1Cademy - دفتر چهارم - بخش ۹۰ - بیان آنک عمارت در ویرانیست و جمعیت در پراکندگیست و درستی در شکست‌گیست و مراد در بی‌مرادیست و وجود در عدم است و علی هذا بقیة الاضداد والازواج / Book Four - Section 90 - Explaining That Flourishing is in Ruin, Gathering is in Dispersion, Wholeness is in Brokenness, Fulfillment is in Unfulfillment, Existence is in Non-existence, and So On for the Rest of Opposites and Pairs

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر چهارم / Masnavi: Book Four

Poem

دفتر چهارم - بخش ۹۰ - بیان آنک عمارت در ویرانیست و جمعیت در پراکندگیست و درستی در شکست‌گیست و مراد در بی‌مرادیست و وجود در عدم است و علی هذا بقیة الاضداد والازواج / Book Four - Section 90 - Explaining That Flourishing is in Ruin, Gathering is in Dispersion, Wholeness is in Brokenness, Fulfillment is in Unfulfillment, Existence is in Non-existence, and So On for the Rest of Opposites and Pairs

Original content

آن یکی آمد زمین را می‌شکافت
ابلهی فریاد کرد و بر نتافت

کین زمین را از چه ویران می‌کنی
می‌شکافی و پریشان می‌کنی

گفت ای ابله برو و بر من مران
تو عمارت از خرابی باز دان

کی شود گلزار و گندم‌زار این
تا نگردد زشت و ویران این زمین

کی شود بستان و کشت و برگ و بر
تا نگردد نظم او زیر و زبر

تا بنشکافی به نشتر ریش چغز
کی شود نیکو و کی گردید نغز

تا نشوید خلطهاات از دوا
کی رود شورش کجا آید شفا

پاره پاره کرده درزی جامه را
کس زند آن درزی علامه را

که چرا این اطلس بگزیده را
بردریدی چه کنم بدریده را

هر بنای کهنه که آبادان کنند
نه که اول کهنه را ویران کنند

هم‌چنین نجار و حداد و قصاب
هستشان پیش از عمارتها خراب

آن هلیله و آن بلیله کوفتن
زان تلف گردند معموری تن

تا نکوبی گندم اندر آسیا
کی شود آراسته زان خوان ما

آن تقاضا کرد آن نان و نمک
که ز شستت وا رهانم ای سمک

گر پذیری پند موسی وا رهی
از چنین شست بد نامنتهی

بس که خود را کرده‌ای بندهٔ هوا
کرمکی را کرده‌ای تو اژدها

اژدها را اژدها آورده‌ام
تا با صلاح آورم من دم به دم

تا دم آن از دم این بشکند
مار من آن اژدها را بر کند

گر رضا دادی رهیدی از دو مار
ورنه از جانت برآرد آن دمار

گفت الحق سخت استا جادوی
که در افکندی به مکر اینجا دوی

خلق یک‌دل را تو کردی دو گروه
جادوی رخنه کند در سنگ و کوه

گفت هستم غرق پیغام خدا
جادوی کی دید با نام خدا

غفلت و کفرست مایهٔ جادوی
مشعلهٔ دینست جان موسوی

من به جادویان چه مانم ای وقیح
کز دمم پر رشک می‌گردد مسیح

من به جادویان چه مانم ای جنب
که ز جانم نور می‌گیرد کتب

چون تو با پر هوا بر می‌پری
لاجرم بر من گمان آن می‌بری

هر کرا افعال دام و دد بود
بر کریمانش گمان بد بود

چون تو جزو عالمی هر چون بوی
کل را بر وصف خود بینی سوی

گر تو برگردی و بر گردد سرت
خانه را گردنده بیند منظرت

ور تو در کشتی روی بر یم روان
ساحل یم را همی بینی دوان

گر تو باشی تنگ‌دل از ملحمه
تنگ بینی جمله دنیا را همه

ور تو خوش باشی به کام دوستان
این جهان بنمایدت چون گلستان

ای بسا کس رفته تا شام و عراق
او ندیده هیچ جز کفر و نفاق

وی بسا کس رفته تا هند و هری
او ندیده جز مگر بیع و شری

وی بسا کس رفته ترکستان و چین
او ندیده هیچ جز مکر و کمین

چون ندارد مدرکی جز رنگ و بو
جملهٔ اقلیمها را گو بجو

گاو در بغداد آید ناگهان
بگذرد او زین سران تا آن سران

از همه عیش و خوشیها و مزه
او نبیند جز که قشر خربزه

که بود افتاده بر ره یا حشیش
لایق سیران گاوی یا خریش

خشک بر میخ طبیعت چون قدید
بستهٔ اسباب جانش لا یزید

وان فضای خرق اسباب و علل
هست ارض الله ای صدر اجل

هر زمان مبدل شود چون نقش جان
نو به نو بیند جهانی در عیان

گر بود فردوس و انهار بهشت
چون فسردهٔ یک صفت شد گشت زشت

English translation

