1Cademy - دفتر چهارم - بخش ۹۰ - بیان آنک عمارت در ویرانیست و جمعیت در پراکندگیست و درستی در شکستگیست و مراد در بی‌مرادیست و وجود در عدم است و عَلی هَذا بَقیَّةُ الأَضْدادِ وَ الأَزْواجِ / Book Four - Section 90 - Explaining that construction is in destruction, gathering is in dispersion, wholeness is in brokenness, fulfillment is in unfulfillment, existence is in non-existence, and likewise for the rest of opposites and pairs

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر چهارم / Masnavi: Book Four

Poem

دفتر چهارم - بخش ۹۰ - بیان آنک عمارت در ویرانیست و جمعیت در پراکندگیست و درستی در شکستگیست و مراد در بی‌مرادیست و وجود در عدم است و عَلی هَذا بَقیَّةُ الأَضْدادِ وَ الأَزْواجِ / Book Four - Section 90 - Explaining that construction is in destruction, gathering is in dispersion, wholeness is in brokenness, fulfillment is in unfulfillment, existence is in non-existence, and likewise for the rest of opposites and pairs

Original content

آن یکی آمد زمین را می شکافت
ابلهی فریاد کرد و بر نتافت

کین زمین را از چه ویران می کنی
می شکافی و پریشان می کنی

گفت ای ابله برو و بر من مران
تو عمارت از خرابی باز دان

کی شود گلزار و گندم زار این
تا نگردد زشت و ویران این زمین

کی شود بستان و کشت و برگ و بر
تا نگردد نظم او زیر و زبر

تا بنشکافی به نشتر ریش چغز
کی شود نیکو و کی گردید نغز

تا نشوید خلطهاات از دوا
کی رود شورش کجا آید شفا

پاره پاره کرده درزی جامه را
کس زند آن درزی علامه را

که چرا این اطلس بگزیده را
بردریدی چه کنم بدریده را

هر بنای کهنه که آبادان کنند
نه که اول کهنه را ویران کنند

هم چنین نجار و حداد و قصاب
هستشان پیش از عمارتها خراب

آن هلیله و آن بلیله کوفتن
زان تلف گردند معموری تن

تا نکوبی گندم اندر آسیا
کی شود آراسته زان خوان ما

آن تقاضا کرد آن نان و نمک
که ز شستت وا رهانم ای سمک

گر پذیری پند موسی وا رهی
از چنین شست بد نامنتهی

بس که خود را کرده ای بندهٔ هوا
کرمکی را کرده ای تو اژدها

اژدها را اژدها آورده ام
تا به اصلاح آورم من دم به دم

تا دم آن از دم این بشکند
مار من آن اژدها را بر کند

گر رضا دادی رهیدی از دو مار
ورنه از جانت برآرد آن دمار

گفت الحق سخت استا جادوی
که در افکندی به مکر اینجا دوی

خلق یک دل را تو کردی دو گروه
جادوی رخنه کند در سنگ و کوه

گفت هستم غرق پیغام خدا
جادوی کی دید با نام خدا

غفلت و کفرست مایهٔ جادوی
مشعلهٔ دینست جان موسوی

من به جادویان چه مانم ای وقیح
کز دمم پر رشک می گردد مسیح

من به جادویان چه مانم ای جنب
که ز جانم نور می گیرد کتب

چون تو با پر هوا بر می پری
لاجرم بر من گمان آن می بری

هر کرا افعال دام و دد بود
بر کریمانش گمان بد بود

چون تو جزو عالمی هر چون بوی
کل را بر وصف خود بینی سوی

گر تو برگردی و بر گردد سرت
خانه را گردنده بیند منظرت

ور تو در کشتی روی بر یم روان
ساحل یم را همی بینی دوان

گر تو باشی تنگ دل از ملحمه
تنگ بینی جمله دنیا را همه

ور تو خوش باشی به کام دوستان
این جهان بنمایدت چون گلستان

ای بسا کس رفته تا شام و عراق
او ندیده هیچ جز کفر و نفاق

وی بسا کس رفته تا هند و هری
او ندیده جز مگر بیع و شری

وی بسا کس رفته ترکستان و چین
او ندیده هیچ جز مکر و کمین

چون ندارد مدرکی جز رنگ و بو
جملهٔ اقلیمها را گو بجو

گاو در بغداد آید ناگهان
بگذرد او زین سران تا آن سران

از همه عیش و خوشیها و مزه
او نبیند جز که قشر خربزه

که بود افتاده بر ره یا حشیش
لایق سیران گاوی یا خریش

خشک بر میخ طبیعت چون قدید
بستهٔ اسباب جانش لا یزید

وان فضای خرق اسباب و علل
هست ارض الله ای صدر اجل

هر زمان مبدل شود چون نقش جان
نو به نو بیند جهانی در عیان

گر بود فردوس و انهار بهشت
چون فسردهٔ یک صفت شد گشت زشت

English translation

Someone came and was plowing the earth; A fool cried out and could not tolerate it, Saying, 'Why are you ruining this earth, Cleaving it and throwing it into confusion?' He said, 'O fool, go away and do not urge me; Recognize construction from destruction. How shall this earth become a rose-garden and a wheat-field Until it becomes ugly and ruined? How shall there be gardens and crops, leaves and fruit, Until its order is turned upside down? Until you lance the frog's ulcer with a scalpel, How shall it become healed and how shall it turn fine? Until medicine purges your humors, How shall the agitation subside, and whence shall healing come? The tailor tears the garment into pieces; Does anyone strike that learned tailor, Saying, 'Why did you rip this exquisite satin? What shall I do with a torn piece?' Every old building that they restore— Do they not first demolish the old one? Likewise, the carpenter, the blacksmith, and the butcher— They have destruction before constructions. Crushing myrobalan and belleric myrobalan— From that destruction comes the health of the body. Until you grind the wheat in the mill, How shall our table be adorned therewith? That bread and salt demanded: 'Let me deliver you from your hook, O fish.' If you accept Moses' counsel, you will be delivered From such an evil, endless hook. You have made yourself a slave to desire so much, That you have turned a little worm into a dragon. Against the dragon, I have brought a dragon, To bring it to reform, moment by moment. So that the breath of this one may break the breath of that one; My snake shall pluck up that dragon. If you submit, you are delivered from both snakes, Otherwise, it will bring destruction upon your soul.' He said: 'In truth, you are a very masterly magician, Who by guile has cast duality here. You have divided a single-hearted people into two groups; Magic makes a cleft in stone and mountain.' He said: 'I am drowned in God's message; Who has ever seen magic aligned with the name of God? Heedlessness and unbelief are the substance of magic; The Mosaic soul is the torch of religion. What resemblance have I to magicians, O insolent one, When Messiah himself becomes envious of my breath? What resemblance have I to magicians, O polluted one, When from my soul the scriptures derive light? Since you fly with the wings of passion, Inevitably you suspect me of that. Whoever possesses the behavior of beasts of prey Will think evil of the generous. Since you are a part of the world, whatever you are, You will see the Whole in your own crooked description. If you spin around and your head spins, Your sight will see the house spinning. And if you go in a ship running on the sea, You see the shore of the sea running. If you are heavy-hearted from battle, You will see the entire world as narrow. And if you are happy, to the pleasure of friends, This world will appear to you like a rose-garden. How many a person has gone as far as Syria and Iraq, And has seen nothing but unbelief and hypocrisy! And how many a person has gone as far as India and Herat, And has seen nothing except buying and selling! And how many a person has gone to Turkestan and China, And has seen nothing but deceit and ambush! Since he has no perception other than color and scent, Let him search all the climes! A cow comes suddenly into Baghdad; It passes from one end of it to the other, And of all delights, pleasures, and sweet tastes, It sees nothing but a melon rind, Which is lying on the path, or some grass Fitted for the pasture of a cow or an ass. Dry upon the peg of nature like jerked meat, His soul is bound to causes, never increasing. But that space of tearing asunder causes and effects Is God's earth, O sublime chief! Every moment it changes like the image of the soul, Beholding a world anew in plain sight. Even if it were Paradise and the rivers of Heaven, Once it freezes into a single quality, it becomes ugly.'

Updated 2026-06-26

Contributors are:

Who are from:

References