1Cademy - دفتر چهارم - بخش ۱۷ - شرح انما المؤمنون اخوة والعلماء کنفس واحدة خاصه اتحاد داود و سلیمان و سایر انبیا علیهم‌السلام کی اگر یکی ازیشان را منکر شوی ایمان به هیچ نبی درست نباشد و این علامت اتحادست کی یک خانه از هزاران خانه ویران کنی آن همه ویران شود و یک دیوار قایم نماند کی لانفرق بین احد منهم و العاقل یکفیه الاشارة این خود از اشارت گذشت / Book Four - Section 17 - Explanation of The believers are indeed brothers, and the scholars are as a single soul, especially the unity of David, Solomon, and t

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر چهارم / Masnavi: Book Four

Poem

دفتر چهارم - بخش ۱۷ - شرح انما المؤمنون اخوة والعلماء کنفس واحدة خاصه اتحاد داود و سلیمان و سایر انبیا علیهم‌السلام کی اگر یکی ازیشان را منکر شوی ایمان به هیچ نبی درست نباشد و این علامت اتحادست کی یک خانه از هزاران خانه ویران کنی آن همه ویران شود و یک دیوار قایم نماند کی لانفرق بین احد منهم و العاقل یکفیه الاشارة این خود از اشارت گذشت / Book Four - Section 17 - Explanation of 'The believers are indeed brothers, and the scholars are as a single soul,' especially the unity of David, Solomon, and t

Original content

گرچه بر ناید به جهد و زور تو
لیک مسجد را برآرد پور تو

کردهٔ او کردهٔ تست ای حکیم
مؤمنان را اتصالی دان قدیم

مؤمنان معدود لیک ایمان یکی
جسمشان معدود لیکن جان یکی

غیرفهم و جان که در گاو و خرست
آدمی را عقل و جانی دیگرست

باز غیرجان و عقل آدمی
هست جانی در ولی آن دمی

جان حیوانی ندارد اتحاد
تو مجو این اتحاد از روح باد

گر خورد این نان نگردد سیر آن
ور کشد بار این نگردد او گران

بلک این شادی کند از مرگ او
از حسد میرد چو بیند برگ او

جان گرگان و سگان هر یک جداست
متحد جانهای شیران خداست

جمع گفتم جانهاشان من به اسم
کان یکی جان صد بود نسبت به جسم

هم چو آن یک نور خورشید سما
صد بود نسبت بصحن خانه ها

لیک یک باشد همه انوارشان
چونک برگیری تو دیوار از میان

چون نماند خانه ها را قاعده
مؤمنان مانند نفس واحده

فرق و اشکالات آید زین مقال
زانک نبود مثل این باشد مثال

فرقها بی حد بود از شخص شیر
تا به شخص آدمی زاد دلیر

لیک در وقت مثال ای خوش نظر
اتحاد از روی جانبازی نگر

کان دلیر آخر مثال شیر بود
نیست مثل شیر در جملهٔ حدود

متحد نقشی ندارد این سرا
تا که مثلی وا نمایم من ترا

هم مثال ناقصی دست آورم
تا ز حیرانی خرد را وا خرم

شب بهر خانه چراغی می نهند
تا به نور آن ز ظلمت می رهند

آن چراغ این تن بود نورش چو جان
هست محتاج فتیل و این و آن

آن چراغ شش فتیلهٔ این حواس
جملگی بر خواب و خور دارد اساس

بی خور و بی خواب نزید نیم دم
با خور و با خواب نزید نیز هم

بی فتیل و روغنش نبود بقا
با فتیل و روغن او هم بی وفا

زانک نور علتی اش مرگ جوست
چون زید که روز روشن مرگ اوست

جمله حسهای بشر هم بی بقاست
زانک پیش نور روز حشر لاست

نور حس و جان بابایان ما
نیست کلی فانی و لا چون گیا

لیک مانند ستاره و ماهتاب
جمله محوند از شعاع آفتاب

آنچنان که سوز و درد زخم کیک
محو گردد چون در آید مار الیک

آنچنان که عور اندر آب جست
تا در آب از زخم زنبوران برست

می کند زنبور بر بالا طواف
چون بر آرد سر ندارندش معاف

آب ذکر حق و زنبور این زمان
هست یاد آن فلانه وان فلان

دم بخور در آب ذکر و صبر کن
تا رهی از فکر و وسواس کهن

بعد از آن تو طبع آن آب صفا
خود بگیری جملگی سر تا به پا

آنچنان که از آب آن زنبور شر
می گریزد از تو هم گیرد حذر

بعد از آن خواهی تو دور از آب باش
که بسر هم طبع آبی خواجه تاش

بس کسانی کز جهان بگذشته اند
لا نیند و در صفات آغشته اند

در صفات حق صفات جمله شان
هم چو اختر پیش آن خور بی نشان

گر ز قرآن نقل خواهی ای حرون
خوان جمیع هم لدینا محضرون

محضرون معدوم نبود نیک بین
تا بقای روحها دانی یقین

روح محجوب از بقا بس در عذاب
روح واصل در بقا پاک از حجاب

زین چراغ حس حیوان المراد
گفتمت هان تا نجویی اتحاد

روح خود را متصل کن ای فلان
زود با ارواح قدس سالکان

صد چراغت ار مرند ار بیستند
پس جدا اند و یگانه نیستند

زان همه جنگند این اصحاب ما
جنگ کس نشنید اندر انبیا

زانک نور انبیا خورشید بود
نور حس ما چراغ و شمع و دود

یک بمیرد یک بماند تا به روز
یک بود پژمرده دیگر با فروز

جان حیوانی بود حی از غذا
هم بمیرد او بهر نیک و بذی

گر بمیرد این چراغ و طی شود
خانهٔ همسایه مظلم کی شود

نور آن خانه چو بی این هم به پاست
پس چراغ حس هر خانه جداست

این مثال جان حیوانی بود
نه مثال جان ربانی بود

باز از هندوی شب چون ماه زاد
در سر هر روزنی نوری فتاد

نور آن صد خانه را تو یک شمر
که نماند نور این بی آن دگر

تا بود خورشید تابان بر افق
هست در هر خانه نور او قنق

باز چون خورشید جان آفل شود
نور جمله خانه ها زایل شود

این مثال نور آمد مثل نی
مر ترا هادی عدو را ره زنی

بر مثال عنکبوت آن زشت خو
پرده های گنده را بر بافد او

از لعاب خویش پردهٔ نور کرد
دیدهٔ ادراک خود را کور کرد

گردن اسپ ار بگیرد بر خورد
ور بگیرد پاش بستاند لگد

کم نشین بر اسپ توسن بی لگام
عقل و دین را پیشوا کن والسلام

اندرین آهنگ منگر سست و پست
کاندرین ره صبر و شق انفسست

English translation

Although it does not come about through your effort and strength, yet your son will build the mosque. His deed is your deed, O wise one; know that there is an ancient connection among the believers. The believers are numerous, but faith is one; their bodies are numerous, but their soul is one. Besides the understanding and soul that are in the cow and the ass, human beings have another intellect and soul. Again, besides the soul and intellect of ordinary humans, there is a soul in the saint of that divine breath. The animal soul has no unity; do not seek this unity from the windy spirit. If this one eats bread, that one does not become full; and if this one carries a load, that one does not become heavy. Nay, this one rejoices at the death of that one, and dies of envy when he sees his prosperity. The souls of wolves and dogs are each separate, but united are the souls of the lions of God. I spoke of their souls in the plural form only in name, for that one soul is a hundred in relation to the body. Just as that single light of the sun of heaven is a hundred in relation to the courtyards of the houses. But all their lights are one when you remove the wall from between them. When the foundation of the houses no longer remains, the believers become like a single soul. Differences and difficulties arise from this discourse, because this is an analogy, not an exact equivalent. The differences are infinite between the person of a lion and the person of a brave human being. But at the time of the analogy, O sweet-sighted one, look at the unity from the perspective of risking one's life. For that brave man was, after all, an analogy of a lion; he is not identical to a lion in all respects. This world has no united form so that I may show you an exact equivalent. I will bring even a deficient analogy so that I may rescue the intellect from bewilderment. At night, they place a lamp in every house, so that by its light they may escape from darkness. That lamp is this body, and its light is like the soul; it is in need of a wick and this and that. That six-wicked lamp of these senses is entirely based upon sleep and food. Without food and sleep it does not live half a moment; and with food and sleep it does not live forever either. Without wick and oil it has no survival, and even with wick and oil it is unfaithful. Because its accidental light is a seeker of death; how should it live when the bright day is its death? All the senses of human beings are likewise without permanence, because before the light of the Day of Resurrection they are naught. The light of the senses and the soul of our fathers is not entirely extinct and non-existent like grass. But like the star and the moonlight, they are all vanished in the rays of the sun. Just as the burning and pain of a flea-bite vanishes when a viper comes toward you. Just as the naked man jumped into the water so that in the water he might escape the stings of the wasps. The wasps circle above, and when he raises his head, they do not spare him. The water is the remembrance of God, and the wasps at this time are the memories of this woman and that man. Hold your breath in the water of remembrance and be patient, so that you may escape from old thoughts and temptations. After that, you will yourself take on the nature of that pure water entirely from head to foot. Just as the evil wasp flees from the water, it will also avoid you. After that, if you wish, you may be far from the water, for in your inner nature, O master, you are of the same nature as water. Many are those who have passed away from the world; they are not non-existent, but are immersed in the Divine Attributes. In the Attributes of God, the attributes of all of them are like a star, traceless before that Sun. If you want a citation from the Quran, O stubborn one, read: 'All of them are brought before Us.' 'Those who are brought' are not non-existent; look well, so that you may know for certain the survival of souls. The soul that is veiled is in great torment because of its survival; the soul that has attained union is pure from veils in survival. From this lamp of the animal sense, I have told you: beware that you do not seek unity! Connect your soul, O so-and-so, quickly with the holy souls of the wayfarers. Whether you have a hundred lamps or twenty, they are separate and not one. Because of this, these companions of ours are all in conflict; no one ever heard of conflict among the prophets. For the light of the prophets was the sun, while the light of our senses is a lamp, a candle, and smoke. One dies, one remains until daybreak; one is faded, another is radiant. The animal soul is alive through food; it also dies through every good and evil event. If this lamp dies and is extinguished, how does the neighbor's house become dark? Since the light of that house is still standing without this one, therefore the lamp of the senses of every house is separate. This is the analogy of the animal soul; it is not the analogy of the divine soul. Again, when the moon is born from the Hindu of the night, a light falls through every window. Count the light of those hundred houses as one, for the light of this one does not remain without the other. As long as the sun is shining on the horizon, its light is a guest in every house. Again, when the sun of the soul sets, the light of all the houses vanishes. This is an analogy of the light, not an exact equivalent; it is a guide for you, and a highway robber for the enemy. Like the spider, that evil-tempered one weaves foul webs. With its own saliva, it made a veil over the light, and made the eye of its own perception blind. If he holds the horse's neck, he benefits; but if he holds its leg, he gets kicked. Do not ride a wild horse without a bridle; make intellect and religion your guide, and that is all. Do not look upon this path as weak and low, for in this way there is patience and the rending of souls.

Updated 2026-06-25

Contributors are:

Who are from:

References

Ganjoor

Learn Before

Original content

English translation

Related

Learn After