One man came, breaking open the earth — A fool cried out and could not endure it: 'Why are you ruining this earth, Tearing it apart and making it a waste?' He said: 'O fool, go and do not press on me — Learn to tell flourishing from ruin. When will this become a rose garden and wheat field Unless this earth first turns ugly and desolate? When will it become orchard, tillage, leaf, and fruit, Unless its order is turned upside down? Until you lance the frog's wound with a lancet, How will it become well, how will it become fine? Until your humors are washed away by medicine, How will the turbulence go — where will healing come? A tailor cuts the garment to pieces — Should anyone strike that master tailor, Saying: why have you torn apart this fine chosen satin? What am I to do now with torn cloth? Every old building that is restored — Is not the old one first torn down? Likewise the carpenter, blacksmith, and butcher — Before their constructions, there is destruction first. Pounding those halīla and balīla fruits — Through that destruction comes the body's flourishing. Until you grind the wheat in the mill, How will our table be adorned by it? That bread and salt made its demand, That I free you from your hook, O fish — If you accept the counsel of Moses, you will be freed From such an evil, endless hook. So much have you made yourself a slave to passion, You have turned a little worm into a dragon. I have brought a dragon to face the dragon, So that I may bring you to righteousness, breath by breath. So that the breath of that one may be broken by the breath of this one — My serpent will uproot that dragon. If you consent, you will be freed from both serpents; Otherwise it will utterly destroy you.' He said: 'Truly, this is powerful sorcery — You have cunningly cast division here. You have split the single-hearted people into two factions; Sorcery makes breaches in rock and mountain.' He said: 'I am drowned in God's message — When has sorcery ever appeared alongside the Name of God? Heedlessness and unbelief are the substance of sorcery; The Mosaic soul is the torch of religion. How do I resemble the sorcerers, O shameless one, When from my breath the Messiah grows full of envy? How do I resemble the sorcerers, O impure one, When the scriptures take their light from my soul? Since you fly on the wings of passion, You inevitably cast that suspicion upon me. Whoever's deeds are those of trap and beast, He harbors ill suspicion of the noble. Since you are a part of the world, whatever your state, You see the whole through the lens of your own attribute. If you spin around and your head spins, Your sight sees the house as spinning. And if you sail in a ship upon the rushing sea, You see the shore of the sea as running. If you are heart-constricted from the slaughter, You see the entire world as constricted. And if you are joyful in the pleasure of friends, This world shows itself to you like a rose garden. How many a man has traveled to Syria and Iraq And seen nothing but unbelief and hypocrisy. How many a man has traveled to India and Herat And seen nothing but buying and selling. How many a man has traveled to Turkestan and China And seen nothing but deceit and ambush. Since he has no faculty but color and scent, Tell him to search all the climes — A cow suddenly arrives in Baghdad, Passing from one end to the other among its great ones. Of all the pleasures and delights and savors, It sees nothing but the rind of a melon That had fallen on the road, or some weeds — Fitting for the pasture of cattle or of donkeys. Dry on the nail of nature like dried meat, Its soul bound by causes — unchanging. But that expanse of the piercing of causes and means — That is God's earth, O most eminent one. Every moment it transforms like the image of the soul; Ever-new, it sees a world in plain sight. Even were there Paradise and the rivers of Heaven, When one becomes frozen in a single attribute, it turns ugly.

Updated 2026-05-16

Contributors are: