1Cademy - حکایت محمود که برای فتح غزنین نذر کرد غنایم را به درویشان بدهد / The Tale of Mahmud Who Vowed to Give the Spoils of War to the Dervishes for the Conquest of Ghazni

Learn Before

منطق‌الطیر / The Conference of the Birds

Poem

حکایت محمود که برای فتح غزنین نذر کرد غنایم را به درویشان بدهد / The Tale of Mahmud Who Vowed to Give the Spoils of War to the Dervishes for the Conquest of Ghazni

Original content

گفت چون محمود شاه خسروان
رفت از غزنین به حرب هندوان

هندوان را لشگری انبوه دید
دل از آن انبوه پر اندوه دید

نذر کرد آن روز شاه دادگر
گفت اگر یابم برین لشگر ظفر

هر غنیمت کافتدم این جایگاه
جمله برسانم به درویشان راه

عاقبت چون یافت نصرت شهریار
بس غنیمت گرد آمد بی شمار

بود یک جزو غنیمت از قیاس
برتر از صد خاطر حکمت شناس

چون ز حد بیرون غنیمت یافتند
وآن سیه رویان هزیمت یافتند

شه کسی را گفت حالی از کسان
کین غنیمت را به درویشان رسان

زانک با حق نذر دارم از نخست
تا درین عهد وفا آیم درست

هرکسی گفتند چندین مال و زر
چون توان دادن به مشتی بی خبر

یا سپه را ده که کینه می کشند
یا بگو تا در خزینه می کشند

شه درین اندیشه سرگردان بماند
در میان این و آن حیران بماند

بوالحسینی بود بس فرزانه بود
لیک مردی بی دل و دیوانه بود

می گذشت او در میان آن سپاه
چون بدید از دور او را پادشاه

گفت آن دیوانه را فرمان کنم
زو بپرسم، هرچ گوید آن کنم

او چو آزادست از شاه و سپاه
بی غرض گوید سخن وز جایگاه

خواند آن دیوانه را شاه جهان
پس نهاد آن قصه با او در میان

بی دل دیوانه گفت ای پادشاه
کارت آمد با دوجو این جایگاه

گر نخواهی داشت با او کار نیز
تو بدوجو زو میندیش ای عزیز

ور دگر با اوت خواهد بود کار
پس مکن زینجا دوجو کم، شرم دار

حق چو نصرت داد و کارت کرد راست
او بکرد آن خود، آن تو کجاست

عاقبت محمود کرد آن زر نثار
عاقبت محمود داشت آن شهریار

دیگری گفت ای به حضرت برده راه
چه بضاعت رایج است آن جایگاه

گر بگویی، چون بدین سودا دریم
آنچ رایج تر بود آنجابریم

پیش شاهان تحفه ای باید نفیس
مردم بی تحفه نبود جز خسیس

گفت ای سایل اگر فرمان بری
آنچ آنجا آن نیابند آن بری

هرچ تو زینجا بری کانجا بود
بردن آن بر تو کی زیبا بود

علم هست آنجایگه و اسرار هست
طاعت روحانیون بسیار هست

سوز جان و درد دل می بر بسی
زانک این آنجا نشان ندهد کسی

گر برآید از سردردی یک آه
می برد بوی جگر تا پیش گاه

جایگاه خاص مغز جان تست
قشر جانت نفس نافرمان تست

آه اگر از جای خاص آید پدید
مرد را حالی خلاص آید پدید

English translation

He said: When Mahmud, the king of kings, went from Ghazni to wage war against the Hindus, He saw a massive army of Hindus, and his heart was filled with grief at the sight of that crowd. That day, the just king made a vow, saying: 'If I achieve victory over this army, Every spoil of war that falls to me in this place, I shall deliver entirely to the dervishes on the path.' In the end, when the monarch found victory, countless spoils of war were gathered. A single portion of the spoils was, by measure, superior to a hundred wise minds. When they found spoils beyond limit, and those dark-faced enemies were routed, The king said immediately to one of his men: 'Deliver these spoils to the dervishes, For I made a vow to God from the beginning, so that I may fully fulfill this covenant.' Everyone said: 'How can so much wealth and gold be given to a handful of ignorant ones?' 'Or give it to the army that fights the battles, or order it to be taken into the treasury.' The king remained bewildered by this thought, wandering in confusion between this and that option. There was a man named Abu'l-Husayn, who was very wise, yet he was a heartless and mad man. He was passing through the midst of that army when the king saw him from afar. The king said: 'I will consult that madman; I will ask him, and whatever he says, I will do.' 'Since he is free from the king and the army, he will speak impartially and from a true place.' The king of the world called the madman, then laid the story before him. The heartless madman said: 'O King, your dealing here is worth only two barleycorns.' 'If you do not wish to have any further dealings with Him, then do not give Him a thought for even two barleycorns, O dear one.' 'But if you are to have dealings with Him again, then do not withhold a single grain from this vow, and have shame!' 'Since God gave victory and set your affair right, He did His part; where is yours?' In the end, Mahmud scattered the gold; in the end, that monarch kept his promise. Another said: 'O you who have found the path to the Divine Court, what commodity is current in that place?' 'If you tell us, since we are engaged in this trade, we shall bring what is most current there.' 'Before kings, a precious gift must be presented; a person without a gift is nothing but stingy.' He said: 'O seeker, if you follow my command, bring what cannot be found there.' 'Whatever you take from here that already exists there, how would it be fitting for you to bring it?' 'There is knowledge there, and there are secrets; there is much obedience from spiritual beings.' 'Bring much burning of the soul and pain of the heart, for no one can show these there.' 'If a single sigh rises from the depth of pain, it carries the scent of the burning heart to the Divine Presence.' 'The special place is the essence of your soul; the husk of your soul is your disobedient self.' 'A sigh, if it arises from that special place, immediately brings liberation to man.'

Updated 2026-07-04

Contributors are: