1Cademy - دفتر چهارم - بخش ۱۷ - شرح انما الممنون اخوة والعلماء کنفس واحدة خاصه اتحاد داود و سلیمان و سایر انبیا علیهم‌السلام کی اگر یکی ازیشان را منکر شوی ایمان به هیچ نبی درست نباشد و این علامت اتحادست کی یک خانه از هزاران خانه ویران کنی آن همه ویران شود و یک دیوار قایم نماند کی لانفرق بین احد منهم و العاقل یکفیه الاشارة این خود از اشارت گذشت / Book Four - Section 17 - Explanation of The believers are indeed brothers, and the scholars are as a single soul, especially the unity of David, Solomon, and the other prophets, peace be upon them, such that if you deny one of them, faith in any prophet is invalid; and this is the sign of unity: that if you destroy one house out of thousands of houses, all of it is destroyed and not a single wall remains standing, for We make no distinction between any of them, and For the wise, a hint is sufficient

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر چهارم / Masnavi: Book Four

Poem

دفتر چهارم - بخش ۱۷ - شرح انما الممنون اخوة والعلماء کنفس واحدة خاصه اتحاد داود و سلیمان و سایر انبیا علیهم‌السلام کی اگر یکی ازیشان را منکر شوی ایمان به هیچ نبی درست نباشد و این علامت اتحادست کی یک خانه از هزاران خانه ویران کنی آن همه ویران شود و یک دیوار قایم نماند کی لانفرق بین احد منهم و العاقل یکفیه الاشارة این خود از اشارت گذشت / Book Four - Section 17 - Explanation of 'The believers are indeed brothers, and the scholars are as a single soul,' especially the unity of David, Solomon, and the other prophets, peace be upon them, such that if you deny one of them, faith in any prophet is invalid; and this is the sign of unity: that if you destroy one house out of thousands of houses, all of it is destroyed and not a single wall remains standing, for 'We make no distinction between any of them,' and 'For the wise, a hint is sufficient' – though this has gone beyond a mere hint

