1Cademy - بخش ۵۶ - ذکر ابوالحسن بوشنجی قدس الله روحه العزیز / Section 56 - Mention of Abu al-Hasan al-Bushanji, May Allah Sanctify His Glorious Soul

Learn Before

تذکرة الأولیاء / Memorial of the Saints

Literary Story

بخش ۵۶ - ذکر ابوالحسن بوشنجی قدس الله روحه العزیز / Section 56 - Mention of Abu al-Hasan al-Bushanji, May Allah Sanctify His Glorious Soul

Original content

آن صادق کار دیده آن مخلص بارکشیده آن موحد یک رنگی شیخ ابوالحسن بوشنجی رحمة الله علیه از جوانمردان خراسان بود و محتشم ترین اهل زمانه و عالم ترین در علم طریقت و در تجرید قدمی ثابت داشت و ابن عطا و بوعثمان و جریدی و ابن عمرو رادیده و سالها از بوشنج برفت و بعراق می بود چون بازآمد بزندقه منسوب کردندش از آنجا بنشابور آمد و عمر را آنجا گذاشت چنانکه مشهور شد تا به حدی که روستائی را دراز گوشی گم شده بود پرسید که در نشابور پارساتر کیست گفتند ابوالحسن بوشنجی بیامد و در دامنش آویخت که خرمن تو بردهٔ درماند و گفت: ای جوانمرد غلط کرده ای من ترا اکنون می بینم گفت: نی خرمن تو بردهٔ درماند و دست برداشت و گفت: الهی مرا از وی باز خر در حال یکی آواز داد که او را رها کن که خر یافتیم بعد از آن روستائی گفت: ای شیخ من دانستم که تو ندیدهٔ لکن من خود را هیچ آبروی ندیدم برین درگاه گفتم تاتو نفسی بزنی تا مقصود من برآید.
نقلست که یک روز در راهی می رفت ناگاه ترکی درآمد و قفائی بر شیخ زد و برفت مردمان گفتند چرا کردی که او شیخ ابوالحسن است مردی بزرگ پشیمان شد و بازآمد و از شیخ عذر می خواست شیخ گفت: ای دوست فارغ باش که ما این نه از تو دیدیم از آنجا که رفت غلط نرود.

نقلست که در متوضا بود در خاطرش آمد که این پیرهن به فلان درویش می باید داد خادم را آواز داد وگفت: این پیراهن از سر من برکش و به فلان درویش ده خادم گفت: ای خواجه چندان صبر کن که بیرون آئی گفت: می ترسم که شیطان راه بزند و این اندیشه بر دلم سرد گرداند.
نقلست که یکی ازو پرسید که چگونهٔ گفت: دندانم فرسوده شد از نعمت حق خوردن و زبانم از کار شد از بس شکایت کردن.

پرسیدند که مروت چیست گفت: دست داشتن از آنچه بر تو حرام است تا مروتی باشد که باکرام الکاتبین کرده باشی و پرسیدند تصوف چیست گفت: تصوف اسمی و حقیقت پدیدنه و بیش از این حقیقت بود بی اسم.
پرسیدند از تصوف گفت: کوتاهی امل است و مداومت بر عمل.

پرسیدند از فتوت گفت: مراعات نیکو کردن و بر موافقت دایم بودن و از نفس خویش به ظاهر چیزی نادیدن که مخالف آن بود باطن تو.
و گفت: توحید آن بود که بدانی او آن مانند هیچ ذاتی نیست.

و گفت: اخلاص آنست که کرام الکاتبین نتواند نوشت و شیطان آنرا تباه نتواند کرد و آدمی بر وی مطلع نتواند شد.
و گفت: اول ایمان به آخر آن پیوسته است.

وگفتند ایمان و توکل چیست گفت: آنکه نان از پیش خود خوری و لقمه خرد خائی به آرام دل و بدانی که آنچه تراست از تو فوت نشود.
و گفت: هرکه خود را خوار داشت خدای تعالی او را رفیع القدر گردانید و هر که خود را عزیز داشت خدای تعالی او را خوار گردانید.

نقلست که یکی ازو دعا خواست گفت: حق تعالی تو را از فتنه تو نگاهدارد.
نقلست که بعد ازوفات اودرویشی بسر خاک او می رفت و از حق تعالی دنیا می خواست شبی ابوالحسن را بخواب دید که گفت: ای درویش چون بسر خاک ما آئی نعمت دنیا مخواه و اگر نعمت دنیا خواهی بسر خاک خواجگان دنیا رو و چون اینجا آئی همت از دو کون بریده کردن خواه رحمةالله علیه.

English translation

That truthful veteran of experience, that sincere bearer of burdens, that single-minded monotheist, Sheikh Abu al-Hasan al-Bushanji, mercy of Allah be upon him, was among the chivalrous of Khorasan and the most honorable of the people of his time, and the most knowledgeable in the science of the Path, and had a firm footing in detachment. He had seen Ibn Ata, Abu Uthman, Jurayri, and Ibn Amr. He left Bushanj for years and stayed in Iraq. When he returned, they accused him of heresy. From there he went to Nishapur and spent his life there, until it became famous to the extent that a villager lost his donkey and asked, 'Who is the most pious in Nishapur?' They said, 'Abu al-Hasan al-Bushanji.' The villager came and clung to his skirt, saying, 'You took my donkey.' The Sheikh said, 'O chivalrous youth, you are mistaken; I am seeing you only now.' The man insisted, 'No, you took my donkey.' The Sheikh raised his hands and said, 'O God, redeem me from him.' Immediately, someone called out, 'Release him, for we have found the donkey!' Afterwards, the villager said, 'O Sheikh, I knew you had not seen it, but I saw no honor for myself at this threshold, so I said this so that you might breathe a prayer and my purpose would be fulfilled.'

It is related that one day he was walking on a path when suddenly a Turk entered, struck the Sheikh on the back of his neck, and left. People said to him, 'Why did you do that, for he is Sheikh Abu al-Hasan, a great man?' The man repented, came back, and asked for the Sheikh's forgiveness. The Sheikh said, 'O friend, be at peace, for we did not see this from you; wherever it went, it did not go in error.'

It is related that he was in the washroom when it occurred to his mind that he should give this shirt to a certain dervish. He called the servant and said, 'Pull this shirt off my head and give it to that dervish.' The servant said, 'O master, wait until you come out.' He said, 'I fear that Satan will block the way and make this thought grow cold in my heart.'

It is related that someone asked him, 'How are you?' He said, 'My teeth have worn out from eating the blessings of God, and my tongue has ceased working from complaining so much.'

They asked him, 'What is chivalry?' He said, 'Withholding your hand from what is forbidden to you, so that it may be a chivalry you have shown toward the noble scribes.' And they asked, 'What is Sufism?' He said, 'Sufism is a name without a reality, and before this, it was a reality without a name.' They asked him about Sufism. He said, 'It is shortening expectation and persisting in action.' They asked him about chivalry. He said, 'Observing goodness well, remaining in constant agreement, and seeing nothing outwardly in yourself that contradicts your inner self.' And he said, 'Monotheism is to know that He is like no other essence.' And he said, 'Sincerity is that which the noble scribes cannot write, Satan cannot ruin, and human beings cannot be aware of.' And he said, 'The beginning of faith is joined to its end.' And they said, 'What is faith and trust?' He said, 'That you eat the bread in front of you and chew small bites with a calm heart, knowing that what is yours will not pass you by.' And he said, 'Whoever humbles himself, God Almighty exalts him, and whoever exalts himself, God Almighty humbles him.' It is related that someone asked him for a prayer. He said, 'May God Almighty protect you from your own temptation.' It is related that after his death, a dervish went to his grave and asked God Almighty for worldly wealth. One night he saw Abu al-Hasan in a dream, who said, 'O dervish, when you come to our grave, do not ask for worldly blessings. If you want worldly blessings, go to the graves of the masters of the world; but when you come here, ask to sever your aspirations from both worlds.' May Allah have mercy on him.

Updated 2026-07-02

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related