1Cademy - بخش ۸۵ - ذکر شیخ ابوعلی ثقفی رحمةالله علیه / Section 85 - Mention of Sheikh Abu Ali al-Thaqafi, May Allah Have Mercy on Him

Learn Before

تذکرة الأولیاء / Memorial of the Saints

Literary Story

بخش ۸۵ - ذکر شیخ ابوعلی ثقفی رحمةالله علیه / Section 85 - Mention of Sheikh Abu Ali al-Thaqafi, May Allah Have Mercy on Him

Original content

آن پرورده اسرار آن خوکردهٔ انوار آن مفتی تقوی آن مهدی معنی آن ولی صفی شیخ وقت بوعلی ثقفی رحمةالله علیه امام وقت بود و عزیز روزگار و صحبت بوحفص و حمدون یافته و در نشابور تصوف ازو آشکارا شد در علوم شرعی کمال داشت و در هر فنی مقدم بود و دست از همه بداشت و به علم اهل تصوف مشغول شد و در میان صوفیان در سخن آمد و بیانی نیکو داشت و خلقی عظیم چنانکه نقل است همسایهٔ داشت کبوتر باز و همه روز او را از آن زحمتی عظیم بودی که کبوترانش بر بام سرای نشستندی و او سنگ انداختی روزی شیخ نشسته بود و قرآن همی خواند همسایه سنگی در کبوتر انداخت سنگ بر پیشانی شیخ آمد و بشکست و خون بر روء او فرو دوید اصحاب شاد شدند و گفتند فردا به حاکم شهررود و شر او را دفع کند که به نزدیک امیر شیخ مقبول القول است و ما از زحمت او باز رهیم شیخ خدمتکاری را بخواند و گفت: در آن بوستان برو و چوبی باز کن و بیاور چون خادم چو ببیاورد گفت: اکنون برو به کبوتر بازده و بگو این کبوتران را بدن چوب برانگیز.
نقلست که گفت: روزی جنازه دیدم سه مرد و زنی برگرفته بودند و می بردند آن سوء جنازه که زن داشت من برگرفتم و به گورستان بردم و نماز کردیم و دفن کردیم گفتیم شما را هیچ همسایه دیگرنبود که یارمندی کردی گفتند بود ولیکن این را حقیر داشتندی گفتم او کاری کردی گفتند مخنث بود مرا بروی رحمت آمد شب را به خواب دیدیم که یکی بیامد و روی او چون ماه شب چهارده لباسی فاخر پوشیده و تبسم همی کرد گفتم تو کیستی گفت: آن مخنثم که بر من نماز کردی و دفن کردی خدای تعالی بر من رحمت کرد در آنچه مردمان حقیر داشتند.

و سخن اوست که گفت: کسی جمله علوم جمع کند و با جمله طوایف صحبت دارد هرگز به جایگاه مردان نرسد مگر ریاضت یافته باشد به فرمان شیخی یا امامی یا مؤدبی ناصب که هر که را ادب فرماینده نباشد که او را از هر چه مذموم بود نهی کند و امامی فراگرفته نباشد که عیوب اعمال او بدور نموده باشد و رعونات نفس او در چشم او می نهاده در هیچ معاملهٔ اقتدا بدو روا نباشد.
وگفت: طمع مدار راستی از آنکه راستش نکرده باشند و امید مدار ادب از کسی که ادبش نداده باشند.

و گفت: هر که با بزرگان صحبت دارد نه از طریق حرمت محروم ماند از فواید ایشان و از برکات ایشان و از انواری که ایشان را بود هیچ برو پدید نیاید.
و گفت: فروع صحیح نخیزد مگر از اصل صحیح پس هرکه خواهد که افعال او صحیح بود و بر جاده سنت بود گو نخست در دل اخلاص درست کن که درستی اعمال ظاهر از درستی اعمال باطن خیزد.

و گفت: هیچ کار مکنید براه خدای مگر آنکه صواب بود و هیچ صواب را به جا می آرید مگر آنکه خالص بود و بهیچ خالص قیام منمایید مگر آن به موافقت سنت بود.
و گفت: مرد چنان باید که ازین چهار خصلت غافل نماند یکی صدق قول دوم صدق عمل سوم صدق مودت چهارم صدق امانت.

وگفت: علم حیوة دلست ونورچشم از ظلمت جهل.
وگفت: آفت آفت است اشتغال دنیا چون به کسی روی نهد وآفتست حسرتهای دنیا چون رو، از کسی بگرداند و عاقل آنست که هرگز فرو نیاید به چیزی که چون روی بدو نهد همه مشغولی بود و چون از کسی روی بازگرداند همه حسرت بود.

وگفت: وای کسی که بفروخته باشد همه چیزها بهیچ چیز و خریده باشد بهیچ چیز همه چیزها.
و گفت: روزگاری در آید که زندگانی دروخوش نباشد هیچ مؤمن را مگر خویشتن را بر فتراک منافعی نبینند نعوذبالله من شر ذلک.

English translation

That nurturer of secrets, that accustomed one to lights, that mufti of piety, that guide of meaning, that pure saint, the Sheikh of his time, Abu Ali al-Thaqafi, may Allah have mercy on him, was the leader of his time and the beloved of the era. He attained the companionship of Abu Hafs and Hamdun, and in Nishapur, Sufism became manifest through him. He possessed perfection in religious sciences and was foremost in every discipline, yet he renounced them all and became occupied with the science of the Sufis. He began to speak among the Sufis, possessing beautiful eloquence and a great character. It is narrated that he had a neighbor who was a pigeon-fancier, and every day the Sheikh suffered immense trouble because of him, as the neighbor's pigeons would land on the roof of the Sheikh's house, and the neighbor would throw stones. One day, the Sheikh was sitting and reciting the Qur'an. The neighbor threw a stone at a pigeon, but the stone struck the Sheikh's forehead, breaking it, and blood ran down his face. The companions were pleased and said, 'Tomorrow he should go to the governor of the city to ward off his evil, for the Sheikh's word is accepted by the emir, and we will be delivered from his nuisance.' The Sheikh called a servant and said, 'Go into that garden, cut a stick and bring it.' When the servant brought the stick, the Sheikh said, 'Now go and give it to the pigeon-fancier, and tell him to stir up these pigeons with this stick.'

It is narrated that he said: One day I saw a funeral bier being carried by three men and a woman. I took hold of the corner of the bier where the woman was holding, helped carry it to the cemetery, performed the prayer, and buried the deceased. I asked, 'Did you have no other neighbors to assist you?' They replied, 'We did, but they held him in contempt.' I asked, 'What did he do?' They said, 'He was an effeminate man (mukhannath).' I felt compassion for him. That night, I saw in a dream someone coming with a face like the full moon, dressed in luxurious garments and smiling. I asked, 'Who are you?' He replied, 'I am that effeminate man over whom you prayed and whom you buried. God Almighty showed mercy on me because of what people held in contempt.'

And it is his saying: If someone gathers all sciences and associates with all groups, he will never reach the station of the true men unless he has undergone spiritual discipline under the command of a spiritual guide, an imam, or an upright educator. For whoever does not have a master to discipline him, who forbids him from everything blameworthy, and has not taken an imam to show him the flaws of his deeds and display the foolishness of his soul before his eyes, it is not permissible to follow him in any matter.

And he said: Do not expect righteousness from one who has not been made righteous, and do not hope for discipline from one who has not been disciplined.

And he said: Whoever associates with the great ones not by way of reverence shall be deprived of their benefits and their blessings, and none of the lights they possess shall appear in him.

And he said: Sound branches do not grow except from a sound root. Therefore, whoever desires his actions to be correct and on the path of the Sunnah, let him first rectify the sincerity in his heart, for the correctness of outward actions arises from the correctness of inward actions.

And he said: Perform no deed on the path of God unless it is right, and perform no right deed unless it is sincere, and commit to no sincere deed unless it conforms to the Sunnah.

And he said: A man must not be heedless of these four qualities: first, truthfulness of speech; second, truthfulness of action; third, truthfulness of affection; fourth, truthfulness of trust.

And he said: Knowledge is the life of the heart and the light of the eyes against the darkness of ignorance.

And he said: The bane of banes is the preoccupation with the world when it turns toward someone, and the regret of the world when it turns away from someone. And the wise person is one who never settles for something which, when it approaches, is entirely a preoccupation, and when it turns away, is entirely a regret.

And he said: Woe to him who has sold everything for nothing, and has bought nothing for everything.

And he said: A time will come when life will not be pleasant for any believer, unless they see themselves bound to the saddle-straps of benefits; we seek refuge in Allah from the evil of that.

Updated 2026-07-02

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related