Original content

گرچه بر ناید به جهد و زور تو
لیک مسجد را برآرد پور تو

کردهٔ او کردهٔ تست ای حکیم
مؤمنان را اتصالی دان قدیم

مؤمنان معدود لیک ایمان یکی
جسمشان معدود لیکن جان یکی

غیرفهم و جان که در گاو و خرست
آدمی را عقل و جانی دیگرست

باز غیرجان و عقل آدمی
هست جانی در ولی آن دمی

جان حیوانی ندارد اتحاد
تو مجو این اتحاد از روح باد

گر خورد این نان نگردد سیر آن
ور کشد بار این نگردد او گران

بلک این شادی کند از مرگ او
از حسد میرد چو بیند برگ او

جان گرگان و سگان هر یک جداست
متحد جانهای شیران خداست

جمع گفتم جانهاشان من به اسم
کان یکی جان صد بود نسبت به جسم

هم‌چو آن یک نور خورشید سما
صد بود نسبت بصحن خانه‌ها

لیک یک باشد همه انوارشان
چونک برگیری تو دیوار از میان

چون نماند خانه‌ها را قاعده
مؤمنان مانند نفس واحده

فرق و اشکالات آید زین مقال
زانک نبود مثل این باشد مثال

فرقها بی‌حد بود از شخص شیر
تا به شخص آدمی‌زاد دلیر

لیک در وقت مثال ای خوش‌نظر
اتحاد از روی جانبازی نگر

کان دلیر آخر مثال شیر بود
نیست مثل شیر در جملهٔ حدود

متحد نقشی ندارد این سرا
تا که مثلی وا نمایم من ترا

هم مثال ناقصی دست آورم
تا ز حیرانی خرد را وا خرم

شب بهر خانه چراغی می‌نهند
تا به نور آن ز ظلمت می‌رهند

آن چراغ این تن بود نورش چو جان
هست محتاج فتیل و این و آن

آن چراغ شش فتیلهٔ این حواس
جملگی بر خواب و خور دارد اساس

بی‌خور و بی‌خواب نزید نیم دم
با خور و با خواب نزید نیز هم

بی‌فتیل و روغنش نبود بقا
با فتیل و روغن او هم بی‌وفا

زانک نور علتی‌اش مرگ‌جوست
چون زید که روز روشن مرگ اوست

جمله حسهای بشر هم بی‌بقاست
زانک پیش نور روز حشر لاست

نور حس و جان بابایان ما
نیست کلی فانی و لا چون گیا

لیک مانند ستاره و ماهتاب
جمله محوند از شعاع آفتاب

آنچنان که سوز و درد زخم کیک
محو گردد چون در آید مار الیک

آنچنان که عور اندر آب جست
تا در آب از زخم زنبوران برست

می‌کند زنبور بر بالا طواف
چون بر آرد سر ندارندش معاف

آب ذکر حق و زنبور این زمان
هست یاد آن فلانه وان فلان

دم بخور در آب ذکر و صبر کن
تا رهی از فکر و وسواس کهن

بعد از آن تو طبع آن آب صفا
خود بگیری جملگی سر تا به پا

آنچنان که از آب آن زنبور شر
می‌گریزد از تو هم گیرد حذر

بعد از آن خواهی تو دور از آب باش
که بسر هم‌طبع آبی خواجه‌تاش

بس کسانی کز جهان بگذشته‌اند
لا نیند و در صفات آغشته‌اند

در صفات حق صفات جمله‌شان
هم‌چو اختر پیش آن خور بی‌نشان

گر ز قرآن نقل خواهی ای حرون
خوان جمیع هم لدینا محضرون

محضرون معدوم نبود نیک بین
تا بقای روحها دانی یقین

روح محجوب از بقا بس در عذاب
روح واصل در بقا پاک از حجاب

زین چراغ حس حیوان المراد
گفتمت هان تا نجویی اتحاد

روح خود را متصل کن ای فلان
زود با ارواح قدس سالکان

صد چراغت ار مرند ار بیستند
پس جدا اند و یگانه نیستند

زان همه جنگند این اصحاب ما
جنگ کس نشنید اندر انبیا

زانک نور انبیا خورشید بود
نور حس ما چراغ و شمع و دود

یک بمیرد یک بماند تا به روز
یک بود پژمرده دیگر با فروز

جان حیوانی بود حی از غذا
هم بمیرد او بهر نیک و بذی

گر بمیرد این چراغ و طی شود
خانهٔ همسایه مظلم کی شود

نور آن خانه چو بی این هم به پاست
پس چراغ حس هر خانه جداست

این مثال جان حیوانی بود
نه مثال جان ربانی بود

باز از هندوی شب چون ماه زاد
در سر هر روزنی نوری فتاد

نور آن صد خانه را تو یک شمر
که نماند نور این بی آن دگر

تا بود خورشید تابان بر افق
هست در هر خانه نور او قنق

باز چون خورشید جان آفل شود
نور جمله خانه‌ها زایل شود

این مثال نور آمد مثل نی
مر ترا هادی عدو را ره‌زنی

بر مثال عنکبوت آن زشت‌خو
پرده‌های گنده را بر بافد او

از لعاب خویش پردهٔ نور کرد
دیدهٔ ادراک خود را کور کرد

گردن اسپ ار بگیرد بر خورد
ور بگیرد پاش بستاند لگد

کم نشین بر اسپ توسن بی‌لگام
عقل و دین را پیشوا کن والسلام

اندرین آهنگ منگر سست و پست
کاندرین ره صبر و شق انفسست

English translation

Though it may not come to pass through your effort and force,\nYet your son shall build the mosque.\n\nHis deed is your deed, O sage —\nKnow that believers have an ancient connection.\n\nBelievers are many in number, but faith is one;\nTheir bodies are many in number, but their soul is one.\n\nBeyond the understanding and soul that exists in ox and ass,\nMan possesses an intellect and a soul of a different kind.\n\nAgain, beyond the soul and intellect of man,\nThere is a soul in the saint — that very breath.\n\nThe animal soul has no unity —\nDo not seek this unity from the soul of wind.\n\nIf this one eats bread, that one does not become full;\nIf this one bears a burden, that one is not weighed down.\n\nRather, this one rejoices at the death of that one;\nIt dies of envy when it sees that one's prosperity.\n\nThe souls of wolves and dogs are each separate;\nThe souls of God's lions are united.\n\nI have spoken of their souls collectively by name,\nFor that one soul is a hundred in relation to bodies.\n\nJust as the one light of the sun in the sky\nIs a hundred in relation to the courtyards of houses —\n\nYet all their lights are one\nWhen you remove the wall from between.\n\nWhen the houses no longer have a foundation,\nThe believers are like a single soul.\n\nDifferences and difficulties arise from this discourse,\nFor this is not a likeness — it is an analogy.\n\nThe differences are limitless between the person of a lion\nAnd the person of a bold son of Adam.\n\nBut at the time of analogy, O you of good sight,\nBehold the unity from the aspect of self-sacrifice.\n\nFor that bold one is ultimately the likeness of a lion;\nThere is nothing like the lion within all bounds.\n\nThis world holds no unified image\nBy which I might show you an analogy.\n\nI shall bring forth an imperfect analogy\nTo ransom the intellect from bewilderment.\n\nAt night, a lamp is placed in every house\nSo that by its light they are saved from darkness.\n\nThat lamp is this body; its light is like the soul —\nIt needs a wick and this and that.\n\nThat lamp of six wicks — these senses —\nHas its entire foundation on sleep and eating.\n\nWithout food and without sleep it does not live for half a moment;\nWith food and with sleep, it does not live either.\n\nWithout its wick and oil there is no permanence;\nWith wick and oil, it too is faithless.\n\nFor its conditioned light is death-seeking —\nHow can it live, since the bright day is its death?\n\nAll the senses of man also have no permanence,\nFor before the light of the Day of Resurrection they are nothing.\n\nThe light of sense and soul of our forefathers\nIs not entirely perished and nothing, like grass —\n\nBut like the stars and the moonlight,\nThey are all effaced by the rays of the sun.\n\nJust as the sting and pain of a flea's bite\nIs effaced when a serpent draws near,\n\nJust as the naked one leaped into the water\nTo be saved in the water from the stings of wasps —\n\nThe wasp circles above;\nWhen he raises his head, they do not spare him.\n\nThe water is the dhikr of God, and the wasp at this time\nIs the memory of so-and-so and that so-and-so.\n\nBreathe within the water of dhikr and be patient,\nSo that you may be freed from thought and the old waswās.\n\nAfter that, you yourself will entirely take on\nThe nature of that pure water, from head to foot.\n\nJust as that vile wasp flees from water,\nIt will likewise take precaution from you.\n\nAfter that, even if you wish to be far from water,\nYou are by nature water's companion in servitude.\n\nMany are those who have passed from the world;\nThey are not nothing — they are steeped in the divine attributes.\n\nAll their attributes dwell within the attributes of God,\nLike the stars before that traceless sun.\n\nIf you wish a quotation from the Quran, O stubborn one,\nRead: "All indeed shall be brought before Us."\n\n"Brought before Us" does not mean annihilated — look well,\nSo that you may know with certainty the permanence of souls.\n\nThe soul veiled from permanence is in great torment;\nThe soul that has attained permanence is pure from the veil.\n\nFrom this lamp — the animal sense — is what is meant;\nI have told you: beware, do not seek unity from it.\n\nConnect your soul, O such-and-such,\nQuickly with the holy spirits of the wayfarers.\n\nA hundred lamps, whether they die or stand,\nAre separate and not one.\n\nThat is why all these companions of ours quarrel;\nNo one has heard of quarreling among the prophets.\n\nFor the light of the prophets was the sun;\nThe light of our senses is a lamp, a candle, and smoke.\n\nOne dies, one remains until day;\nOne is withered, another is radiant.\n\nThe animal soul is alive by food;\nIt too dies, for the good and the wicked alike.\n\nIf this lamp dies and is extinguished,\nWhen does the neighbor's house become dark?\n\nThe light of that house, even without this, remains standing —\nTherefore, the sense-lamp of each house is separate.\n\nThis was the analogy of the animal soul,\nNot the analogy of the lordly soul.\n\nAgain, when the moon was born from the Hindu of night,\nA light fell through every window.\n\nCount the light of those hundred houses as one,\nFor the light of this one does not remain without that other.\n\nAs long as the shining sun is on the horizon,\nIts light is lodged in every house.\n\nWhen the sun of the soul sets,\nThe light of all the houses vanishes.\n\nThis analogy of light came as an analogy, not a likeness —\nA guide for you, a misleader for the enemy.\n\nLike the spider with its ugly nature\nWeaving its foul veils —\n\nFrom its own spittle it made a veil over light\nAnd blinded the eye of its own perception.\n\nIf it seizes the horse's neck, it profits;\nIf it seizes its leg, it receives a kick.\n\nDo not carelessly ride a rearing, unbridled horse;\nMake intellect and religion your leader — and peace.\n\nIn this endeavor, do not look with weakness and lowness,\nFor on this path there is patience and the cleavage of souls.

Updated 2026-05-17

Contributors are: