1Cademy - بخش ۶ - الحکایه و التمثیل / Section 6

Learn Before

Asrar Nameh

Poem

بخش ۶ - الحکایه و التمثیل / Section 6 - The Tale and the Parable

متن و ترجمه / Text and Translation

یکی بر خم نشست و خویش خم ساخت	که اطلس بایدم با اسب و با ساخت
A man sat on a vat and curled himself up, Saying, 'I must have silk clothes with a horse and harness.'
بدو گفتند تا اطلس شود راست	ز کرباست بباید پیرهن خواست
They told him, 'Before you can have silk, You must first ask for a shirt of coarse cotton.'
برین آن مرد در خم خورد سوگند	که سوگندم نخواهم بر خم افکند
Upon this, the man swore an oath in the vat, Saying, 'I will not abandon my oath in the vat:
که تا من اطلس رومی نبینم	درین خم تا بمیرم می نشینم
Until I see Byzantine silk, I will sit in this vat until I die.'
تو نیز ای مرد غافل همچنانی	به غفلت خویش در خم می نشانی
You too, O heedless man, are just like this, In heedlessness, you seat yourself in a vat.
بر آی از خم ، که تا در خم نشستی	چو خاکی زیر پای چرخ پستی
Come out of the vat! For as long as you sit in it, You are as low as the dust beneath the foot of the spinning sky.
اگر گردون کله سازد ز مهر ت	قبا تنگ آید از دور سپهر ت
If the heavens were to make a hat for you from the sun, The robe would still be too tight from the sphere's turning.
اگر خواهی تب لرزان فلک خواست	به تو ندهد که گوید نوبت ماست
If you wish for the trembling fever of the heavens, It will not grant it, saying, 'It is our turn.'
ازین دریا که گویای خموش است	بتان را چشم پر در همچو گوش است
From this sea, which is eloquent yet silent, Idols have eyes full of pearls like ears.
تو هر جوری که می بینی شکی نیست	که آن از نه فلک خود ده یکی نیست
Whatever oppression you experience, there is no doubt That it is not even a tenth of what the nine heavens can inflict.
فلک خواهی به نا خواهی بسر کرد	که این سرگشته با او سر بسر کرد
The heavens will overcome you, willy-nilly, Since this bewildered one clashed with it head-to-head.
ز چشم من زمین زان لعل گیرد	که هر دم آسمانم نعل گیرد
From my eyes, the earth gathers rubies (tears of blood), Since the sky shoes me (like a horse) at every moment.
ز بس خون کز دلم هر چشم رد شد	ز خون خود دلم در خون خود شد
From the abundance of blood that flowed from my heart to every eye, My heart drowned in its own blood.
مرا نیست آسیا پر کار جاروب	کزین هفت آسیا گشتم لگدکوب
I have no sweeping broom in this busy mill, For I have been trampled by these seven mills (the seven skies).
کسی جاروب اگر می بر گرفتی	ازین هفت آسیا دانه برفتی
If someone were to pick up a broom, The grain would be swept away from these seven mills.
چنان بر فرق من چرخ آسیا راند	که مویم زیر گرد آسیا ماند
The mill-wheel of the sky drove so hard over my head, That my hair was left under the dust of the mill.
مرا با حلقهٔ چرخ دو تا پشت	بباید کوفت هر دم حلقهٔ مشت
With the curved ring of the sky bending my back double, I must endure the pounding of its fist at every moment.
به جنگ خلق خورشید جهان سوز	نهد بر گوش اسب این نیزه هر روز
In the battle of the people, the world-burning sun Places this spear on the horse's ear every day.
درین جنگ آشتی سوره (؟) نبینی	که آب خضر در شوره نبینی
In this battle, you will see no chapter of peace, Just as you will not find the Water of Life in a salt flat.
چنین آسان نیارم داد شرح ش	که هر دم می بیندازم به طرح ش
I cannot easily explain its nature, For every moment I am cast down by its design.
درین راه ای پسر چه پا و چه سر	درین هفت آسیا چه خشک و چه تر
On this path, O son, what is foot or head? In these seven mills, what matters if it is dry or wet?
گرت امروز زرین شد ستانه	بدر بازت نهد فردا زمانه
If your threshold turned to gold today, Tomorrow, time will toss you out the door.
به دستت باز شد گنجی ز ایام	ولیکن هست این گنجت همه وام
A treasure of days has opened into your hand, But this treasure of yours is entirely a loan.
به عمری گر فتوحی یافت روحت	لگد خواهد زدن اندر فتوحت
If your soul finds a triumph in a lifetime, It will surely deal a kick to your triumph.
جهان پیشت چو برقی باز خندد	وزان پس پیش برقت باز بندد
The world will smile at you like lightning again, And then, before you, it will shut its lightning away.
بگردان روی زین وادی حیرت	که بر رویت روان کرد آب حسرت
Turn your face from this valley of bewilderment, Which has sent the water of regret flowing over your face.
اگر بنشست کار تو همه راست	ازین خوان گرسنه تر بایدت خاست
Even if all your affairs turn out right, You must rise from this table hungrier than before.
تو چون پیری برو منگر ز پس باز	که از پس ننگرد پیری به کس باز
Since you are an old man, go, do not look behind you, For old age does not look back at anyone.
چو نه دل داری آخر نه دماغی	دبیرستان چه گیری از کلاغی
Since you finally possess neither heart nor brain, Why would you seek an academy from a crow?
چو بام از یک لگد آید فراشیب	نیارد طاقت آشوب و آسیب
When a roof collapses with a single kick, It cannot withstand the chaos and the damage.
چو تو برگ قفا خوردن نداری	سر خود گیر چون گردن نداری
Since you lack the endurance to suffer a slap on the neck, Mind your own head, for you have no neck!
گدایی را نزیبد پادشاهی	که با کوس و علم نبود گدایی
Kingship does not befit a beggar, For beggary does not come with drum and banner.
تو بی سر چون گریبانی بمانده	سر دین نیستت زانی بمانده
Headless, you have been left behind like a collar, You have no desire for religion, thus you have remained.
ز خود در سر مکن گر هوشیاری	که تو سرمست در سر کرده داری
Do not act intoxicated with yourself if you are aware, For you have put intoxication into your head.
برین آخر چو خر بیکار تا چند ؟	فرو کرده ز سر افسار تا چند ؟
How long will you remain idle here like a donkey? How long will your halter hang down from your head?
تنت دامی ست ، جان مرغی عزیز ست	نه تن دانی نه جان تا خود چه چیز است
Your body is a trap, your soul is a precious bird; You know neither body nor soul, nor what they truly are.
به وقت نزع در خود شهوت افتاد	که مرغ نا گرفته کردی آزاد
At the moment of death, lust fell upon you, And you set free the bird you never truly caught.
نهادی بر هم و بر هم نماندت	حسابی برگرفتی وا نخواندت
You piled things up, but nothing remained for you; You took an accounting, but it did not call you back.
کجا افتادی ای عطار آخر	فرو مگذار آن اسرار آخر
Where have you fallen in the end, O Attar? Do not abandon those secrets at last.

Updated 2026-09-12

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn After

The Allegory of the Man in the Vat in Asrar Nameh

Learn Before

متن و ترجمه / Text and Translation

Related

Learn After