1Cademy - بخش ۶ - الحکایه و التمثیل / Section 6

Learn Before

Asrar Nameh

Poem

بخش ۶ - الحکایه و التمثیل / Section 6 - The Tale and the Parable

Original content

یکی بر خم نشست و خویش خم ساخت
که اطلس بایدم با اسب و با ساخت

بدو گفتند تا اطلس شود راست
ز کرباست بباید پیرهن خواست

برین آن مرد در خم خورد سوگند
که سوگندم نخواهم بر خم افکند

که تا من اطلس رومی نبینم
درین خم تا بمیرم می نشینم

تو نیز ای مرد غافل همچنانی
به غفلت خویش در خم می نشانی

بر آی از خم ، که تا در خم نشستی
چو خاکی زیر پای چرخ پستی

اگر گردون کله سازد ز مهر ت
قبا تنگ آید از دور سپهر ت

اگر خواهی تب لرزان فلک خواست
به تو ندهد که گوید نوبت ماست

ازین دریا که گویای خموش است
بتان را چشم پر در همچو گوش است

تو هر جوری که می بینی شکی نیست
که آن از نه فلک خود ده یکی نیست

فلک خواهی به نا خواهی بسر کرد
که این سرگشته با او سر بسر کرد

ز چشم من زمین زان لعل گیرد
که هر دم آسمانم نعل گیرد

ز بس خون کز دلم هر چشم رد شد
ز خون خود دلم در خون خود شد

مرا نیست آسیا پر کار جاروب
کزین هفت آسیا گشتم لگدکوب

کسی جاروب اگر می بر گرفتی
ازین هفت آسیا دانه برفتی

چنان بر فرق من چرخ آسیا راند
که مویم زیر گرد آسیا ماند

مرا با حلقهٔ چرخ دو تا پشت
بباید کوفت هر دم حلقهٔ مشت

به جنگ خلق خورشید جهان سوز
نهد بر گوش اسب این نیزه هر روز

درین جنگ آشتی سوره (؟) نبینی
که آب خضر در شوره نبینی

چنین آسان نیارم داد شرح ش
که هر دم می بیندازم به طرح ش

درین راه ای پسر چه پا و چه سر
درین هفت آسیا چه خشک و چه تر

گرت امروز زرین شد ستانه
بدر بازت نهد فردا زمانه

به دستت باز شد گنجی ز ایام
ولیکن هست این گنجت همه وام

به عمری گر فتوحی یافت روحت
لگد خواهد زدن اندر فتوحت

جهان پیشت چو برقی باز خندد
وزان پس پیش برقت باز بندد

بگردان روی زین وادی حیرت
که بر رویت روان کرد آب حسرت

اگر بنشست کار تو همه راست
ازین خوان گرسنه تر بایدت خاست

تو چون پیری برو منگر ز پس باز
که از پس ننگرد پیری به کس باز

چو نه دل داری آخر نه دماغی
دبیرستان چه گیری از کلاغی

چو بام از یک لگد آید فراشیب
نیارد طاقت آشوب و آسیب

چو تو برگ قفا خوردن نداری
سر خود گیر چون گردن نداری

گدایی را نزیبد پادشاهی
که با کوس و علم نبود گدایی

تو بی سر چون گریبانی بمانده
سر دین نیستت زانی بمانده

ز خود در سر مکن گر هوشیاری
که تو سرمست در سر کرده داری

برین آخر چو خر بیکار تا چند ؟
فرو کرده ز سر افسار تا چند ؟

تنت دامی ست ، جان مرغی عزیز ست
نه تن دانی نه جان تا خود چه چیز است

به وقت نزع در خود شهوت افتاد
که مرغ نا گرفته کردی آزاد

نهادی بر هم و بر هم نماندت
حسابی برگرفتی وا نخواندت

کجا افتادی ای عطار آخر
فرو مگذار آن اسرار آخر

English translation

A man sat on a vat and curled himself up, Saying, 'I must have silk clothes with a horse and harness.' They told him, 'Before you can have silk, You must first ask for a shirt of coarse cotton.' Upon this, the man swore an oath in the vat, Saying, 'I will not abandon my oath in the vat: Until I see Byzantine silk, I will sit in this vat until I die.' You too, O heedless man, are just like this, In heedlessness, you seat yourself in a vat. Come out of the vat! For as long as you sit in it, You are as low as the dust beneath the foot of the spinning sky. If the heavens were to make a hat for you from the sun, The robe would still be too tight from the sphere's turning. If you wish for the trembling fever of the heavens, It will not grant it, saying, 'It is our turn.' From this sea, which is eloquent yet silent, Idols have eyes full of pearls like ears. Whatever oppression you experience, there is no doubt That it is not even a tenth of what the nine heavens can inflict. The heavens will overcome you, willy-nilly, Since this bewildered one clashed with it head-to-head. From my eyes, the earth gathers rubies (tears of blood), Since the sky shoes me (like a horse) at every moment. From the abundance of blood that flowed from my heart to every eye, My heart drowned in its own blood. I have no sweeping broom in this busy mill, For I have been trampled by these seven mills (the seven skies). If someone were to pick up a broom, The grain would be swept away from these seven mills. The mill-wheel of the sky drove so hard over my head, That my hair was left under the dust of the mill. With the curved ring of the sky bending my back double, I must endure the pounding of its fist at every moment. In the battle of the people, the world-burning sun Places this spear on the horse's ear every day. In this battle, you will see no chapter of peace, Just as you will not find the Water of Life in a salt flat. I cannot easily explain its nature, For every moment I am cast down by its design. On this path, O son, what is foot or head? In these seven mills, what matters if it is dry or wet? If your threshold turned to gold today, Tomorrow, time will toss you out the door. A treasure of days has opened into your hand, But this treasure of yours is entirely a loan. If your soul finds a triumph in a lifetime, It will surely deal a kick to your triumph. The world will smile at you like lightning again, And then, before you, it will shut its lightning away. Turn your face from this valley of bewilderment, Which has sent the water of regret flowing over your face. Even if all your affairs turn out right, You must rise from this table hungrier than before. Since you are an old man, go, do not look behind you, For old age does not look back at anyone. Since you finally possess neither heart nor brain, Why would you seek an academy from a crow? When a roof collapses with a single kick, It cannot withstand the chaos and the damage. Since you lack the endurance to suffer a slap on the neck, Mind your own head, for you have no neck! Kingship does not befit a beggar, For beggary does not come with drum and banner. Headless, you have been left behind like a collar, You have no desire for religion, thus you have remained. Do not act intoxicated with yourself if you are aware, For you have put intoxication into your head. How long will you remain idle here like a donkey? How long will your halter hang down from your head? Your body is a trap, your soul is a precious bird; You know neither body nor soul, nor what they truly are. At the moment of death, lust fell upon you, And you set free the bird you never truly caught. You piled things up, but nothing remained for you; You took an accounting, but it did not call you back. Where have you fallen in the end, O Attar? Do not abandon those secrets at last.

Updated 2026-07-03

Contributors are: