح آن بگفتار

جهان افروز او را آشنا یافت
بنو، گفتی که جانی از خدا یافت

نظر بگشاد و در خسرو نگه کرد
ز دیده اشک خونین سر بره کرد

چنان بر چشمش از خون بسته شد راه
که نتوانست دیدن چهرهٔ شاه

همه بیناییش از خون فرو بست
وزان خون راه بر گردون فرو بست

بسی بگریست خسرو بر سر او
ز نرگس کرد پرخون بستر او

میان اشک ازو آغشته تر شد
بپای افتاد وزو سرگشته تر شد

جهان افروز چون با خویش آمد
ز سر در اشک چشمش پیش آمد

رخش چون ماه جان افزای میدید
خطش بر مه جهان آرای میدید

خطی همچون زمرد گرد ماهی
هزاران حلقه در زلف سیاهی

رخش چون دید، با دل درمری ماند
از آن رخ همچو شاهی در غری ماند

دران دم مینیندیشید از کس
نگاهی می نکرد از پیش و از پس

کسی درد فراق یار برده
بسی در هجر او تیمار خورده

کجا اندیشد ازتیر ملامت
که دید از عشق ورزیدن سلامت؟

ز بی صبری برفت ازدل قرارش
بدست آورد زلف مشگبارش

چو زلف یار خود در دست میدید
همه خلق جهان را مست میدید

نهادش روی بر روی و بیکبار
نه عقلش ماند و نه جان سبکبار

چنان از اشتیاقش جان همی سوخت
که جان خویش بر جانان همی دوخت

چو لختی بیخودی کرد آن دل افروز
بخسرو گفت کای شمع جهان سوز

مرا در جوی بیتو آب خونست
ترا در جوی بی من آب چونست

مرا زین درد کی خواهی رهانید
بکام خویش کی خواهی رسانید

ببین تا چون رگ جانم گشادی
چگونه داغ بر جانم نهادی

بصد محنت گرفتارم تو کردی
چو مویت سرنگونسارم تو کردی

منم جانی وفایت را بسر بر
دلی پرخون و چشمی تا بسر بر

زرنگ و بوی عالم چشم بسته
ببوی آشتی رنگی نشسته

چو کوزه دست بر سر پای در گل
چو کاسه سوز و گرمی کرده حاصل

بدل بردن، برم چندان نشستی
که دل بربودی و در جان نشستی

مکن بر جان ودل چندین کمینم
بترس آخر ز آه آتشینم

طبیبم بودهیی درمان من کن
ببین دردم دوای جان من کن

چو هردم یاد آید از پزشکم
بپهلو می بگرداند سرشکم

دو چشمم تیره بی آن ماهپارهست
چگونه تیره شد چون پر ستارهست

چو چشم تیره کرد آن ماهپاره
از آن بیرون شد از چشمم ستاره

چو شمعم ازتف آن شهد شیرین
نداد این خسته دل راموم مومین

چنان مشغول جان افزای خویشم
که نیست از عشق او پروای خویشم

اگر درمان نخواهد کرد یارم
ز عشقش کشتهیی انگار زارم

بگفت القصه از هر گونه یابی
توقع بودش از خسرو جوابی

شه اول گفت ای سرو سمن بوی
مرا از قصهٔ گلرخ خبرگوی

خبرده تا درین ایوانست یا نه
کجاست این جایگه پنهانست یا نه

بسی سوگند خورد آن ماهپاره
که گل شد غرقه چون در آبساده

کسی را در جهان از وی خبر نیست
مرا زین بیش آگاهی دگر نیست

چو خسرو این خبر بشنید دانست
که هرچ آن ماه میگوید چنانست

دگر ره در میان آتش افتاد
دل او در غم آن دلکش افتاد

دگر ره گفت از سر کارم افتاد
ز گل در راه چندین خارم افتاد

بدل گفتم رخ دمساز بینم
گلم را در سپاهان باز بینم

بکام خویشتن نابوده روزی
شبم خوش کرد وصل دلفروزی

چو گلرویم شود الحق پدیدار
شود کار مرا رونق پدیدار

کز اول رونقی بگرفت حالم
گرفت آخر ولی از جان ملالم

مرا تا سر نیاید زندگانی
ز گل گویم، ز گل جویم نشانی

چوبی جان یک نفس نتوان نشستن
دگر ناید ز من بی جان نشستن

چو در دل شد، ز دل بر در نیاید
بترکش گویم از دل برنیاید

لبش چون بازم آورد از لب گور
نپیچم از پی او یک پی مور

دل من میدهد گویی گواهی
که دارد حال آن دلبر تباهی

بجویم تا بیابم زو نشانی
که جانی بهتر ارزد از جهانی

بدست آرد بجهدش زود هرمز
جز این خود کی تواند بود هرگز

نیاسایم بعالم در زمانی
که تازان بی نشان یابم نشانی

چو در دریا نهان شد در جانم
چو دریا گشت چشم در فشانم

کنون دریا نشینی کاردارم
که درم را ز دریا باز آرم

چو دریا دارد از گل چشم هرمز
ز دریا برنگیرد چشم هرگز

چو در دریا بود آغشته یارم
چو دریا خویش را سرگشته دارم

ز دریا باز باید جستن او را
دل از دریا نباید شستن او را

بسوزم ماهی دریا بآهی
برآرم گرد از دریا بماهی

چو دری بالب دریاش آرم
اگر در سنگ شد پیداش آرم

من از دریا کنون یک چشم زد را
بخشگی بازآرم در خود را

کنون خواهم ره دریا گرفتن
کم هامونی و صحرا گرفتن

شوم گل را ازین دریا طلبگار
و یا چون گل شوم من هم گرفتار

کرا بر گویم این کارم که افتاد
دلم برخاست زین بارم که افتاد

کجایی ای گل پنهان بمانده
ز چشمم رفته و در جان بمانده

شدی چون مردمک در هفت پرده
بیا از مردمی هر هفت کرده

مرا هر بی خبر گوید ببرهان
نگردد آفتاب از آب پنهان

ازان در آب شد گم آفتابم
که بود او مردم چشم پر آبم

جهان بر چشم من تاریک ازان شد
که از من مردم چشمم نهان شد

چو بشنود آن جهان افروز شیدا
همه صحرا ز اشکش گشت دریا

بخسرو گفت کای دیرینه یارم
چو میبینی که شد دریا کنارم

اگر راز دلم پیدا کنم من
جهان از خون دل دریاکنم من

درین دریا مرا تنها بمگذار
دلم را در چنین سودا بمگذار

تویی در چشم من هم مهر و هم ماه
منم در دشت و دریا با تو همراه

بهرجایی که خواهی شد پس و پیش
مکن از بهرالله دورم از خویش

بترس از آه همچون آتش من
مرا برهان ز عیش ناخوش من

ترا سهلست این تدبیر آخر
ترا دارم مرا بپذیر آخر

بدیداری قناعت کردم از تو
تو میدانی که چون خون خوردم از تو

اگر از من جداگردی ازین غم
دمار ازمن برآید اندرین دم

منم در آتش عشق و جوانی
تو دانی گر بخوانی گر برانی

اگر گویی بخون برخیزمت من
میان خاک ره خون ریزمت من

بتیغ عشق گر خونم بریزی
چه برخیزد ز خونم چند خیزی

عنایت کن عنان را باز برکش
و یا در پایم آور دست درکش

مده رنگم که دل صد باره مردی
اگر بوی وصال تونبردی

ندانم کرد، اگرچه غیرتم کشت
بسوی چادر وصل تو انگشت

چو شد ز اندازه سوز اشک آن ماه
بدیدار خودش شد میزبان شاه

که تا بااو گذارد روزگاری
ولی نبود ز وجهی نیز کاری

English translation

The sound of the drum rose from the king's gate, The king's country seethed like a sea. From the world, the sound of the golden horn arose, At the sound of the horn, the heart leaped from its place. The world was hidden under the dust of the road, All the dust of the earth rose to the sky. In this manner, the crown of kings Led the army to the plain of Ispahan. When the ruler of Ispahan heard of the Romans, He gathered an army and took charge. Rising high, the dust of the two armies was such As if it were a ladder to heaven. From the desert rose the sound of the drum, You would say the drum was kissing the ground. From the sound of the bell and the blast of the trumpet, You would say the Trumpet of Resurrection was being blown. At dawn, from the midst of the army's dust, The banner of the Caesar king began to shine. From their own reflection, all the spear-tips Had become like tiny suns. From the heat of the clash and the sound of the drum, The brain grew scorched and the eye dazzled. At the late afternoon prayer, the sun of kings Alighted on the plain of Ispahan. He shone forth from the edge of the battlefield, The moon of his pavilion was like a sun. When the crown of the heavens turned toward the west, The bride of the sky adorned herself. The world disappeared under the tents, The earth became like the sky in the form of tents. In this dark night, in this turquoise pavilion, There was darkness, and the moon was its golden ball. As if on the backgammon board of the heavens, the Pleiades Had rolled several golden pieces. A dark night along the Milky Way, The bright sun shattered into tiny particles. Twilight wore a blood-stained garment, Aldebaran assumed a color of mourning. The night sat, taking the slate of the heavens, Hoping that Euclid would solve the geometry. From golden water, a lock of hair was drawn, Like blue silk woven with gold. They did not rest that night in the plain, Until the canopy turned from the head of the heavens. When the sun emerged from the tail of the Scorpio, From the world rose the sound of the bronze horn. When the world became like a sea of quicksilver, The two armies raised their heads from sleep. Those brave ones drew up their ranks on every side, Standing face to face. The roar of the horn, like the trumpet of Seraphiel, Rose to the sky from the backs of elephants. Iron-hearted horsemen, moving like mountains, Ensnared in iron from head to foot. Once again, a hundred thousand from head to toe, Like fish, all drowned in coats of mail. First, the infantry stepped onto the field, Feet sunk in iron up to their crests. At once, they loosed arrows at one another, In an instant, they fell upon each other. The world was hidden by the dust of the horsemen, The sky grew dark from the rain of arrows. Such dust arose from the road That the dome of the moon became like a dome of dust. Beneath the dust, the sun and moon were lost, The path-finding heaven lost its way. From the arrowheads, they made a world of hail, They made the earth a field of tulips with the blood of men. Whoever was caught by that hail, The world took the color of tulips from his blood. The heavens, from the reflection, became like a sea of blood, The earth, from the horses' hooves, became like a pillar. Were it not for the hanging bowl of the sky, It would have been filled with blood like a basin of dust. A flood of blood ran for leagues and leagues, In the midst of blood, the heads of men were like crabs. A river of blood rose to the height of the sky, The heavens, like a sea of blood, were tossing waves. On one side of the land, mountains rose from the slain, On the other side, the blood turned into a sea. From the heat, the horses were breathless, Instead of foam, they were spitting blood. As the sword rained down the blood of the enemy, The sword became a pen in the hands of the horsemen. With blood, you would say they mixed vermilion, All the horses were writing with vermilion. Such a resurrection arose in the world That even the demon took up residence there out of fear. It was the Resurrection, yet the people were alive, Many dead, many cast down on every side. From the blood of the enemy, the face of the seven climes Was filled with channels of blood like the lines of a calendar. All the earth's business was blood-drinking, The heavens from afar were but spectators. When the bowl of fire fell from the heavens, Jewels fell from the basin of the sky. When the sun was drowned in Qayrawan, Quicksilver poured out from the pores of the sky. One group separated the slain from each other, Another group applied salve to the wounded. When the morning bird spread its wings, The bright moon was suspended by the fish. Like Jonah, the moon was caught by the fish, The Joseph of the sun emerged from the well. At times it struck the earth, at times the clouds, It was a shield, and he wielded the sword with both hands. The exalted ones once again drew up their ranks, Trumpets were blown on both sides in the world. Khosrow stepped forward from the back of the rank, He drew a path of silk beneath his horse's feet with blood. He became like thunder, and suddenly let out a cry, As if this world struck against the other world. At times he galloped his horse up and down, At times he struck with his sword forward and backward with both hands. You would say he held a cloud in his blade, For it shed blood and struck the sword into the clouds. Death marched hand in hand with his sword, Destiny, like a pen, went over the heads. Like lightning, his sword went and shed, With a single stroke, he severed many heads of chieftains. He was like a tulip from head to toe in blood, Emerging from a mountain of the slain. From the camp, cries rose to the moon, Of 'In the name of God' and 'Praise be to God.' The world was burning from the rays of the sun, Every sword in hand was like fire. The earth became mud from the blood of the noble ones, The galloping horses were stuck in their tracks. The blood flooded the earth in such a way That the fish of the earth began to swim. At last, upon the commander of Ispahan Defeat came from the sun of kings. When this golden astrolabe turned, From these nine tablets scattered with quicksilver, Fleeing from the hand of night, it went to the horizon, The moon rose from the east behind this blue veil. The heavens became a world full of royal pearls, Clouds evenly covered the horizons of the world. A night like the blackness of the eye arrived, Darker than the grave of infidels. A night hidden in a pitch-black veil, Like a sleeping eye beneath a blindfold. The vanguard remained asleep, unaware, Left in negligence on the path of the flood. A wise proverb did the old master strike: 'The sleep of the ruler's men is injustice.' In that dark night, Khosrow went out, He made a night raid, and the enemy was overthrown. He came around the enemy's army, The world came to an end for the enemy's army. The army suddenly leaped up from sleep, None of them saw either the army or the king. They said to each other: 'It is time to flee, For the night is like an Indian with sharp fingers.' The new Khosrow cast his horse upon the king, He had no house, so Khosrow made it his home. Around the king came elephants and infantry, From his horse, he set his face towards the king. What shall I say of the story? At the time of dawn, With lamentation, the king of Ispahan was killed. A night not spent happily in life, The light of the spring of youth made his night pleasant. O world, how long will you kill? How many have you killed? You have not grown tired of the many you have killed. Since you keep an old, fallen one, Why then do you take away a newborn? Hail to this continuous death, what business is this? For in every moment there are not one, but a hundred thousand deaths. If death were not common to all people, What a regret there would be in these times! Be like a candle in this prison, Be smiling in the midst of burning. You are not alone, do not grieve, For it is pleasant for the body to die in a crowd. He who died, if you have foresight, You will ponder and see your own death. Why do you weep so much for the dead? You must weep bitterly for yourself. When you have a dead person lying before you, You are that dead person, weep bitterly for yourself. The way is long, but after your death, Provisions and luggage must be carried from here. Whether pain or cure, it is from here, For the provisions of the endless road are from here. You yourself have no intention of leaving from here, For you have nothing to do but eating and sleeping. If you are wounded by the prick of a thorn, What will you do if you are bound in hell? Since you can be distressed by a single thorn, Do not commit injustice against any rose petal. If the king of Ispahan had not done evil, He would not have received a hundred wounds from every sword. When he committed so much injustice in Khuzestan, He received that slap from Caesar in Ispahan. When the crown of the king of stars appeared From beneath the litter of the fourth heaven, The king descended upon Ispahan like Jamshid, Illuminating the world like the sun. He opened the treasury of pearls to himself, He opened both hands in generosity. He made the elders renowned with robes of honor, He made all the affairs of Ispahan prestigious. But Khosrow was constantly in distress, For he sought a rose from every garden there. He searched much for news of that idol, but found none, At every moment he searched more, but found none. They said to the king: 'That moon has drowned, Either the fish is aware of her, or the water.' The king did not lose a single atom of hope for the rose, For the lover is alive forever by hope. His heart was not emptied of the love of that moon, His imagination drew the shape of that moon's face. He wept much and became like a madman, Out of shame before the people, he went into a house. He opened his tongue in speech like a nightingale: 'O rose, you have captured me in blood. Like an ant, I fell out of the house, Like a hair in the world I...'

Updated 2026-07-03

Contributors are: