1Cademy - دفتر اول - بخش ۷۶ - تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الی‌الجهاد الاکبر / Book One - Section 76 - The Explanation of We have returned from the lesser jihad to the greater jihad

Learn Before

مثنوی معنوی: دفتر اول / Masnavi: Book One

Poem

دفتر اول - بخش ۷۶ - تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الی‌الجهاد الاکبر / Book One - Section 76 - The Explanation of 'We have returned from the lesser jihad to the greater jihad'

Original content

ای شهان کشتیم ما خصم برون
ماند خصمی زو بتر در اندرون

کشتن این، کار عقل و هوش نیست
شیر باطن سخرهٔ خرگوش نیست

دوزخست این نفس و دوزخ اژدهاست
کو به دریاها نگردد کم و کاست

هفت دریا را در آشامد، هنوز
کم نگردد سوزش آن خلق سوز

سنگها و کافران سنگ دل
اندر آیند اندرو زار و خجل

هم نگردد ساکن از چندین غذا
تا ز حق آید مرورا این ندا

سیر گشتی سیر، گوید نه هنوز
اینت آتش اینت تابش اینت سوز

عالمی را لقمه کرد و در کشید
معده اش نعره زنان هل من مزید

حق قدم بر وی نهد از لامکان
آنگه او ساکن شود از کن فکان

چونک جزو دوزخست این نفس ما
طبع کل دارد همیشه جزوها

این قدم حق را بود کو را کشد
غیر حق خود کی کمان او کشد

در کمان ننهند الا تیر راست
این کمان را بازگون کژ تیرهاست

راست شو چون تیر و وا ره از کمان
کز کمان هر راست بجهد بی گمان

چونک وا گشتم ز پیگار برون
روی آوردم به پیگار درون

قد رجعنا من الجهاد الأصغریم
بانبی أندر جهاد أکبریم

قوت از حق خواهم و توفیق و لاف
تا به سوزن بر کنم این کوه قاف

سهل دان شیری که صفها بشکند
شیر آنست آن که خود را بشکند

English translation

O kings, we have killed the outward enemy, There remains an enemy worse than that within. To kill this is not the work of intellect and intelligence; The inward lion is not the prey of a hare. This nafs is hell, and hell is a dragon, Which is not diminished or lessened by oceans. It would drink up the seven seas, yet The burning of that creature-consuming fire does not decrease. Stones and hard-hearted infidels Enter into it, miserable and ashamed. Still, it is not appeased by so much food, Until this call from God comes to it: "Are you full, full?" It says, "Not yet." Behold this fire, behold this heat, behold this burning! It made a morsel of a whole world and swallowed it down, Its stomach roaring, "Is there any more?" God places His foot upon it from spacelessness; Then it becomes still from the "Be! and it is." Since this nafs of ours is a part of Hell, The parts always have the nature of the whole. It takes the foot of God to kill it; Who other than God, indeed, can bend its bow? They place nothing in the bow except a straight arrow; This bow has inverted, crooked arrows. Become straight like an arrow and escape from the bow; For from the bow, every straight thing springs forth, without doubt. Since I turned back from the outward battle, I set my face toward the inward battle. We have returned from the lesser jihad; By the Prophet, we are in the greater jihad. I ask God for strength, grace, and glory, To dig up this Mount Qaf with a needle. Consider it easy for a lion to break the enemy ranks; The true lion is he who breaks his own self.

Updated 2026-07-04

Contributors are: