1Cademy - بخش ۳۷ - نواختن مطرب / Section 37

Learn Before

Poem

بخش ۳۷ - نواختن مطرب / Section 37 - The Playing of the Musician

Original content

درآمداکدشی دوشیزه ناگاه
پریشان کرده مشک تازه بر ماه

نگاری دستیارش شوخ دیده
خط سرسبزش از گل بر دمیده

خطی آورده بر لعل شکرخای
گل گرد رخش را خار در پای

بت گلرنگ راه خارکش زد
بنوک خارراهی سخت خوش زد

ز زخمه آب زر بیرون چکانید
ز دل زخم زبانش خون چکانید

بهر زخمی که او بر رود میزد
مه نورا کلوخ امرود میزد

چو بر زد دست بر سر جادوی را
بسر رفتند راه راهوی را

ازان ره دل چنان از راه میشد
که ره بر رهروان کوتاه میشد

ز خوشی جان صوفی خرقه کش بود
که عود آن شکر لب سخت خوش بود

شکر لب عود چون آتش همیزد
شکر میریخت والحق خوش همی زد

بخوشی شعر شکر بار میگفت
بمستی این غزل را زار میگفت

مخسب ای ساقی و در ده شرابی
ز جامی بر لب جانم زن آبی

روان کن آب بر آب روان زود
که عالم گویی از سر نوجوان بود

چو رخ در خاک خواهد ریخت چون گل
می گلرنگ ده بربانگ بلبل

بسی گل بر دمد دل چاک کرده
تو روی همچو گل در خاک کرده

میی در ده که امشب نیم مستیم
که ما از بهر رفتن آمدستیم

چو وقت صبحدم یک جام خوردیم
بمی بر صبح بی شک شام خوردیم

بیار ای سبز خط یک جام گلبوی
که پیدا شد خط سبز از لب جوی

چو آب خضر درجام می ماست
کجا میریم گر مرگ از پی ماست

چه میگویی بریز از دیده جویی
که دی رفت و ز فردا نیست بویی

دمی برخیز این افتادگی چیست
بسر شد عمر این استادگی چیست

برو دریاب امروزی که داری
خوشی میساز با سوزی که داری

غنیمت گیر این یکدم که هستت
بغارت کرده این صد غم که هستت

چو از خود میتوان رستن بیکدم
نیرزد شادی عالم بیک غم

چو جوی خون بخواهد ریخت ایام
می چون خون ده ای دلجوی از جام

خوشی امروز، خود فردا چه جویی
دمی در شور شو، سودا چه جویی

رگ اندوه را از عیش پی کن
بشادی می خور و می نوش هی کن

شکم در نه شکم را بار بردار
مکن جان و بتن دستی بسر آر

چوکار این جهان در دست داری
زیان وسود و نیست و هست داری

برو یا توبه کن یا توبه بشکن
چه باشی در میان، نه مرد و نه زن

چو خسرو این سخن بشنید از سوز
بزدیک نعره و گفت ای دل افروز

اگرچه بس براحت میزنی تو
نمک را بر جراحت میزنی تو

بریز آب رزازدست ای پریزاد
که هرگز زخمهٔ دستت مریزاد

هزاران اشک غلتان گشته در خون
ز چشم نیم مستان ریخت بیرون

بوقت صبح، مستان شبانه
برآوردند شوری عاشقانه

بگرد شاه خسرو صبح خیزان
بصحن باغ رفتند اشک ریزان

همه مخمور و می در سر فتاده
قدح در دست و سر در برفتاده

ز آه سرد مستان تنک دل
پیاله تا قیامت شد خنک دل

چو پیش حوض بنشستند مستان
برآمد از هزار آوازدستان

ز یکسو شمعها بر آب میتافت
ز یکسوی دگر مهتاب میتافت

ز یک سو چنگ و نی در جوش آمد
ز یک سو بانگ نوشانوش آمد

ز یکسو عود بر مجمر همی سوخت
ز یکسو جان و دل در بر همی سوخت

ز یکسو بوی می عالم گرفته
ز یکسو روی گل شبنم گرفته

ز یک سو ماهرویان ایستاده
ز یکسو مشک مویان ایستاده

ز یک سو مطربان بربط گرفته
ز یکسو نوخطان سر خط گرفته

جهانی چون بهشت و حور و ساقی
نبود از هیچ نوعی هیچ باقی

سماع و مستی و عشق و جوانی
گل صد برگ و آواز اغانی

می و آب روان و نور مهتاب
سماع بلبلان و شمع خوش تاب

رخ حور و نوای صبحگاهی
همه چون جمع شد دیگر چه خواهی

چو دوری چند گردان شد فلک وار
برآمد ناله از مستان بیکبار

ز یک یک رگ غریو از چنگ برخاست
دل پرتک بصد فرسنگ برخاست

بت بربر ره بربر همی زد
غزل میگفت و راهی تر همی زد

از آن تر زد که راهی داشت هموار
و یا نه آب دستش بود در کار

چنان زد آن تهی در پیش اصحاب
کز آب دست دستش گشت پرتاب

پریرخ بر بریشم قول میزد
بریشم نعرهٔ لاحول میزد

ز مستی یک نفس بلبل نمیخفت
طریق خارکش با گل همی گفت

خرد با باده پشتاپشت میرفت
دل از سینه بسر انگشت میرفت

چو آن مهپاره زخمه ساز می کرد
ستاره بر فلک پرواز میکرد

چو راه ترزند رود سه تا رود
فرود آیند مرغان از هوا زود

چونور شمع و آواز نوا بود
همه مجلس پر از نور و صفا بود

ز فر شمع روی دوست میتافت
زتف باده دل در پوست میتافت

فروغ شمع و آواز ارم بود
بتی بس خوش می لعلش کرم بود

می تر بر تهی دستان همی زد
بریشم بانگ برمستان همی زد

در آن مجلس همه دل بی همه بود
که نوش آب زمزم زمزمه بود

نگاری ارغوان رخ و اغوان ساز
باستادی اغانی کرد آغاز

بپیش شاه، راه چنگ برداشت
براه این غزل آهنگ برداشت

English translation

Suddenly a maiden entered with grace, scattering fresh musk over the moon. A beloved whose companion was playful of eye, her green down sprouting from the rose. She brought a line over the sugar-chewing ruby, the rose around her face having a thorn in its foot. The rose-colored idol played the melody of the thorn-puller, with the tip of the thorn she played a very sweet melody. From the plectrum she dripped golden water, and from the heart the wound of her tongue dripped blood. With every stroke she struck upon the lute, she threw clods of earth at the new moon. When she touched the head of that magical instrument, they went swiftly upon the path of Rahvi. By that path, the heart went astray so much that the path became short for the travelers. Out of joy, the soul of the cloak-wearing Sufi was drawn, for the lute of that sugar-lipped one was very sweet. The sugar-lipped one played the lute like fire, scattering sugar, and truly she played beautifully. In sweetness she recited sugar-showering poetry, and in intoxication she sang this ghazal plaintively: 'Sleep not, O cupbearer, and give wine; sprinkle water on the lip of my soul from a cup. Flow the water quickly upon flowing water, for it seems the world has become young anew. Since the cheek must spill into the dust like a rose, give rose-colored wine to the song of the nightingale. Many a rose will bloom with a torn heart, while you have buried your rose-like face in the dust. Give wine, for tonight we are half-drunk, as we have come only to depart. When at dawn we drank a cup, with wine we surely turned the morning into evening. Bring, O green-downed one, a rose-scented cup, for the green grass has appeared by the edge of the stream. Since the water of Khidr is in our cup of wine, where do we die even if death follows us? What do you say? Pour a stream from your eyes, for yesterday is gone and there is no scent of tomorrow. Rise for a moment, what is this helplessness? Life has ended, what is this standing? Go, seize today that you have; make merry with the passion you possess. Appreciate this single moment that you have, which has pillaged these hundred sorrows of yours. Since one can escape from oneself in a single moment, the joy of the entire world is not worth a single sorrow. Since time will shed a river of blood, give wine like blood from the cup, O heart-captivator. Be happy today, why do you seek tomorrow? Be in passion for a moment, why do you seek worry? Sever the vein of grief with pleasure; drink wine in joy and keep drinking. Lean back, and lift the burden from the stomach, do not strain your soul, but bring your hand to your body.' When Khosrow heard these words of passion, he let out a cry and said: 'O heart-illuminating one! Although you play very comfortingly, you are rubbing salt on my wound. Pour the wine from your hand, O fairy-born, may the stroke of your hand never fail.' Thousands of tears rolling in blood poured out from the eyes of the half-drunk. At dawn, the nocturnal drunkards raised a passionate clamor. Around King Khosrow, the early risers walked into the garden courtyard, shedding tears. All hungover, with wine gone to their heads, cups in hand, and heads hanging low. From the cold sighs of the fragile-hearted drunkards, the goblet became cool-hearted until resurrection. When the drunkards sat before the pool, a melody arose from a thousand voices. On one side, candles shone on the water; on the other side, the moonlight shone. On one side, the harp and reed-flute were in full swing; on the other side, the shout of 'Drink! Drink!' arose. On one side, aloe-wood burned in the censer; on the other side, life and heart burned within the breast. On one side, the scent of wine filled the world; on the other side, the face of the rose was covered in dew. On one side stood the moon-faced beauties; on the other side stood the musk-haired ones. On one side, musicians held the lute; on the other side, youths with downy cheeks took their places. A world like paradise, with houris and cupbearers, nothing of any kind was lacking. Sama, intoxication, love, and youth, the hundred-petaled rose and the sound of songs. Wine, flowing water, and moonlight, the song of nightingales and the bright-burning candle. The face of a houri and the morning melody— when all this is gathered, what else could you want? When a few rounds passed like the turning heavens, a lament suddenly rose from the drunkards. A cry rose from every single string of the harp; the rapid heart leaped a hundred leagues away. The Berber idol played a Berber tune; she sang ghazals and played a sweeter melody. She played it sweeter because she had a smooth path, or perhaps the skill of her hand was at work. She played the instrument so before the companions that her hand was thrown by its dexterity. The fairy-faced one played a song on the silk strings, and the silk cried out: 'No power but in God!' From intoxication, the nightingale slept not for a moment, telling the path of the thorn-puller to the rose. Reason retreated back-to-back with the wine, and the heart departed the chest to the fingertips. When that moon-fragment tuned her stroke, the stars would fly in the sky. When the three-stringed instrument plays a sweet melody, the birds quickly descend from the air. Since there was the light of the candle and the sound of music, the entire assembly was full of light and purity. From the glory of the candle, the face of the friend shone; from the heat of the wine, the heart leaped inside the skin. There was the glow of the candle and the sound of Iram; there was a sweet idol whose ruby wine was generous. She poured sweet wine for the empty-handed, and the silk strings shouted out to the drunkards. In that assembly, every heart was free of all else, for the whispering of the lute was like the sweet water of Zamzam. A beloved with cheeks like purple-flowers and a purple-maker, masterfully began singing. Before the king, she took up the path of the harp and tuned her song to the path of this ghazal.

Updated 2026-07-03

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related

Learn After